ئەژین عەبدوڵڵا – هەولێر
لەگەڵ هاتنی وەرزی هاوین و بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، حاڵەتەکانی سکچوون و ڕشانەوە لە نێو منداڵاندا بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکەن. زۆرجار دایک و باوکان لەم جۆرە حاڵەتانەدا خۆسەرانە پەنا بۆ بەکارهێنانی دەرمانی “فلاجیل” دەبەن. لەم ڕووەوە، د. مەحمود محەمەدسادق (پزیشکی پسپۆڕی منداڵان) هۆشداری دەدات و جەخت دەکاتەوە کە مەرج نییە هەر منداڵێک سکچوونی هەبوو، پێویستی بەم دەرمانە هەبێت.
بۆچی نابێت فلاجیل بۆ هەموو سکچوونێک بەکار بێت؟
د. مەحمود محەمەدسادق ڕوونی دەکاتەوە کە زۆربەی حاڵەتەکانی سکچوونی هاوینە بەهۆی ئەو ڤایرۆسانەوەن کە لەم وەرزەدا چالاک دەبن، دەرمانی فلاجیل (فلاجین)یش هیچ کاریگەرییەکی لەسەر نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان نییە. بەداخەوە، بەکارهێنانی ئەم دەرمانە بەبێ ڕاوێژی پزیشک لە نێو خێزانەکاندا بووەتە دیاردەیەکی باو و نادروست.
ئەو پزیشکی پسپۆڕە ئاماژە بەوە دەکات کە فلاجیل تەنها بۆ حاڵەتێکی دیاریکراو بەکاردێت و دەڵێت:
“دەرمانی فلاجیل تەنها کاتێک دەدرێتە منداڵ کە پشکنینی پیسایی (GSE) بۆ کرابێت و دەرکەوتبێت کە جۆرە مشەخۆرێک (پەرەسایت) لە ڕیخۆڵەیدا هەیە کە پێویستی بەو دەرمانە بێت.”
گرنگترین چارەسەر؛ ڕێگەگرتن لە وشکبوونەوە
بە گوتەی د. مەحمود، لە کاتی تووشبوونی منداڵ بە سکچوون و ڕشانەوە، گرنگترین و یەکەمین هەنگاوی چارەسەر بریتییە لە:
• پێدانی شلەمەنی بە بەردەوام: بەتایبەت بەکارهێنانی دەرزی یان تۆزی دژەوشکبوونەوە (ORS) کە لە ئاودا دەگیرێتەوە، بۆ ئەوەی جەستەی منداڵەکە ئاو و خوێیە کانزاییە ونبووەکان قەرەبوو بکاتەوە.
• سەردانی نەخۆشخانە: ئەگەر حاڵەتەکە زۆر توند بوو، منداڵەکە نەیتوانی شلەمەنی بخواتەوە، یان سکچوونەکەی بەردەوام بوو، پێویستە دەستبەجێ بگەیەنرێتە نەخۆشخانە تاوەکو لە ڕێگەی کانیۆلاوە چارەسەری پێویستی بۆ بکرێت.
پاشخان: چۆن منداڵەکەت لە سکچوونی هاوینە دەپارێزیت؟
بۆ ڕێگەگرتن لە تووشبوونی منداڵان بەم شەپۆلە، پزیشکان دایک و باوکان ئامۆژگاری دەکەن کە ئەم ڕێکارە تەندروستیانە پەیڕەو بکەن:
١. پاکژکردنی ئاو: پێویستە دڵنیا ببنەوە لە پاکی ئاوی خواردنەوە، باشترە ئاوەکە بکوڵێنرێت و دوای ساردکردنەوەی بدرێتە منداڵ.
٢. پاراستنی خۆراک: خواردنەکان بە جێگیری لەناو بەفرگردا (سەلاجە) هەڵبگیرێن تاوەکو تێک نەچن و نەبنە هۆی ژەهراویبوون.
٣. شۆردنەوەی سەوزە و میوە: پێش پێشکەشکردنیان بە منداڵ، پێویستە بە جوانی و بە شێوازێکی تەندروست بشۆرێنەوە.
٤. گرنگیدان بە پاکوخاوێنیی کەسی: زوو زوو ششتنی دەستەکانی منداڵ بە ئاو و سابوون، بەتایبەتی دوای چوونە تەوالێت.
٥. پاکڕاگرتنی ژینگە: پاکوخاوێنی بەردەوامی ئاودەست (تەوالێت) و سەرشۆرک و گەرماو (حەمام) لە ماڵدا فاکتەرێکی سەرەکییە بۆ ڕێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی میکرۆب.
٦. دوورکەوتنەوە لە خواردنی سەر شەقام: پێویستە منداڵان لە خواردنی دەرەوە بەدوور بگیرێن، بەتایبەتی ئەو خواردەمەنییانەی لەسەر عەرەبانەکان بە شێوەیەکی ناتەندروست دەفرۆشرێن.