ماكوان عيززهت-هەولێر
هاوشان لەگەڵ بەرزبوونەوەی بەرچاوی پلەی گەرما لە وەرزی هاویندا، مەترسییەکانی تووشبوون بە لێکەوتە تەندروستییەکانی تیشکی خۆر زیاتر دەبن. بۆ پاراستنی سەلامەتیی گشتی و ڕێگریکردن لە هەر زیانێکی تەندروستی، پسپۆڕانی پزیشکی کۆمەڵێک ڕێنمایی گرنگ دەخەنە ڕوو، بەتایبەت جەخت لەسەر دوورکەوتنەوە لە بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی خۆر دەکەنەوە لە کاتژمێرە گەرمەکانی ڕۆژدا (لەنێوان ١١ی پێشنیوەڕۆ تا ٣ی پاشنیوەڕۆ).
لێرەدا گرنگترین ڕێنماییە تەندروستییەکان دەخەینە ڕوو:
١. شێدارهێشتنەوەی جەستە
خواردنەوەی ئاو لە هەموو کاتێکدا بۆ مرۆڤ پێویستە، بەڵام لە وەرزی هاویندا دەبێتە کارێکی لەپێشینە و بنەڕەتی؛ چونکە پلەی گەرمی بەرز دەبێتە هۆی ئارەقکردنەوەی زۆر و وادەکات جەستە بە زەحمەت بە شێداری بمێنێتەوە. بۆیە گونجاوە هەمیشە بتڵێک ئاوت لە تەنیشت بێت و پێش هەستکردن بە تینوێتی، ئاو بخۆیتەوە.
٢. ناسینەوەی نیشانەکانی نەخۆشییەکانی گەرما
مانەوەی بەردەوام و بۆ ماوەیەکی درێژ لەژێر تیشکی خۆردا، مەترسی لێدانی گەرما (شۆکی گەرمی) و وشکبوونەوەی جەستە زیاد دەکات، کە نیشانەکانیان بە شێوازی سەرئێشە، دڵتێکچوون، ڕشانەوە یان گێژبوون دەردەکەون. بۆ ڕێگریکردن لەم کێشانە، ئامۆژگاری هاووڵاتییان دەکرێت کە:
• جلوبەرگی ڕەنگ کاڵ و لۆکە لەبەر بکەن و لە ڕەنگە تۆخەکان دوور بکەونەوە چونکە گەرما ڕادەکێشن.
• لە کاتی کارکردن یان ڕۆیشتندا، ماوە ماوە لە شوێنی سێبەردا پشوو بدەن.
• کرێمی شێدارکەرەوەی گونجاو بۆ پاراستنی پێستی جەستە بەکاربهێنن.
٣. بەکارهێنانی کرێمی دژەخۆر
بەکارهێنانی کرێمی دژەخۆر (Sunscreen) ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە پاراستنی پێست لە سووتان و زیانە درێژخایەنەکانی تیشکی خۆر. پسپۆڕان پێیان باشە ڕۆژانە ئەم کرێمە بەکاربهێنرێت، بەتایبەتی کاتێک کەسەکە ناچار دەبێت بۆ ماوەیەک بچێتە دەرەوە.
٤. لەچاوکردنی چاویلکەی خۆر
چاویلکەی خۆر تەنها ئێکسسواراتێکی جوانکاری نییە، بەڵکو پێویستییەکی تەندروستی بەهێزە بەتایبەت لە هاویندا؛ چونکە تیشکی سەروو بنەوشەیی (UV) زیانی ڕاستەوخۆ بە تۆڕی چاو دەگەیەنێت و لەچاوکردنی چاویلکەی ستاندارد چاوەکان لەو مەترسییە دەپارێزێت.
٥. پەیڕەکردنی سیستمی خۆراکی تەندروست
گرنگە لەم وەرزەدا گرنگی بە خواردنی ئەو جۆرە خۆراکانە بدرێت کە بڕێکی زۆر ئاو و کانزایان تێدایە، بەتایبەتی سەوزەوات و میوە فێنککەرەوەکانی وەک (شوتی، تەماتە، خەیار و لالەنگی)، کە یارمەتی جەستە دەدەن هاوسەنگیی شلەمەنییەکانی ناوەوەی خۆی ڕابگرێت و دژی وشکبوونەوە بجەنگێت.