سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
شانۆنامەی “باڵندەکان”ـەکەی ئەرستۆفانیس، کە لە ساڵی ٤١٤ پێش زایین نمایش کراوە، یەکێکە لە دراماکانی کۆمیدیای کۆنی یۆنانی کە بە تێکەڵکردنی خەیاڵ و ڕەخنەی سیاسی و کۆمەڵایەتی ناسراوە. ئەم شانۆنامەیە تەنها گێڕانەوەیەکی سادە نییە، بەڵکو گەشتێکە بەرەو جیهانێکی خەیاڵی کە تێیدا مرۆڤەکان هەوڵدەدەن دەسەڵات بەسەر خوداوەند و مرۆڤایەتیدا بسەپێنن، لە ڕێگەی دروستکردنی شارێکەوە لە ئاسماندا کە لەلایەن باڵندەکانەوە بەڕێوە دەبرێت. پەیامی سەرەکی ئەرستۆفانیس لەم شانۆنامەیەدا بریتییە لە ڕەخنەگرتن لە خەونە یوتۆپیاییەکان، ئارەزووی مرۆڤ بۆ دەسەڵات و، گەمژەیی سیاسییەکانی ئەسینا لەو سەردەمەدا. ئەرستۆفانیس لەم بەرهەمەدا بە شێوەیەکی گاڵتەجاڕانە ڕەخنە لە کۆمەڵگەی ئەسینا دەگرێت، بەتایبەتی لەو کێشە سیاسی و یاساییانەی کە لەو کاتەدا باو بوون. دوو کارەکتەری سەرەکی، پیسیتایەرۆس و ئیوێلپیدێس، لە ئەسینا هەڵدێن بەهۆی بێزارییان لە سیستەمی دادوەری و دەسەڵاتخوازییەکانی شارەکە. ئەوان خەون بە دۆزینەوەی شوێنێکەوە دەبینن کە ئارامی تێدا بێت و لە کێشەکانی ئەسینا دوور بێت. ئەم خەونە دەگۆڕێت بۆ بیرۆکەی دروستکردنی شارێک لە ئاسماندا بە ناوی “کلاودکوکۆلاند” یان “هەورستان”، کە تێیدا باڵندەکان دەسەڵات دەگرنە دەست و دەبنە نێوەندگیر لە نێوان خوداوەند و مرۆڤدا. ئەمە ڕەخنەیەکی توندە لەو بیرۆکە یوتۆپیاییانەی کە لە ڕاستیدا دەبنە هۆی دروستبوونی دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و گەندەڵی نوێ.
ئەرستۆفانیس بە وریاییەوە نیشان دەدات کە چۆن خەونی ئازادی و دادپەروەری دەتوانێت بە خێرایی بگۆڕێت بۆ ئارەزووی دەسەڵات و کۆنترۆڵ. پیسیتایەرۆس، کە سەرەتا بەدوای ئارامیدا دەگەڕێت، وردە وردە دەبێتە دیکتاتۆرێکی باڵندەیی و هەوڵدەدات خوداوەندەکانیش ملکەچ بکات. ئەمە پەیامێکی گرنگە سەبارەت بە سروشتی مرۆڤ و ئارەزووی بێ کۆتایی بۆ دەسەڵات، تەنانەت لە جیهانێکی خەیاڵیشدا. شانۆنامەکە پرسیار لەسەر سنوورەکانی ئازادی و دەسەڵات دەکات و نیشان دەدات کە چۆن دەسەڵات دەتوانێت مرۆڤ گەندەڵ بکات. یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی شانۆنامەکانی ئەرستۆفانیس بەکارهێنانی دیالۆگی پڕ لە گاڵتەجاڕی و وشەی قۆڕسە. ئەم دیالۆگانە تەنها بۆ پێکەنین نین، بەڵکو بۆ گەیاندنی پەیامە ڕەخنەییەکانی نوسەرن. بۆ نموونە، لە یەکێک لە دیمەنەکاندا، کاتێک پیسیتایەرۆس و ئیوێلپیدێس بۆ یەکەمجار چاویان بە پۆپ دەکەوێت، گفتوگۆیەکی گاڵتەجاڕانە لە نێوانیاندا دروست دەبێت کە تێیدا مرۆڤەکان هەوڵ دەدەن باڵندەکان ڕازی بکەن بە دروستکردنی شارەکەیان. پیسیتایەرۆس دەڵێت ئێمە هاتووین بۆ لای تۆ، چونکە بیستوومانە تۆ پێشتر مرۆڤ بوویت و ئێستا بوویت بە باڵندە، ئێمە بەدوای ژیانێکی ئارامدا دەگەڕێین، دوور لە کێشەکانی ئەسینا. پۆپ لە وەڵامدا دەڵێت ئارام؟ لە کوێ دەیدۆزنەوە؟ هەموو شوێنێک پڕە لە کێشە، تەنانەت لێرەش لە نێو باڵندەکانیشدا. پاشان ئیوێلپیدێس پێشنیار دەکات کە ئێوە دەتوانن شارێک دروست بکەن لە ئاسماندا، لە نێوان خوداوەند و مرۆڤدا، شارێک کە هەموو شتێک کۆنترۆڵ بکات.
ئەم گفتوگۆیە نیشان دەدات کە چۆن بیرۆکەی یوتۆپیا دەتوانێت ببێتە هۆی دروستبوونی دەسەڵاتێکی نوێ کە هەمان کێشەکانی پێشووی تێدا دووبارە دەبێتەوە. ئەرستۆفانیس بە لێهاتووییەوە گاڵتە بەو بیرۆکانە دەکات کە پێیان وایە دەتوانن بە دروستکردنی سیستەمێکی نوێ، هەموو کێشەکان چارەسەر بکەن. “باڵندەکان” تەنها شانۆنامەیەکی کۆمیدی نییە، بەڵکو شیکردنەوەیەکی قووڵە بۆ سروشتی مرۆڤ و ئارەزووی بۆ دەسەڵات و خەونە یوتۆپیاییەکان. ئەم شانۆنامەیە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ئەدەبیات و فەلسەفەی دواتر هەبووە و تا ئێستاش وەک سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ تێگەیشتن لە کۆمەڵگەی یۆنانی کۆن و سروشتی مرۆڤ سەیر دەکرێت. پەیامی ئەرستۆفانیس لەم شانۆنامەیەدا هەمیشەییە و لە هەموو سەردەمێکدا دەتوانرێت لێی تێبگەیەنرێت، چونکە باس لەو ئارەزووە مرۆییە دەکات کە هەمیشە بەدوای باشترکردنی ژیان و کۆنترۆڵکردنی چارەنووسدا دەگەڕێت، بەڵام زۆرجار لەم گەشتەدا تووشی هەمان هەڵە و کێشە دەبێتەوە کە هەوڵی چارەسەرکردنی دەدا.