كارزان گلی – ههولێر
تا چەند مانگێك لەمەوبەر، ئەگەر باس لە هەڵبژاردنی پێشوەختە بكرایە لە توركیا، ئاكەپە و مەهەپە بەرپەرچیان دەدایەوە و دەیانگوت هەڵبژاردن لە كاتی خۆیدا دەكرێت و ناچینە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختەوە، بەڵام ئێستا میدیاكانی خۆیان باسی دەكەن، چونكە تاكە رێگە بۆ رزگاربوونی ئاكەپە، هەڵبژاردنی پێشوەختەیە.
هەڵوەشانەوەی كۆنگرەی ٣٨ی جەهەپە، كە ئۆزگوور ئۆزەل لە سەرۆكی پارت لا درا و كلیچدارئۆغڵو هاتە شوێنی، ئەمە دەرگای بۆ ئاكەپە و مەهەپە كردەوە، تا بەشێوەیەكی ناڕاستەوخۆ باس لە هەڵبژاردنی پێشوەختە بكەن.
راستە توركیا لە قەیرانێكی سەختی داراییدایە، بەڵام پەرتبوونی جەهەپە و ئەو ناكۆكییەی كەوتووەتە نێوان سەركردەكانی ئەو پارتە، دەرفەتی داوەتە ئاكەپە و خودی رەجەب تەییب ئەردۆغان، تا توركیا بباتە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختەوە.
دوای ئەوەی ئۆزەل، براوەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی ٢٠٢٤ لە توركیا لە پۆستی سەرۆكی جەهەپە لادرا، لەناو ئەو پارتە ناكۆكییەكان بەچڕی سەری هەڵداوە، پارتەكە بووەتە دوو بەش، بەشێكی لەگەڵ ئۆزەلە و بەشەكەی تریش لەگەڵ كەمال كلیچدارئۆغڵووە، بەڵام وەكوو ئەوەی میدیاكانی توركیا و دەزگاكانی راپرسی باسی دەكەن، ٧٠٪ی سەركردە و دەنگدەری جەهەپە لەگەڵ ئۆزەلدایە.
فاتیح ئاڵتایلی، رۆژنامەنووسی دیاری توركیا، پێی وایە لە مانگی ١١ی ٢٠٢٧، توركیا دەچێتە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختە، چونكە باشترین دەرفەتە بۆ ئەردۆغان تا هەڵبژاردن بكات، لە لایەك جەهەپە پەرت بووە و دەنگەكانیشیان پەرت دەبێت، لەلایەكی تر، ئەكرەم ئیمامئۆغڵو، سەرۆكی گەورەشارەوانیی ئیستانبۆڵ دەستگیر كراوە، ئەویش سەرسەختترین ركابەری ئەردۆغان دەبوو بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو.
ئۆزەل پارت دروست دەكات
چاوەكان لەسەر ئەوەن، ئۆزەل بڕوای بە كلیچدارئۆغڵو نەماوە تا جەهەپە بباتە ناو كۆنگرە و لەوێ ببێتەوە بە سەرۆكی جەهەپە، بۆیە بیر لە دروستكردنی پارتێكی تازە دەكاتەوە، بەڵام ئەگەر ئەو پارتەی دەیەوێت دروستی بكات پەلەی لێ نەكرێت، ناتوانێت وەكوو پارت بەشداری هەڵبژاردن بكات.
بە گوێرەی دەستووری توركیا، هەر پارتێكی تازە كە دروست ببێت، پێویستە یەك ساڵ بەر لە هەڵبژاردنی گشتی دروست ببێت، گەر لەو وادەیە كەمتر بوو، ناتوانێت بچێتە ناو هەڵبژاردن و دەبێت چاوەڕێ بكات تا هەڵبژاردنێكی تر.
وەكوو ئەوەی باس دەكرێت، دەیانەوێت ئۆزەل بە ئومێدی كۆنگرەی جەهەپەوە سەرقاڵ بكەن و جارێ بیر لە دروستبوونی پارت نەكاتەوە تا سەرەتای ٢٠٢٧، ئەگەر ئەوكات دروستی بكات، ئاكەپە و مەهەپە، توركیا دەبەنە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختە و لە مانگی ١١ی ٢٠٢٧ ئەنجام دەدرێت، بەمەش پارتە تازەكەی ئۆزەل ناتوانێت بەشداری هەڵبژاردن بكات.
كورد رۆڵی یەكلاكەرەوە دەبینێت
ئەگەر بێت و ئەردۆغان مەبەستی بێت توركیا بباتە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختە، پێویستی بە ٣٦٠ دەنگی پەرلەمانتارانە، دەنگی ئاكەپە و مەهەپە ٣٣٠ كورسییە، بەو رێژەیە ناتوانێت پەرلەمان هەڵوەشێنێتەوە، بۆیە دەبێت روو لە دەم پارتی بكات.
ئەگەربێتو دەم پارتی، تەنیا بەمەرجی ئازادبوونی عەبدوڵا ئۆجەلان و دەرچوونی یاسا بۆ لێبوردنی گشتی بۆ چەكدارانی پەكەكە، دەنگ بە هەڵوەشانەوەی پەرلەمان بدات و توركیا بچێتە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختە، ئەوكات دووچاری رەخنەی جیدی كوردانی باكوور و پارچەكانی تریش دەبێتەوە، چونكە پرسی كورد بەلای زۆرێك لە كوردەكان، ئازادبوونی ئۆجەلان نییە، بەڵكوو داننانە بە زمان و نەتەوە و دۆزی كورد لە دەستووریی توركیادا.
تاوەكوو ئێستا روون نییە، ئاخۆ دەم پارتی دەنگ بۆ هەڵوەشانەوەی پەرلەمان دەدات ئەگەر سیناریۆیەكی لەو شێوەیە بێتە پێشەوە؟ بەڵام بەگوێرەی بۆچوونی زۆرێك لە شڕۆڤەكارانی سیاسی، ئۆجەلان بە دەم پارتی گوتووە، دەبێت لەناو پەرلەمانی توركیا، دەنگ بۆ هەمواری دەستوور، یان هەڵوەشانەوەی پەرلەمان بدەن، چونكە بوونی پرسی چارەسەریی لەگەڵ ئاكەپە و مەهەپەدایە و دەبێت ئەوان لەسەر كورسی دەسەڵات بمێننەوە.
ئەگەرچی لە دەستووری توركیادا هاتووە، هەموو كەسێك بۆی هەیە دووجار ببێتە بەربژێری سەرۆكایەتی و سەركۆماری توركیا، بەمەش ئەردۆغان بۆی نییە بۆ جاری سێیەم خۆی بەربژێر بكاتەوە، بەڵام هەر لە دەستووردا هاتووە، ئەگەر لە خولی دووەمدا پەرلەمان هەڵوەشێتەوە، ئەو خولە بۆ ئەو كەسە حیساب ناكرێت كە سەركۆمارە و دەتوانێت بۆ جاری سێیەم و لە هەڵبژاردنی پێشوەختە خۆی بەربژێر بكاتەوە و ئەردۆغانیش دەیەوێت سوود لەو مادەیە وەرگرێت.