سههــــهند كـــــــــۆیی
مێژووی نووسین و لێکۆڵینەوەی ئەدەبی لە کایەی ڕۆشنبیریی هاوچەرخی کوردیدا، قەرزاری ئەو پێنوسە بەبڕشت و دڵسۆزانەیە کە تەمەنی خۆیان لەپێناو پاراستنی شوناسی زمان و هزری نەتەوەکەیاندا بەخشیوە. لەنێو ئەم کاروانە پڕشنگدارەدا، ناو و سیمای گەشاوەی مامۆستا “عەبدولڕەزاق بیمار” وەک قوتابخانەیەکی فرە لایەن دەدرەوشێتەوە. ناوبراو لە ژیانی پیشەیی و ڕووناکبیریی خۆیدا، شاعیر و ڕۆژنامەنووس و توێژەر و ڕەخنەگر و مامۆستای زانکۆ بووە؛ ئەو تەنها خاوەن هەستێکی ناسکی شاعیرانە نەبوو، بەڵکو ڕەخنەگرێکی وردبین، ئەکادیمییەکی لێهاتوو، مامۆستایەکی ڕچەشکێن و وەرگێڕێکی بەتوانا بوو کە توانی پردی پێوەندی لەنێوان ئەدەبیاتی کوردی و دەقە جیهانییەکاندا دروست بکات. ئەم نووسەرە ناودارە هەمیشە بە دیدێکی نوێخوازانە و سەردەمییانە سەیری کایە ئەدەبییەکانی دەکرد و لە ڕێگەی پەیامەکانیەوە بەهایەکی نوێی بە وشە بەخشی. تایبەتمەندیی هزریی ئەو لەوەدا بوو، کە ڕەسەنایەتیی زمانی دایکی لەگەڵ ڕێسا زانستییەکانی توێژینەوەدا بە هاوئاهەنگییەکی ناوازە پێکەوە گرێ دا. بیمار بە بەرهەمە جوان و بەپێزەکانی، بناغەیەکی پتەوی بۆ کتێبخانەی نەتەوەیی بونیادنا کە بۆ چەندین نەوەی داهاتوو وەک سەرچاوەیەکی بێگەرد دەمێنێتەوە. ئەم پێگە باڵایەش بەرهەمی پابەندبوونی بوو بە بەرپرسیارێتیی وشە لە نووسیندا، کە ناوبانگی ئەوی لەنێو کۆڕی ڕۆشنبیراندا کردە جێگەی ڕێز و پێزانین؛ بە تایبەت کە ئەو هەمیشە پاراستنی ناسنامەی نەتەوەکەی دەخستە پێشینەی سەرجەم هەوڵ و کۆششەکانیەوە. ههر بۆیه، لێکۆڵینەوە لەسەر بیروباوەڕ و تێڕوانینەکانی، تەنها گێڕانەوەی لاپەڕەکانی ڕابردوو نییە، بەڵکو دۆزینەوەی نەخشەڕێگایەکی ڕوونە بۆ گەشەکردنی کۆمەڵگاکەمان. کەواتە، ناسینی بەشە جۆراوجۆرەکانی ئەم کەسایەتییە، دەروازەیەکی گرنگە بۆ تێگەیشتن لە چەمکی داهێنانی ڕاستەقینە. بۆیە دەکرێت بڵێین پاداشتی. واتایی ئەم مرۆڤە خەمخۆرە، لەوەدا خۆی دەبینێتەوە کە خزمەتەکەی بۆ زمان و ئەدەب بە ڕوونی بەردەوام بێت. بەمەش دەردەکەوێت کە چۆن هزرێکی ڕەسەن دەتوانێت ببێتە پارێزەری تایبەتمەندییە کلتوورییەکان لە تەوژمە جیاوازەکاندا. لەم بابەتەدا، هەڵوەستە لەسەر ڕەهەندەکانی ژیان و جیهانبینی و میراتە دەوڵەمەندەکەی دەکەین و بەكورتی دەچینە ناو کایە هەمەجۆرەکانیەوە.
تێڕامان لە زێدی مەعریفەدا
عەبدولڕەزاق بیمار لە ساڵی ١٩٣٦ لە شاری کۆیە چاوی بە ژیان هەڵێنا؛ هەرێمێک کە تەنها ناوچەیەکی جوگرافیی ئاسایی نەبوو، بەڵکو وەک مەڵبەندێکی گەورەی زانستی، ئەدەبی و هونەری دەهاتە ئەژمار، کە بە درێژایی مێژووی هاوچەرخ ڕابەرانی مەزن و بیرمەندی گەورەی بۆ کایەی نەتەوەیی و ڕۆشنبیریی کورد پێگەیاندووە. پەروەردەبوونی بیمار لە نێو کەشوهەوایەکدا کە لێوانلێو بوو لە هۆشیاری و ڕەنگدانەوەی ئەدەبی، کاریگەرییەکی سەرەکی و بنەڕەتی لەسەر بونیادی کەسایەتیی سەرەتایی ئەم قەڵەمە بڕشتە دانا و دەروازەیەکی فراوانی بە ڕووی ئاسۆی فیکریدا کردەوە. ئەو، لەناو جەرگەی کۆڵانە دێرینەکان و لەژێر سێبەری کۆڕ و کۆبوونەوە ڕۆشنبیرییەکانی ئەم زێدە فێرخوازەدا گۆش کرا و پەروەردە بوو؛ ژینگەیەکی تایبەت و سەرڕێژ لە چالاکی کە هەمیشە وەک بێشکەی نواندنی بەهرە باڵاکان دەناسرایەوە. دوای ئەوەی قۆناغی سەرەتایی لە قوتابخانەکانی کۆیەدا بە لێهاتووییەکی نموونەیی تەواو کرد، سەلیقەی باڵای زمانەوانیی بیمار خێرا لای مامۆستاکانی دەرکەوت؛ ئەو هەمیشە لەناو هاوپۆلەکانیدا وەک قوتابییەکی هۆشیارو وردبین و خاوەن تێڕامان دەهاتە بەرچاو، كه دواڕۆژێكی گهشی لێ چاوەڕوان دەکرا.
وێستگەی پایتەخت و ئاسۆی نوێ
دوای بڕینی قۆناغی سەرەتایی، خوێندنی ناوەندی و ئامادەیی لە شاری کۆیە تەواو کرد. ئەم خولە، هەنگاوێکی نوێ بوو بۆ ناسینی دیوانی شاعیرە گەورەکانی کورد و فێربوونی بنەماکانی کێش و سەروا، کە پاڵنەرێکی بەهێز بوو بۆ گەشەکردنی بەهرەی شیعری لای ئەو. لەو قۆناغەدا و بەردەوامبوونی لەسەر خوێندنەوەی بەرهەمە فیکری و مێژووییەکان، دیدێکی ڕەخنەیی پێبەخشی کە لە نووسینە سەرەتاییەکانیدا ڕەنگی دایەوە. ههر بۆیه، بە کۆششێکی بێوچان و بەدەستهێنانی نمرەیەکی نایاب، ئەم قۆناغەشی بڕی، کە هاوکات بوو لەگەڵ فراوانبوونی هۆشیاریی سیاسی و نەتەوەیی. بەم پێشینە دەوڵەمەندەشەوە، پێ دەنێتە ناو قوتابخانەکەی كه لەو سەردەمەدا بێشکەی گەنجە داهێنەرەکان بوو، ئەویش وەک سیمایەکی دیار لە تەک هاوڕێکانیدا، هەم پێگەی ئەدەبی و هەم ئاستی زانستیی خۆی پێگەیاند. سەرەنجام بۆ بەدیهێنانی خەونە ئەکادیمییەکانی، ڕووی کردە بەشی کوردی لە کۆلێژی ئادابی زانکۆی بەغداد. دامەزراوەیەک کە لەو سەردەمەدا نەک تەنها ناوەندێکی خوێندن، بەڵکو وەک چەترێکی کۆکەرەوەی دەستەبژێرە ڕووناکبیرەکان دەهاتە ناسین و دەرفەتێکی زێڕینی پێبەخشی تا بە شێوازێکی زانستی لە ڕەسەنایەتیی زمان و ئەدەبیاتی دایک بکۆڵێتەوە. ئەم وێستگەیەی پایتەخت نەبووە تەنها هۆڵێکی فێربوون، بەڵکو بووە دەروازەیەک بۆ تێکەڵاوبوونی لەگەڵ ڕەوتە جیاوازەکانی ڕۆشنبیریی عێراقی. ههر بۆیه، بیمار خۆی بۆ قۆناغێکی نوێی داهێنان ئامادە کرد کە دواتر شوێندەستی لە کایەی مێژوویی و ئەدەبیدا بە ڕوونی دەرکەوت.
سێبەری گۆران و وەرچەرخانی ئەدەبی
کاروانی ئەدەبی و داهێنانی ئەم شاعیرە مەزنە لە تەمەنێکی گەنجیدا و بە دیاریکراوی لە ساڵی ١٩٥٤دا دەستیپێکرد، کاتێک یەکەمین بەرهەمی هۆنراوەیی خۆی پێشکەش بە خولیایانی وشەی کوردی کرد. ئەم دەقە سەرەتاییە کاتێک بڵاوبووەوە، بەهۆی جیاوازی و ناسکییەکەیەوە خێرا سەرنجی ڕەخنەگر و ئەدیبانی ئەو سەردەمەی ڕاکێشا و وەک مژدەیەک بۆ لەدایکبوونی دەنگێکی نوێ و خاوەن شێواز لە ئاسمانی ئەدەبیاتدا سەیرکرا. ئەم دەرکەوتنە ناوازەیەی بیمار لەسەر لاپەڕەکانی ڕۆژنامەی ناوداری: (ژین)، بوو، کە لەو قۆناغە مێژووییەدا بە یەکێک لە سەرەکیترین و قورسترین سەکۆ فیکری و کولتوورییەکانی کوردستان دادەنرا. دەرچوونی بەرهەمەکەی لەم بڵاوکراوەیەدا، پاڵنەر و متمانەیەکی بێپایانی بە پێنوسەکەی بەخشی و ناوی ئەوی لە تەنیشت نووسەر و هۆنەرە ناسراوەکانی ئەو چەرخەدا جێگیر کرد. خاڵی هەرە گرنگ لەم وێستگەیەدا ئەوە بوو: کە ڕۆژنامەی: (ژین)، لەژێر چاودێری و سەرپەرشتیی ڕاستەوخۆی عەبدوڵڵا گۆرانی پێشەنگی نوێخوازی کوردی پەرەی پێدەدرا. لێهاتوویی گۆران کاریگەرییەکی قووڵ و سیحری لەسەر هۆشیاریی ئەدەبیی بیمار جێهێشت، بە جۆرێک کە ناوبراو بە تەواوی ڕووی کردە پەیڕەوکردنی ڕێبازی هاوچەرخ و بڕیاری دا لە کێش و شێوازی باوی کلاسیکی کۆن لابدات. لهم پێناوهشدا، عەبدولڕەزاق بیمار وەک ڕووناکبیرێک کە هەمیشە خولیای گۆڕانکاری و پێشخستنی بوو، لە چوارچێوەیەکی بەرتەسکدا قەتیس نەمایەوە؛ ئەو بەهۆی خوێندنەوەی بەردەوامی بۆ سەرچاوە فیکری و ئەدەبییە جۆراوجۆرەکان، کەوتبووە ژێر کاریگەریی ڕەوتی هاوچەرخی ئەدەبیاتی عەرەبی و ئەورووپی کە لە ناوەندە ڕۆشنبیرییەکانی بەغداد دەنگی دابووەوە. ئەم گۆشەنیگا فراوانە وایکرد ببێتە یەکێک لە تێکۆشەرە دیار و پایەبەرزەکانی قوتابخانەی شیعریی گۆران و و وەک شاعیرێکی ڕۆمانسیی ناسکخەیاڵ ناوبانگ دەربکات، کە بە وشەی پڕ لە هەست و وێنەی جوانی شیعری، ناخی خوێنەر دەهەژێنێت.
ئەرکی دەوڵەتی و دیسپلینی کار
عەبدولڕەزاق بیمار هاوشانی بەخشینە ئەدەبییەکانی، لە بواری بەڕێوەبردن و ڕاپەڕاندنی ئەرکە دەوڵەتییەکاندا خزمەتێکی هێژای پێشکەش کرد. ئەو وەک ڕووناکبیر و فەرمانبەرێکی بەدیسپلین و لێهاتوو لە وەزارەتی پەروەردەدا دەستبەکار بوو؛ لەم وێستگەیەدا بەهۆی لێزانی و پسپۆڕییەکەی لە داڕشتنی پڕۆگرامەکانی خوێندن و خەمخۆریی بێپایانی بۆ پاراستنی زمانی دایک، خێرا بوو بە جێی بایەخی بەرپرسان. پاشان، پێگەی فەرمی ئەو گوازرایەوە بۆ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی خوێندنی کوردی لە شاری بەغداد، کە لەو سەردەمەدا بەرپرسیارێتیی ڕێکخستن، ئامادەکردن و دابینکردنی تەواوی کتێب و بابەتەکانی وانەگوتنەوەی بۆ قوتابخانە کوردییەکان لەئەستۆ بوو. بیمار بە پشتبەستن بەو پاشخانە دەوڵەمەندە زمانەوانی و ئەدەبییەی کە هەیبوو، بوو بە کۆڵەکەیەکی سەرەکی لە داڕشتنەوە و پوختەکردنی بابەتەکان بە زمانێکی یەکجار پاراو، ڕەوان و گونجاو لەگەڵ ئاستی تەمەنی فێرخوازاندا. لەلایەکی ترەوە،کارکردنی لە دەزگای ڕۆشنبیریی کوردی لە پایتەخت، دەرفەتێکی تری زێڕین بوو بۆ فراوانکردنی چالاکییە کولتوورییەکانی. ئەم دامەزراوەیە وەک چەترێکی فەرمی وابوو بۆ کۆکردنەوە و هەڵسەنگاندن و چاپکردنی بەرهەمی نووسەرانی کورد. بیمار لەم پێگەیەوە، وێڕای پێداچوونەوە و ڕێکخستنی زانستیی زۆرێک لە پەرتووک و دەقە پێشکەشکراوەکان، بوو بە پاڵپشت و هاندەرێکی ڕاستەقینە بۆ دەرکەوتنی چەندین دەنگی نوێ و بەهرەمەندی کایەی ئەدەبی. هاوکات لەگەڵ ئەم کارە فەرمییانەدا، تێکەڵبوونی بە دنیای ڕاگەیاندن و ڕۆژنامەگەری بەشێکی هەرە درەوشاوەی مێژووی ژیانی پێکدەهێنێت. ناوبراو وەک ئەندامێکی هۆشیار چووە ناو دەستەی نووسەرانی گۆڤاری ناوداری: (ھیوا). لەم سەکۆیەدا، بیمار شانبەشانی ڕووناکبیر و بیرمەندە هاوچەرخەکانی، لە ڕێگەی داڕشتنی وتار و توێژینەوەی قورسی فیکری و ئەدەبی، ڕۆڵێکی کاریگەری گێڕا لە ئاڕاستەکردنی بزووتنەوەی ڕۆشنبیریی ئەو سەردەمەدا.
پەخشانی ڕۆح لە گوتاری زانستدا
عەبدولڕەزاق بیمار بە مەبەستی ناساندنی ئەزموونە ئەدەبییەکانی کورد بە خوێنەرانی دەرەوە و خوڵقاندنی دیالۆگێکی کولتووری لەگەڵ گەلانی تردا، بەرهەمەکانی لە پاشکۆی ئەدەبیی بەناوبانگی: (الادیب العراقی)، دا بڵاودەکردەوە. ئەم کارەی بووە هۆی ئەوەی ناوەندە ڕۆشنبیرییە عەرەبییەکان لە نزیکەوە ئاشنای ئاستی بەرزی تێڕوانینە فیکرییەکانی ئەم ئەدیبە بن. هاوکات وتارە بە پێزەکانی لەسەر لاپەڕەکانی چەندین گۆڤاری بەنرخ و پێشەنگی وەک: (ڕەنگین، ڕۆشنبیریی نوێ، نووسەری کورد، هاوکاری، پەروەردە و زانست)، حزوورێکی بەردەوامی هەبوو، کە تێیاندا بابەتگەلێکی فرەڕەهەندی لە بوارەکانی ئەدەب، زمانەوانی، ڕەخنە و پەروەردەدا پێشکەش دەکرد. زمانەوان و توێژەری ناودار دکتۆر “وریا عومەر ئەمین” لە هەڵسەنگاندنێکی زانستیدا جەخت لەسەر ئەم دەوڵەمەندییە دەکاتەوە و دەڵێت: مامۆستا عەبدولڕەزاق بیمار نووسەرێکی زۆر بەپیت بووە کە بە سەدان وتار و لێکۆڵینەوەی هەمەجۆری لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکاندا بڵاوکردۆتەوە. لە ساڵی ١٩٨٣دا، قۆناغێکی نوێ لە ژیانی پیشەیی بیماردا دەستیپێکرد، کاتێک وەک وانەبێژ لە بەشی کوردیی کۆلێژی ئادابی زانکۆی بەغداد دەستبەکار بوو و ئەم ئەرکە پیرۆزەشی تا ساڵی ١٩٩٠ بە سەرکەوتوویی بەڕێ کرد. لەو ماوەیەدا و لە کاتی وانەبێژیدا، بیمار تەنها کەرەستەی تیۆریی ئامادەکراوی نەدەدا بە گوێی فێرخوازاندا، بەڵکو مێتۆدێکی نوێی پەیڕەو دەکرد و تەواوی بابەتەکانی ئەدەبی کوردی، پەخشان و بەتایبەتی “ئەدەبی بەراوردکاریی” بەپێی نوێترین ڕێباز و تیۆرییە زانستییەکانی سەردەمی دەوتەوە و هەمیشە هانی خوێندکارانی دەدا بە دیدێکی ڕەخنەییەوە سەیری دەقەکان بکەن. بەهۆی ئەم شێوازە ناوازەیەوە، لیژنەی زانستیی بەشەکە بە شێوەیەکی فەرمی داوای لێکرد کە کۆی وانەکانی بکاتە کتێب. ههر بۆیه، بیماریش بەدەم پێشنیازەکەیانەوە چوو؛ پاش ڕێکخستن و دەوڵەمەندکردنی بابەتەکان، کتێبی: (پەخشانی کوردی)، لە ساڵی ١٩٩٨دا وەک سەرچاوەیەکی ئەکادیمیی قووڵ بەچاپ گەیاند و ئەم شاکارە زانستییەشی تا ئێستاش وەک سەرچاوەیەکی بنەڕەتی و ڕەسەن لای توێژەران و مامۆستایان و قوتابییان جێگەی بایەخە.
نژیارنەری نوێگەری و جوانیی هۆنراوە
عەبدولڕەزاق بیمار لە ماوەی کارکردنیدا لە ناوەندی ئەکادیمی، تەنها کورت نەدەبووەوە لەسەر پێشکەشکردنی وانەکان، بەڵکو ڕۆڵێكی کارای گێڕا لە دەوڵەمەندکردن و بەرزکردنەوەی ئاستی پڕۆگرامهكانی خوێندنی بەشی کوردی. چونكه لهو بڕوایەدا بوو کە دەبێت خوێندنی باڵا هاوتەریبی نوێگەرییە زانستییەکانی جیهان بێت، هەر بۆیە بەردەوام سەرچاوەی مۆدێرن و بابەتی هاوچەرخی دەخستە نێو پرۆسەی فێربوونەوە. لە ڕووی خەسڵەتە کەسییەکانیشەوە، پیاوێکی لەسەرخۆ، دڵسۆز و خاوەن دەروونێکی پاک بوو؛ سەرڕای ئەوەی کەسێکی کەم دوو بوو، بەڵام کاتێک دەهاتە ئاخافتن، زۆر بە لێهاتوویی وشەکانی هەڵدەبژارد؛ به تایبەت تێڕوانینەکانی لەسەر کێشە زمانییەکان زۆر ورد و جێی سەرنج بوون، بەهۆی ئەم ڕەوشتە بەرزەشەوە، خۆشەویستییەکی تایبەتی لە دڵی قوتابییەکانیدا هەبووه و هەمیشە جێگەی ڕێزی بەرزی هەموان بوو. ئەم گۆشەنیگا فراوانە مرۆیی و فیکرییە، لە بەرهەمە داهێنەرانەکانیدا ڕەنگی دایەوە. ئەمەش وایکرد هەر لە سەرەتای کاروانەکەیدا گرنگییەکی زۆری بە هونەری شانۆ دا، چونکە پێی وابوو ئەم کایەیە ئاوێنەی ڕاستەقینەی کۆمەڵگەیە؛ لەم پێناوەشدا کتێبی: (بووکی پەردە)ی لە ساڵی ١٩٦٠دا وەک دەقێکی شانۆیی ناوازە بڵاوکردەوە و پاشان لە ساڵی ١٩٦١دا کتێبی :(شانۆی کوردستان)ی پێشکەش کرد کە خزمەتێکی پێشەنگ بوو بۆ ئەو قۆناغە. هاوکات لە جیهانی هۆنراوەدا، خاوەنی دەنگ و ستایلێکی سەربەخۆ بوو کە لێواوڕێژ بوو لە ڕۆمانسییەت و جوانیی سروشت. ئەم داهێنانە ناوازەیەش لە چەندین دیواندا درەوشایەوە، لەوانە:
(دیوانی وەنەوشەکان)، لە ساڵی ١٩٨١
(دڵداریی ئێمە)، لە ساڵی ١٩٨٢
(کانیلە و خۆشەویستی)، لە ساڵی ١٩٨٤
کە هەر هەموویان گوزارشت لە زمانێکی پاراو و ناسک دەکەن؛ دواتریش بەرهەمەکانی وەک: (ناوچەوان)، لە ساڵی ٢٠٠٠ و (ڕۆژانێک بوو)، لە ساڵی ٢٠٠٦دا ئەم کاروانە ئەدەبییەیان دەوڵەمەندتر کرد.
میراتی ڕووناکی و ئاوابوونی چرا
پانتاییەکی تری داهێنانی بیمار، ڕەنگدانەوەی لێهاتوویی بوو لە کایەی وەرگێڕاندا؛ بە مەبەستی ناساندنی جیهانبینیی شاعیر و نووسەرە ناودارەکانی جیهان بە خوێنەری کورد، چەندین بەرهەمی گرنگی گواستەوە بۆ سەر زمانی دایک. لەم بوارەدا دەکرێت ئاماژە بەم کارە پێشەنگانە بکرێت: وەرگێڕانی هۆنراوەکانی بابلۆ نیرۆدا لە ژێر ناوی (نانی دەریا) لە ساڵی ١٩٨٧، کتێبی مێژوویی: (سەلاحەددین). لە زمانی عەرەبییەوە لە ساڵی ١٩٩٣، شانۆنامەی: (پەنجە گوڵی مێخەک). لە ساڵی ٢٠٠٧ و دواجاریش کتێبی: (لۆرکا)، لە ساڵی ٢٠١٢دا. هاوکات بیمار وەک توێژەر و ڕەخنەگرێکی ئەکادیمی، ئاراستەی ڕەخنەی ئەدەبیی کوردیی بەرەو زانستیبوون برد؛ ئەمەش لە ڕێگەی کتێبە پڕبایەخەکانیەوە ڕەنگی دایەوە، وەک کتێبی: (کێش و مۆسیقای ھەڵبەستی کوردی)، لە ساڵی ١٩٩٢ کە لێکۆڵینەوەیەکی بەپێز بوو لەسەر کێشی عەرووزی، کتێبی :(خوێندنەوەیێکی تازەی ھەڵبەستی نوێی کوردی). لە ساڵی ٢٠٠٦ و پاشان کتێبی: (لە سێبەری ڕەخنە و لێکۆڵینەوەدا)، لە ساڵی ٢٠١٩دا. ئەم مامۆستا لێهاتووە دوای ئەوەی زیاتر لە نیو سەدە لە شاری بەغداد نیشتەجێ بوو و لەوێ خەریکی وانەبێژی و کاروانی ڕۆشنبیری بوو، لە کۆتاییەکانی تەمەنیدا بڕیاری دا بگەڕێتەوە بۆ ئەو شوێنەی کە یەکەمین ترپەکانی ژیانی تێدا دەستیپێکردبوو. لێرەوە گەڕایەوە بۆ باوەشی زێدی باووباپیرانی لە شاری کۆیە، تا کۆتا ڕۆژەکانی لەناو ئامێزی سروشت و خەڵکە دڵسۆزەکەیدا بەسەر ببات. سەرەنجام ئەم چرا گەشاوەیەی زانست و ئەدەب، دوای تەمەنێک کاروانی بەخشین، لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٢دا و لە تەمەنی ٨٦ ساڵیدا، دڵە گەورەکەی لە لێدان کەوت و چاوەکانی لێکنا. کۆچباربوونی ئەم زانایە خەسارەتێکی گەورە بوو بۆ ناوەندە ئەکادیمی و کولتوورییەکان؛ بەڵام مێژووی ژیانی، تۆمارێکی زێڕین و گەشاوەی زمان و ئەدەبیاتی کوردییە لە سەدەی بیستەم و بیست و یەکەمدا. ئەگەرچی جەستەی لەنێو ئێمەدا ئاوابووە، بەڵام لە ڕێگەی ئەو کتێبخانە دەوڵەمەندەی پێشکەشی نەتەوەکەی کردووە، ناوی هەمیشە بە زیندوویی دەمێنێتەوە و بەرهەمەکانی دەبنە ڕێ نیشاندەری کاروانی نەوەکانی داهاتوو.