محەمەد لادێ
ڕێکخراوی کەشوهەوای جیهانی ڕێژەی جێگیربوونی دیاردەکەی لە هاوینی ئەمساڵدا بە زیاتر لە ٧٠٪ دیاری دەکات و وڵاتان ستراتیژی فریاگوزاری دادەڕێژن.
بە پێی نوێترین داتاکانی ڕێکخراوی کەشوهەوای جیهانی (WMO) و ئاژانسی نیشتمانیی زەریا و کەشوهەوای ئەمریکا (NOAA)، گەڕانەوەی دیاردەی (لا نینیا) (La Niña) بۆ ناوچە کەمەرەییەکانی زەریای هێمن بووەتە ڕاستی، و پێشبینی دەکرێت لە هاوینی ئەمساڵدا کاریگەرییە توندەکانی بە ڕێژەی زیاتر لە ٧٠٪ لەسەرانسەری جیهاندا دەربکەون. ئەم دۆخە نائاساییە لایەنە پەیوەندیدارەکانی لە وڵاتە زلهێزەکان ناچار کردووە لە ئێستاوە ستراتیژی فریاگوزاری بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لافاو و وشکەساڵی دابڕێژن.
شێواندنی نەخشەی سروشت و گەردەلوولەکان
ناوەندەکانی چاودێریی کەشوهەوا ئاماژە بەوە دەکەن کە پشتبەستن بە ساردبوونەوەی نائاسایی ئاوی زەریای هێمن، گۆڕانکاریی ڕادیکاڵی لە جووڵەی با و پەستانی هەوادا دروست دەبێت. گەورەترین مەترسیی ڕاستەوخۆی ئەم گۆڕانکارییە، کەمبوونەوەی ئەو بایانەیە کە ڕێگری لە دروستبوونی زریان دەکەن؛ ئەمەش وا دەکات هاوینی ئەمساڵ لە ئەمریکای باکوور و ناوچەی دەریای کاریبی، وەرزی گەردەلوولە وێرانکەرەکان (Hurricanes) بە شێوەیەکی بێپێشینە چڕ ببێتەوە.
جیهان لە نێوان وشکەساڵی و لافاودا
ڕاپۆرتە زانستییەکان نەخشەی دابەشبوونی کاریگەرییەکانی (لا نینیا)یان بەمشێوەیە پۆلێن کردووە:
• ئەمریکای باشوور و باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان: ڕووبەڕووی کەمبارانی و وشکەساڵییەکی توند دەبنەوە، کە زیانی گەورە بە کێڵگەکانی دانەوێڵە دەگەیەنێت.
• باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ئوسترالیا: بەپێچەوانەوە، وڵاتانی وەک ئەندەنوسیا، فلیپین و باکووری ئوسترالیا بارانی بەخوڕ و لافاوی نائاسایی بەخۆ دەبینن.
هەڕەشە لەسەر ئاسایشی خۆراکی جیهانی
پسپۆڕانی ئابووری هۆشداری دەدەن کە هاوکاتبوونی ئەم دیاردەیە لەگەڵ ئاڵۆزییە جیۆپۆلەتیکییەکان، بارگرانییە داراییەکان قورستر دەکات. کەمبوونەوەی بەرهەمی گەنم، سۆیا و گەنمەشامی لە وڵاتە بەرهەمهێنەرە سەرەکییەکانی وەک بەرازیل و ئەرجەنتین، دەبێتە هۆی بازدانێکی نوێ لە نرخی کاڵا بنەڕەتییەکان لە بۆرسە جیهانییەکاندا، ئەمەش بە ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بازاڕی ناوخۆیی وڵاتانی هاوردەکاریش جێ دەهێڵێت.