خوسرهو جاف
كتاوێكی فەلسەفیم وەرگێڕابووە سەر زمانی كوردی بە ناوی “مرۆڤ لە ڕاڕەوی پێگەیشتندا”، نامەیەكی مامۆستای شیرینكەلام و خاوەنبەهرە “حوسێن عارف”م پێ گەیشت. زۆر ستایشی ڕۆمانەكانمی تێایە، لەو لاشەوە ڕەخنەی لێ گرتووم و دەڵێت: من بە حەیف و نەشیاوی دادەنێم یەكێك ئاوا توانا و بەهرەیەكی لە ڕۆماننووسیندا هەبێت خۆی بە بابەتی ترەوە سەرقاڵ بكات.
لە ڕاستیدا ئەوی مامۆستا نووسیویەتی ڕاستی فەرمووە و جوانی هەڵسەنگاندووە و بەندەیش هەر وەك ئەو فكر دەكەمەوە؛ ئەوەی دەزانم هەموو نووسەرێك ڕۆماننووسینی پێ ناكرێت، ڕۆمان سەختترین و دژوارترین بابەتی نووسینە… ڕۆماننووس دەبێ ڕۆشنبیرییەكی ئینسكلۆپیدیایی بەربڵاوی تێدا بێت، نەك تەنها لە یەك بواردا بەڵكو لە تەواوی بوارەكاندا جگە لەوانە وەك فەرد لە ژیانیدا زۆر شتی تاقی كردبێتەوە و ئەزموونێكی عەمەلیی لە مەیدانەكەدا بەدەست هێنابێت، ئەو دەم دەتوانێ ڕۆمانێكی سەركەوتوو بنووسێت، هەڵبەت خوێندنەوەی بەردەوام مەرجێكی سەرەكییە، بەتایبەت ئەدەبیاتی گەلانی تر، لەناو ئەوەشدا ڕۆمان.
ڕۆمان تەنها ڕێكخستنی چەند ڕووداوێك و یاری بە وشە و واژەكردن نییە، پڕە لە وردەكاری و لێزانین، پڕە لە دەردەسەری گرفتاری و چەواشەكردن، چ بە باش چ بە خراو… بەداخەوە، هەوڵەكان، زەرافەتەكان لە تەرازووی ناتەراز و كەیل و كێشانەی نادروستدا نوقم بووە. زۆر خاوەنبەهرە نائومێد دەكرێت چ لە لایەن خاوەن قەڵەمەكانەوە یان دەستگاكانی ڕۆشنبیرییەوە جگە لە چاوساغە كوێر و مزمەعیلەكانی چاودێرانی نووسین و خاون تەمغە سوورەكان.
ڕۆماننووسی كورد ئەوڕۆ لە هەلومەرجێكی گەلێك سەخت و دژواردایە، دەبێ هۆشیارانە ئاگاداری داڕشتنی خۆی بێت، دەبێ چەند رۆمانێك لە یەك ڕۆماندا بنووسێت، ڕۆمانێك بۆ ڕەخنەگر، ڕۆمانێك بۆ خوێنەری ئاسایی، ڕۆمانێك بۆ چاودێریی تەمغەبەدەست؛ لەوانە گوزەشتە، كاتێك ڕۆمانەكەت بەچاپ دەگەیەنی، ئەگەر دێڕێك یان پەڕەیەك لە چاودێریی مۆڵەتدەر گوزەرابێت و ئاگای لێ نەبووبێت خوێنەری خۆبەختی پۆلیس كە سیفاتی پیاویان تیادا نییە و بە هەق و ناهەق دەیكاتە گوزارش و دەیگەیەنێتە جێگەی خۆی. بۆ خۆم لەو ڕووەوە چەند جار پەلكێش كراوم، تووشی هەڕەشەوگوڕەشەیش هاتووم.
ئەوەی من پێی گەیشتووم و تێیگەیشتووم لە نووسەری كورد بێدەرەتانتر و بێپشتوپەناتر لەناو میللەتاندا كەم بەدی دەكرێت… خۆزگە گرفتەكە هەر ئەوە بووایە.
ئێمەی كورد كەم ڕووی داوە ددان بە هەڵەی خۆماندا بنێین، دەڵێم كورد یانی بەتەواوی توێژەكانیەوە لەسەری هەموویانەوە سیاسییەكانمان، گرفتی نووسەری كورد بەشە زۆرەكەی خودی نووسەری كوردە، بۆ نموونە نووسەرێك بابەتێك، ڕۆمانێك، چوزانم دەنووسێت یەكێك یان دوان سێانێك یا زۆرتر پێكەوە دادەنیشن، دەدەن لە سەد دەرگا و پێكەوە وا لە هەوڵدان وەك وابێت بڕۆن بۆ شەڕی ” چاڵدێران” تا هەوڵی ئەو نووسەرە لەبار ببەن و بێبایەخی بكەن، هەر یەك لەوانە نیوەی ئەو تەقەڵایە بۆ خۆی بكات بەرهەمێكی شایستە دەنووسێت.
خۆ من باس لە بیروبۆچوونی چەپگەرایی و ململانێی ماركسیەتمەئابانەی ناكەم یان بۆچوونی چینایەتی و تێفكرینی پڕوپووچانە، بەندە بۆخۆم زۆر لەو مامەڵە پڕوپووچانەم دیوە، با ڕاستگۆبم هیچ قیمەتێكی نە ئەدەبی و نە كۆمەڵایەتیم بۆیان دانەناوە. ڕۆژگاریش ئەوەی دەسەلمێنێت، ئەوان هیچ نین و من چتم.
لەوەیش دڵنیام ئەو جۆرە نووسەرانە لە داهاتوودا دەنگی دهۆڵیان ناگاتە كەس و ناچاری پاشەكشە دەبن لە دنیای ڕۆشنبیری و بەلاوە دەچن، كەیە؟ ئەوە نازانم!
بەڵام ئەوەی دەزانم نووسەری كورد، ڕۆشنبیری كورد گەلێك بێنازە، وەك گۆرانبێژێك لە جێگەیەكدا گۆرانی بێڵت و دانیشتوان گوێی لێ نەگرن.
ئەگەر نووسەرێك لەو ڕەفتارە ناپەسند و نەشیاوە بێتە جواو و دیفاع لە ئەنای خۆی بكات، دەكەوێتە بەر پەتپەتێنەی كۆلكەنووسەران و مانشێتخوێنەران، خوا هەڵناگرێت با ڕاستگۆ بم ژمارەیان كەم نین.
جا مامۆستا حسێن عارف بە ئاسانی پەی بە غەم و شادی و ڕاز و نیاز و دەنگ و ڕەنگ و ساز و نەوا و سەما و سەودای دەروونی ئەمساڵی وەك من دەبا و بە تەرازووی ویژدان، كەیل و كێشانەی دەكات.
ئەوەسا بۆی نووسیوم و دەڵێت: “لەبەر ئەوەی توانایەكی بەربڵاوت لە دونیای ڕۆماندا هەیە، خۆزگە تەواوی كاتت تەنها بۆ ڕۆمات تەرخان دەكرد، كاتێك ڕۆمانی “پاشایان كوشت” دەخوێنمەوە دەفڕم، “ڕاز” دەخوێنمەوە شاگەشكە دەكەم.” ئیتر لەو بابەتانەی بۆ نووسیوم، بەڕاستی ئەو نامەی حوسێن عارفەم گەلێك لا خۆش بوو، گوڕێكی تازەی پێ بەخشیم، بڕیارم دا پێڵاوی ئاسنین لەپا كەم و هەردوو هەڵەتی ناو بواری ئەم سەردەمی ئێستای ڕۆشنبیرییە، بێدەربەستانە بێبایی كەم و گوێ بۆ دەنگی ناسازی كۆچەرەكانی ناو زەوارەكە نەدەم و دەزانم ئەوان نان بە نرخی ڕۆژ دەخۆن و منیش خۆم هەڵگرتووە بۆ پاشەڕۆژ و بێنیشم درێژە و، باوەڕم وایە كەلاوەی هەڕووژاوی ئێستای ئەدەبیاتی ئێمەی كورد بەم ئاشوفتەبازاڕییە نامێنێتەوە، ئەگەر كەمێك ئیمانمان بە بانەڕۆژ هەبێت.
لەوانەیش گوزەشتە، من لەوانە نیم بواری ڕۆشنبیری بكەمە پرد و بەسەریا بگوزەرم، ئەوانەی لە نزیكەوە دەمناسن خووخسڵەتی بەندەی دەناسن، تا بە ئەمڕۆ لەبەر هیچ كەس، هیچم نەنووسیوە و هیچم نەوتووە، كاتێك بە تەمای تەماح و شوێن نەبم، ئیتر بۆ لە هەق لا بدەم، جافی لای ئێمە قسەیەكی خۆشیان هەیە و دەڵێن:
” سیروان لێشت نەدەم هەر دەمبەی!”
بەڵام با ڕاستگۆ بم، هەرگیز بە تەمای ئەو بێ لوتفی بڕێك لە نووسەران نەبووم، لەوە دڵنیام ئەو جۆرە كارەكتەرانە زادەی بژێوی ڕۆژن و ئەمرۆ نا سبەی بەلاوە دەنرێن. كەسانی وەك مامۆستا حوسێن عارف لە بوارەكەیدا سەنگی مەحەكن…
جا وەك موتەنەبی دەڵێت:
” بێباییكردنی بەرهەم كەم سەلیقەیی دەوروبەرەكەی نیشان دەدات، نەك داهێنەرەكە.”
١٢/٣/١٩٩٦ بەغدا…
نامەكەی حوسێن عارف
