سهههند كۆیی
لە گۆڕەپانی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و واشنتندا، گۆڕانکارییە خێراکان و ئەنجامی هەڵبژاردنەکان هاوکێشەیەکی نوێیان هێناوەتە ئاراوە. لە کاتێکدا بنیامین ناتانیاهۆ لە دواهەمین ڕۆژەکانی دەسەڵاتیدا هەوڵ دەدات کۆتایی بە دۆسیەی ئێران بهێنێت، دۆناڵد ترەمپ باجی قورسی ئەو ململانێیەی لە هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستی خولی ئەمریکادا داوە و ئێستا زیاتر مەیلی بەلای دیپلۆماسییەتدا هەیە. ئەم دۆخە ئاڵۆزە وای کردووە تەلئەبیب و واشنتن لەبەردەم دووڕیانێکی چارەنووسسازدا بن، کە تێیدا بەرژەوەندییە کەسی و حزبییەکان تێکەڵ بە بڕیارە سەربازییە مەترسیدارەکان بوون.
ناتانیاهۆ لە نێوان ڕەتکردنەوەی ترەمپ و تووڕەیی شەقامدا
بەگوێرەی زانیارییەکانی ڕۆژنامەی: «فاینەنشیاڵ تایمز»، بەر لە بەڕێوەچوونی پڕۆسەی دەنگدان لە ئیسرائیل، بنیامین ناتانیاهۆ لە ڕێگەی پەیوەندییەکی تەلەفۆنییەوە هەوڵی داوە سەرۆکی ئەمریکا ڕازی بکات تاوەکوو هێرشە چەکدارییەکان بۆ سەر خاکی ئێران دەست پێ بکەنەوە. بەڵام دۆناڵد ترەمپ ئەو داواکارییەی ڕەت کردووەتەوە و ئەو ساتەوەختەی بۆ هەڵگیرسانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی بە گونجاو نەزانیوە. ئەم هەوڵەی ناتانیاهۆ بۆ ڕاکێشانی واشنتن بۆ نێو جەنگ، سەرەڕای ڕەتکردنەوەی لەلایەن ترەمپەوە، بووە هۆی تووڕەبوونی دەنگدەرانی ئیسرائیل و وای لێ کردن سەرۆکوەزیرانەکەیان وەک هۆکاری سەرەکیی هەڵایسانی جەنگ تۆمەتبار بکەن. سەرچاوە میدیاییەکانی ناوخۆی ئیسرائیلیش جەخت لەوە دەکەنەوە کە گفتوگۆی نێوان ئەو دوو سەرکردەیە ڕێڕەوێکی نائاسایی و توندی بەخۆیەوە بینیوە و ترەمپ بە زمانێکی زبر وەڵامی هاوتا ئیسرائیلییەکەی داوەتەوە. هەرچەندە ڕاگەیاندنەکانی نزیک لە کابینەکەی ناتانیاهۆ ئەو پەیوەندییە بە ئاسایی وەسف دەکەن، بەڵام بەرەی ئۆپۆزسیۆن ئەو زانیارییانەی قۆستووەتەوە و وەک هۆکارێکی سەرەکی بۆ شکستی ناتانیاهۆ لە سندووقەکانی دەنگداندا ناوی دەبات، چونکە پێیان وایە ئەو هەڵوێستەی کۆشکی سپی گورزێکی کوشندە بووە لە پێگە و کەسایەتیی ناوبراو و بووەتە هۆی داکشانی دەنگەکانی.
هەڵوێستی نوێی کۆشکی سپی بەرامبەر ئێران
تۆڕی هەواڵیی: «فۆکس نیوز»، ئاشکرای کردووە کە دۆناڵد ترەمپ بە ڕاشکاوی دانی بەوەدا ناوە کە تێوەگلان لە گێژاوی ململانێی تاران، هۆکاری سەرەکیی پاشەکشە و شکستەکەی بووە لە هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستی خولی ئەمریکادا. سەرەڕای ئەم دانپێدانانە، سەرۆکی ئەمریکا هێشتا سوورە لەسەر هەڵوێستەکانی و دووپاتی دەکاتەوە کە ئەگەر دۆخەکە بخوازێت، سڵ لە دەستپێکردنەوەی ئۆپەراسیۆنەکان ناکاتەوە. هەر بۆیە لە یەکەمین وتاریدا دوای ئەوەی کۆمارییەکان زۆرینەی هەردوو ئەنجوومەنی کۆنگرێسیان لەدەست دا، ترەمپ خۆی لە باسکردنی وردەکارییە سیاسییەکان بەدوور گرت، بەڵام ئەو ڕاستییەی نەشاردەوە کە ئەو پاشەکشەیە دەرەنجامی ڕووبەڕووبوونەوە بووە لەگەڵ ئێران. لە لایەکی دیکەوە، جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا، هەمان بۆچوونی هەیە و پێی وایە زیانە قورسەکانی پارتی کۆماری پەیوەستن بەو جەنگەوە. ترەمپ لە وەڵامی لێدوانەکانی جێگرەکەیدا پشتڕاستی کردەوە کە ئەو بۆچوونە زۆر دروستە و ئەو جەنگە کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر ئەنجامی دەنگدانەکان هەبووە، بەڵام دووبارە جەختی کردەوە کە لە کاتی پێویستدا ئامادەیە هەمان هەنگاو بنێتەوە. هاوکات سەبارەت بە چارەنووسی پیت هێگسێتی وەزیری بەرگری، ترەمپ هەموو دەنگۆکانی دوورخستنەوەی ڕەت کردەوە و ستایشی کارەکانی کرد و بە سەرکەوتوو وەسفی کردن.
هاوکێشەی نوێی دەسەڵات لە تەلئەبیب
ماڵپەڕی: «ئەلعەرەبییە»، ئاماژەی بەوە داوە کە ڕاسپاردنی گادی ئایزنکۆت بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت لەلایەن ئیسحاق هێرزۆگی سەرۆکی ئیسرائیلەوە، دوای بەدەستهێنانی پشتیوانیی شەست و حەوت ئەندامی پەرلەمان لە بەرامبەر چل و شەش دەنگ بۆ ناتانیاهۆ، پەیامێکی ڕوونە لەسەر بێزاریی شەقام و لایەنە سیاسییەکان. ئەم ئەنجامە دەرخەری ئەوەیە کە هاووڵاتییان و هێزە سیاسییەکانی ئیسرائیل لە سیاسەتەکانی ڕابردووی ناتانیاهۆ ناڕازی بوون و لە ڕێگەی سندوقەکانی دەنگدانەوە سزایان داوە. پێکهاتەی ئەو دەنگانەی کە پشتگیرییان لە ئایزنکۆت کردووە بریتین لە چل و هەشت پەرلەمانتاری پارتە زایۆنیستەکان و نۆزدە پەرلەمانتاری پارتە عەرەبییەکان. ئەم هاوکێشەیە وا دەکات سیاسەتی داهاتووی تەلئەبیب بەرامبەر هەندێک جووڵەی هەرێمی مەرجدار بێت، چونکە پارتە عەرەبییەکان تەنها لەسەر بنەمای لێکتێگەیشتنی دیاریکراو ئامادەن بچنە ناو هاوپەیمانییەکەی سەرۆکوەزیرانی ڕاسپێردراوەوە. ئەمەش لە کاتێکدایە کە بەپێی ڕاپۆرتی: «ئاژانسی ڕۆیتەرز»، ئیسرائیل هێشتا لە دۆخێکی هەستیاری هەڵبژاردندا دەژی و ئەگەر ئایزنکۆت نەتوانێت حکومەت پێک بهێنێت، ئەوا وڵاتەکە لە ماوەی نزیکەی سەد ڕۆژدا بەرەو هەڵبژاردنێکی دیکەی پێشوەختە هەنگاو دەنێت.
گواستنەوەی دەسەڵات یان هەڵگیرسانی جەنگ؟
ڕۆژنامەی: «الأخبار»، هۆشداری دەدات لەوەی کە ڕەنگە ناتانیاهۆ بەر لەوەی کورسیی دەسەڵات بۆ گادی ئایزنکۆت چۆڵ بکات، پەنا بۆ بڕیارێکی سەربازیی مەترسیدار ببات، چونکە ئەو و یسرائیل کاتز پێیان وایە دۆسیەی ئێران هۆکاری هەموو ئەو ئاستەنگانە بووە کە لە کاتی بانگەشە و دەنگداندا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. بەتایبەت کە ململانێی قووڵی نێوان ناتانیاهۆ و ئایزنکۆت پەیوەستە بە پرسیارێکی چارەنووسسازەوە، ئەویش ئەوەیە کە ئایا ناتانیاهۆ دەتوانێت جەنگ وەک ئامرازێک بۆ گەڕانەوە بۆ دەسەڵات بەکار بهێنێت، بەتایبەت کە ژمارەی کورسییەکانی ئایزنکۆت هێندە زۆر نین کە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بۆ مسۆگەر بکەن. لەسەر ئاستی مەیدانی و لە ناوخۆی دامەزراوەی سەربازیشدا، ناڕەزایەتی هەیە و ئیال زەمیر، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئیسرائیل، دژایەتیی خۆی بۆ هەر هەنگاوێکی چەکداری دەربڕیوە کە ببێتە هۆی هەڵگیرسانی ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نوێ لەگەڵ تاران. ناوبراو نیگەرانیی فەرماندە سەربازییەکانی گەیاندووەتە دەسەڵاتداران سەبارەت بە تێوەگلاندنی سوپا لە ململانێیەکدا کە تێیدا بڕیارە سەربازییە مەترسیدارەکان دەبنە قوربانیی حساباتی مانەوەی سیاسیی ناتانیاهۆ و بازنە نزیکەکەی. هاوکات زانیارییە هەواڵگرییەکانی وڵاتانی ڕۆژئاوا ئاماژە بەوە دەکەن کە ئێران هێشتا خاوەنی کۆگایەکی زەبەلاحی مووشەکی بالیستیکە و مانگانە دەیان مووشەکی نوێ بەرهەم دەهێنێت، ئەمەش هەڕەشەیەکی جددییە بۆ سەر ژێرخانی بەرگری و دەریایی و وزەی ئیسرائیل. دواجار دەرەنجامەکان دەریدەخەن کە قۆناغی داهاتوو بۆ ئیسرائیل و ئەمریکا پڕ دەبێت لە تاقیکردنەوەی قورس. لە کاتێکدا واشنتن لەژێر فشاری ئەنجامی هەڵبژاردنەکاندا هەوڵی کەمکردنەوەی گرژییەکان دەدات، ئیدی لێرە بەدواوە چارەنووسی ناوچەکە بەندە بەوەی کە ئایا تەلئەبیب دەتوانێت بە ئارامی قۆناغی گواستنەوەی دەسەڵات تێپەڕێنێت، یان بەرژەوەندییە سیاسییە تەسکەکان ناوچەکە بەرەو جەنگێکی دیکەی وێرانکەر پەلکێش دەکەن.
