كارزان گلی – ههولێر
دەزگای ئاماری توركیا، رێژەی هەڵاوسانی ئابووریی بۆ مانگی شەشی ئەمساڵ بڵاوكردەوە، بەڵام ئۆپۆزسیۆنی توركیا، ئەو رێژەیە رەتدەكاتەوە و دەڵێت زۆر لەوە زیاترە.
دەزگای ئاماری توركیا، بەفەرمی رێژەی هەڵاوسانی ئابووریی بۆ مانگی شەشی ٢٠٢٦ بڵاوكردەوە، كە ٣٢.١١٪ە، بەڵام دەزگای (ENAG)، كە لە جەهەپەوە نزیكە، رێژەكە رەتدەكاتەوە و دەڵێت هەڵاوسانی ئابووریی بۆ مانگی شەش ٥١.٤٩٪ە.
بەگوێرەی دەزگای ئاماری توركیا بێت، هەر كاڵایەك هەڵاوسانەكەی جیاوازە، بەڵام بەشێوەی گشتی ٣٢.١١٪، بۆ نموونە رێژەی هەڵاوسانی خواردنەوەكان بەهەموو جۆرەكانییەوە ٣٥.٤٥٪ە.
بەهۆی خراپی رەوشی ئابووریی و هەروەها بەرزی رێژەی هەڵاوسان، حكوومەتی توركیا مووچەی فەرمانبەران و خانەنشینانی زیاد كردووە بەرێژەی ١٧.٧٦٪.
كەمترین مووچەی فەرمانبەر و خانەنشین لە توركیا بۆ ٢٣ هەزار و ٥٥٢ لیرەی توركی بەرز بووەتەوە، كە دەكاتە ٦٠٠$ی ئەمریكی.
هاووڵاتیانی توركیا زۆر نیگەرانن لە بەرزی رێژەی هەڵاوسان و گرانی نرخی خۆراك و سەوزە و میوە، چونكە لە كڕین نایەت و بەو مووچەیەی وەریدەگرن، ناتوانن ژیانێكی ئاسایی بژین.
ئاژانسی (DW) بڵاوی كردووەتەوە، ئەگەر ئیستانبۆڵ بە نموونە وەربگیرێت، خراپترین شووقە بۆ كرێ، مانگانە ١٥ هەزار لیرەی توركییە، ئەگەر خێزانێك سێ كەس بن و مووچەكەیان تەنیا ٢٣ هەزار لیرەی توركی بێت، ١٥ هەزار بۆ كرێ بڕوات، چی بۆ دەمێنێتەوە؟
وەزارەتی دارایی و ئابووریی توركیا، پلانی داناوە تا سەری ساڵ، رێژەی هەڵاوسان بگەیەنێتە خوار ٢٠٪، بەمەش نرخی خۆراك هەزار ببێت، بەڵام شڕۆڤەكارانی ئابووریی پێیانوایە هەرگیز ئەمە روو نادات، چونكە ئابووریی توركیا ئەوەندە بەهێز نییە تا بتوانن هەڵاوسان بگەیەننە خوار ٢٠٪.
یەكێك لەو كارتانەی بەدەست ئۆپۆزسیۆنی توركیاوەیە، خراپی رەوشی ئابوورییە، بۆیە بەردەوام داوا دەكەن، توركیا بچێتە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختە، بەڵام ئاكەپە و مەهەپە رەتیدەكەنەوە و دەڵێن هەڵبژاردن لە كاتی خۆیدا دەكرێت كە ٢٠٢٨ە.
بەڵام چەند كەسایەتییەكی سیاسی نزیك لە ئاكەپە پێیانوایە، ئاكەپە و مەهەپە بەرنامەیان داناوە، لە مانگی ١١ی ٢٠٢٧ توركیا ببەنە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختە، بەو مەرجەی رەوشی ئابووریی باش بكەن و نرخی خۆراك بكاتە ئاستێكی زۆر كەم.
بەرپرسانی ئاكەپە و خودی رەجەب تەییب ئەردۆغان، بۆچوونیان وایە بەو حاڵەی ئێستای ئابووریی توركیا بچنە ناو هەڵبژاردن حاڵیان باش نابێت، بۆیە دەبێت هەموو هەوڵێك بدەن بۆ باشتركردنی رەوشیی ئابووریی. نموونەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی ٢٠٢٤ هەیە، كە ئاكەپە بۆ یەكەمجار دوای ٢٢ ساڵ بووە پارتی دووەم و جەهەپە بووە پارتی یەكەم، بۆیە نایانەوێت ئەو هەڵەیە دووبارە بكەنەوە و بەئابوورییەكی باش دەچنە ناو هەڵبژاردن.
بەگوێرەی راپرسی چەند دەزگایەكی لێكۆڵینەوەی سیاسی لە توركیا، یەكێك لە كێشە هەرە گەورەكانی ئێستا لە توركیا بوونی هەیە، كێشەی خراپی رەوشی ئابوورییە و بەشداربوانی راپرسییەكان پێیانوایە ئەگەر رەوشی ئابووریی هەروا بمێنێتەوە، دەنگ بە ئاكەپە نادەن، بۆیە ئەردۆغان پلانێكی گرنگ و تۆكمەی داناوە تا لە سەرەتای ٢٠٢٧، رەوشی ئابووریی بەرەو باشی بچێت و نرخی خۆراكیش بگاتە ئاستێك هاووڵاتیان لێی رازی بن، بەمەش بیەوێت هەڵبژاردن بباتەوە.