ماكوان عيززهت-هەولێر
پرسی نەزۆکی یەکێکە لەو بابەتە کۆمەڵایەتی و تەندروستیانەی کە زۆرجار بە هەڵە تەنها وەک کێشەیەکی ئافرەتان دەبینرێت، بەڵام ئامارە پزیشکییەکان ڕاستییەکی جیاوازمان پێ دەڵێن. بەپێی پێناسەی زانستی، ئەگەر خێزانێک دوای ساڵێک لە هەوڵدانی بەردەوام و بێ بەکارهێنانی هیچ ڕێگەیەکی ڕێگری (مەنع) دووگیانی ڕووی نەدا، ئەوا بە حاڵەتی “نەزۆکی” هەژمار دەکرێت.
هاوسەنگیی هۆکارەکان لە نێوان پیاوان و ئافرەتاندا
د. عەلی ئیسماعیل کاکەشین، پسپۆڕی نەشتەرگەری گورچیلە و میزەڕۆ و نەزۆکیی پیاوان، ئاماژە بەوە دەکات کە ١٥٪ی خێزانەکان لە ناو کۆمەڵگادا کێشەی نەزۆکییان هەیە. بە پێچەوانەی تێگەیشتنی باو، دکتۆر عەلی ڕوونی دەکاتەوە کە هۆکارەکان بە یەکسانی دابەش بوونە؛ واتە ٥٠٪ی هۆکارەکان پەیوەندییان بە پیاوانەوە هەیە و ٥٠٪ی تریش پەیوەستن بە ئافرەتانەوە.
بۆچی پیاوان تووشی نەزۆکی دەبن؟
هۆکارەکان لە پیاواندا هەمەجۆرن، لەوانەیە کێشەکە لە ڕێڕەوی کارکردنی هۆرمۆنەکان بێت کە لە مێشک یان گونەکانەوە دەردەدرێن. هەروەها کێشەکانی دەرچوونی سپێرم وەک گیرانی بۆرییەکان یان گەڕانەوەی سپێرم بۆ ناو میزەڵدان هۆکاری سەرەکین. پزیشکان جۆرەکانی نەزۆکیی پیاوان بۆ ئەم چەند پۆلێنە دابەش دەکەن:
• (Idiopathic)؛ کاتێک هیچ هۆکارێکی دیار نییە، کە ١٠ بۆ ١٥٪ی حاڵەتەکان پێک دەهێنێت.
• (Azoospermia)؛ نەبوونی هیچ سپێرمێک لە کاتی پەڕیندا.
• (Oligospermia)؛ کەمبوونی ژمارەی سپێرم (کەمتر لە ١٥ ملیۆن لە یەک ملیلتردا).
• (Asthenospermia)؛ کاتێک ژمارەی سپێرم تەواوە، بەڵام جووڵەیان کەمترە لە ئاستی ئاسایی.
مەترسییەکانی تەمەنی منداڵی
هەندێک ڕووداوی تەمەنی منداڵی کاریگەریی ڕاستەوخۆیان لەسەر داهاتووی پیاوان دەبێت، وەک: نەهاتنەخوارەوەی گونەکان، سووڕان یان زەبربەرکەوتن، نەشتەرگەرییەکانی خوارەوەی سک و هەوکردنی گون بە ڤایرۆسی “گوێڕەپە”.
هۆکارە جەستەیی و دەرەکییەکان
نەزۆکی دەکرێت بەهۆی نەخۆشییەکانی وەک دەوالی، شێرپەنجە و، ناڕێکیی هۆرمۆنەکان بێت. هەروەها هۆکارە دەرەکییەکانی وەک بەرکەوتنی مادەی کیمیایی، تیشک و، تەنانەت گەرمبوونی زۆری گونەکان (بۆ نموونە بەکارهێنانی زۆری ساونا) کاریگەریی نەرێنییان هەیە. جگە لەوانە، جگەرەکێشان، قەڵەوی و خواردنەوەی کحول وەک هۆکاری سەرەکیی شێوازی ژیان دادەنرێن.
ڕێگاکانی چارەسەر و هیوایەکی نوێ
د. عەلی ئیسماعیل جەخت لەسەر گرنگیی پشکنینی ورد دەکاتەوە بۆ دیاریکردنی جۆری نەزۆکییەکە، چونکە هەندێک هۆکار چارەسەریان هەیە و هەندێکی تریشیان لە ڕێگەی ئامرازی یارمەتیدەری وەک “منداڵی بلووری” چارەسەر دەبن. چارەسەرییە پێشنیارکراوەکان بریتین لە:
1. گۆڕینی شێوازی ژیان: وازهێنان لە جگەرە، دابەزاندنی کێش، وەرزشکردن و، دوورکەوتنەوە لە جلی تەسک.
2.چارەسەری دەرمانی: بۆ ڕێکخستنەوەی باڵانسی هۆرمۆنەکان.
3. نەشتەرگەری: وەک نەشتەرگەریی دەوالی یان دەرهێنانی سپێرم ڕاستەوخۆ لە گونەکانەوە بۆ پرۆسەی منداڵی بلووری.
نەزۆکیی پیاوان کۆتایی ڕێگەکە نییە؛ زانستی پزیشکیی هاوچەرخ زۆربەی بەربەستەکانی بڕیوە و لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی پێشوەختە و چارەسەری گونجاوەوە، زۆرینەی خێزانەکان دەتوانن وەچە بخەنەوە.