زیاتر لە خەمێکی لەبیرکراو!

فازڵ میرانی
ڕاستییەکەی، ئەمانە کۆمەڵێک ئەرکی فەرامۆشکراون، کە دەبوو ئەوانەی لەسەر شانیانە، بە باشترین شێوە چارەسەریان بکەن. چاودێرانی دۆخی گشتی ڕاهاتوون بە بینینی کەسایەتییە باڵاکانی ناو کایەی سیاسی و جێبەجێکردن، کە بە تێگەیشتنێکی شێواوەوە مامەڵە لەگەڵ مانا و پێداویستییەکانی بوونی سیاسی و ڕۆڵی سەرکردایەتی لەناو دەزگاکانی دەسەڵاتدا دەکەن. زۆرینەیان پێیان وایە کە دەستوپێوەند و شوێنکەوتووانی دەسەڵات، لە تەواوی گەل بە هەموو پێکهاتە جیاوازەکانییەوە، شایستەترن بە خزمەتکردن.
دابینکردنی ڕێگەیەکی شایستە بۆ ماڵێک کە لە ئاست کەرامەتی دانیشتووانەکەیدا بێت، سەرچاوەیەکی بژێویی سەربەرزانە کە مەترسیی لەناوچوونی لەسەر نەبێت، لەگەڵ قەرەوێڵەی نەخۆشخانە، دەرمان، پزیشک و خۆراک؛ ئەمانە ئەو بنەما سەرەکییانەن کە دەبوو ململانێی پەرلەمانی لەپێناویاندا بکرێت. بەڵام واقیعی حاڵ پێچەوانەی ئەمەیە؛ ئەوەی لەسەر ئەرزی واقیع دەگوزەرێت و بە لێدوان و بەیاننامەکان دەخرێتە ڕوو، تەنیا ململانێیەکی بەرژەوەندییە و بەرهەمی عەقڵیەتگەلێکە کە تا ئەمڕۆش نە لە ڕژێمی لەناوچووی پێش ساڵی ٢٠٠٣ و نە لە ڕووداوەکانی دوای ئەوەش پەندیان وەرنەگرتووە، کە تەنیا ماڵوێرانی و زیانیان بۆ زۆرینەی کۆمەڵگا لێ کەوتەوە.
منیش وەک زۆر کەسی دیکە کە زۆربەی تەمەنی خۆیان لە کاری سیاسی و جێبەجێکاریدا بەسەر بردووە، بەردەوام چاودێریی دۆخەکە دەکەم و لەگەڵ نەوە جیاوازەکانی عێراقدا لە پەیوەندیدام. پێویستم بە وردبوونەوەیەکی زۆر نییە بۆ ئەوەی ئەو سەختی و کوێرەوەرییەی ژیان ببینم کە بەرۆکی زۆرینەی خەڵکەکەمانی گرتووە، بەبێ گوێدانە نەتەوە و تەمەنیان. لە کۆتاییدا، هەموومان هەڵگری ناسنامەیەکین کە کورد، عەرەب، تورکمان، کلدانۆئاشووری و ئەرمەنی، مسوڵمان، مەسیحی، ئێزیدی و مەندائییەکان لەناو ناسنامەیەکی جەماوەریی فرەڕەهەند و ڕەسەندا کۆدەکاتەوە، لەژێر چەتری عێراقێکدا کە لەلایەن دەسەڵاتدارانێکەوە بەڕێوە دەبرێت، زۆربەی دامەزراوە پلانداڕێژی و جێبەجێکارییەکانیان بچووکترین پەیوەندییان بە پێداویستییەکانی ژیانی عێراقییەکانەوە نییە، ئەگەر بتوانین ناوی ئەمە بنێین ژیان!
دۆسیەی برینەکانی عێراقییەکان زۆرن، کۆن و نوێ، ژمارەیان ڕوو لە زیادبوونە و پلانەکانیش لە پاشەکشێدان. پۆستەکان بە مووچە و ئیمتیازاتی خەیاڵییەوە قۆرخ کراون، لە بەرامبەریشدا کەمتەرخەمییەکی گەورە لە جێبەجێکردنی ئەرکەکاندا هەیە. قسە زۆرە و زۆربەشی ڕاست نییە. هەڵدانەوەی لاپەڕەی تاوانەکانی پەیوەست بە پۆستەکان، زیاتر لەپێناو تۆڵەسەندنەوەیە نەک چەسپاندنی دادپەروەری. ململانێیەکی ئاسۆیی سیاسیی تا دێت لە هەڵکشاندایە، کە کاریگەرییە نەرێنییەکانی بۆ بچووکترین جومگەی کۆمەڵگا شۆڕ بووەتەوە. سیستەمێکی داڕزاو کە بە هەواڵی پارەبۆدراو یان لە ڕێگەی نووسەرانی پاشکۆوە پەردەپۆش دەکرێت؛ ئەوانەی نەیانوێراوە تەنانەت یەک پرسیاریش لەبارەی زیادبوونی ڕێژەی هەژاران، بێکاران و ئەو قوتابیانەوە بکەن کە لە داهاتوودا دەبنە قوربانیی بێکاری. لە کاتێکدا زۆربەی دامەزراوە فەرمییەکان سەرقاڵی یەکگرتنن دژی نەیارێک، یان قۆرخکردنی دەزگایەک، یان مامەڵەکردن لەگەڵ فەرمانبەران وەک پاشکۆی ئەوانەی پشکیان لەو دامەزراوەیەدا هەیە.
لەسەر ئاستی دەرەوەش، ئەو تۆز و غوبارە سیاسییەی کە هەستێنراوە، بەسە بۆ ئەوەی تێبگەین کە چ تێگەیشتنێکی کورتلێهاتوو بۆ پێداویستییەکانی کارکردن لەناو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا هەیە.
ناوەڕۆکی فرەڕەهەندی ئەم وێنانە و وێنەکانی تریش، بەسە بۆ سەلماندنی ئەو ڕاستییەی کە ئەو زۆرینەیەی جڵەوی کارەکانی کەوتووەتە دەست، لە ئاستی بەرپرسیارێتیی شوێن و پێگەکانیاندا نین.
دەوڵەت میرات، یان پڕۆژەی گەشەپێدان و سەرچاوەی داهات نییە بۆ تاک یان گروپێک، کە لێی بخۆن و دواتریش بە ئەنقەست ئازاری بدەن.
کوردستان باشترین نموونەیە بۆ قەبارەی ئەو ئازارە ئەنقەست و بەردەوامەی کە لەلایەن ئەوانی ترەوە پێی دەگەیەنرێت.
کوردستان تا ئەمڕۆ و تا ئەم ساتەش، ڕووبەڕووی شەڕێکی بەردەوام دەبێتەوە؛ هەر جارە و بە ئامراز، ناو، دروشم و پڕۆژەیەکەوە. هەموو جارێکیش دەبێت ئێمە ڕووبەڕووی ئەم ئاراستە مێژووییە مەبەستدارە بوەستینەوە کە دژمان دەکرێت؛ هەندێک جار بێدەنگ دەبین بەو هیوایەی بکەرەکە بێئاگا بێت یان مەبەستی خراپی نەبێت، پاشانیش بە نەرمی گلەیی دەکەین، بەو ئومێدەی بە خۆیدا بچێتەوە و بە ئاگا بێتەوە.
براکانمان.. ئێمە لەناو هاوکێشەی حوکمڕانی و دەوڵەتداین، نە میوانین و نە بێگانە. هاوکات زۆر باشیش دەزانین حوکمڕانی و ئیدارەدان چۆنە.
ئەو دۆسیانەی کە ژیان و گوزەرانی عێراقییەکانی پێوە بەندە، ئەو دۆسیانە نین کە زۆربەتان کاری لەسەر دەکەن، و ئەوەشی کە بۆ عێراقییەکانی دەکەن – کە ئێمەش بەشێکین لێیان – هەرگیز لە ئاستی پێویست و داواکراودا نییە.