ڕۆڵی ئافرەتان لە بەشداریی سیاسی لە هەرێمی کوردستان

دانیار ئەبوبەکر محەمەد
لە جیهانی ئەمڕۆدا، بەشداریی سیاسیی ئافرەتان یەکێکە لە پێوەرە سەرەکییەکانی دیموکراسی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی. هیچ کۆمەڵگەیەک ناتوانێت بە تەواوی پێشکەوتوو بێت، ئەگەر نیوەی دانیشتووانەکەی کە ئافرەتانن، لە پڕۆسەی بڕیاردان و داڕشتنی سیاسەتی گشتی دوور بخرێنەوە. لە هەرێمی کوردستان، ئافرەتان لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا هەنگاوی گرنگیان ناوە بەرەو بەشداریی زیاتر لە پڕۆسەی بڕیارسازی، بەڵام هێشتا پێویستی بە هەوڵی زیاتر هەیە بۆ گەیشتن بە یەکسانییەکی کارا لە ناوەندەکانی دەسەڵاتدا.
بەشداریی سیاسیی ئافرەتان تەنیا مافێکی بنەڕەتیی مرۆیی نییە، بەڵکو پێویستییەکی گرنگە بۆ گەشەپێدانی کۆمەڵگەش. کاتێک ئافرەتان لە ناو دامەزراوە سیاسییەکاندا ئامادەییان دەبێت، دید و تێڕوانینێکی جیاواز بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان دەهێننە کایەوە، کە زۆرجار لەسەر بنەمای دیالۆگ و عەقڵانییەت دامەزراوە. ئافرەتان زۆرجار زیاتر سەرنج دەخەنە سەر بابەتەکانی پەروەردە، تەندروستی، مافی منداڵان، دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و پاراستنی توێژە لاوازەکان.
هەروەها ئامادەبوونی ئافرەتان لە ناو دامەزراوە سیاسییەکاندا یارمەتیدەرە بۆ بەهێزکردنی متمانەی گشتی بە دیموکراسی و فراوانکردنی بەشداریی هاووڵاتییان لە ژیانی سیاسی؛ ئەمەش دەبێتە هاندەر بۆ گەشەسەندنی بەشداریی سیاسی لەلایەن سەرجەم چین و توێژەکانی دیکەی ناو کۆمەڵگە.
ئافرەتان لە داڕشتنی سیاسەتدا ڕۆڵێکی تایبەت دەبینن. داڕشتنی سیاسەت پڕۆسەیەکە کە لە ڕێگەیەوە یاسا، بڕیار و بەرنامەکانی حکومەت دیاری دەکرێن. لەم پڕۆسەیەدا، ئافرەتان دەتوانن ڕۆڵێکی کاریگەر بگێڕن لە ناساندنی پێداویستییەکانی کۆمەڵگە و گواستنەوەیان بۆ ناو دامەزراوە بڕیارسازەکان. بوونی ئافرەتان لە پەرلەمان، وەزارەتەکان، ئەنجومەنە خۆجێییەکان و ڕێکخراوە مەدەنییەکان دەبێتە هۆی ئەوەی سیاسەتە گشتییەکان بە شێوەیەکی دادپەروەرانەتر دابڕێژرێن. ئافرەتان دەتوانن کاریگەرییان هەبێت لەسەر یاساکانی تایبەت بە مافی خێزان، یەکسانیی ڕەگەزی، پاراستنی منداڵان و بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی؛ ئەمەش دەستەبەری مافی هەمووان دەکات بەبێ جیاوازی.
یەکێک لە گرنگترین ئەرکەکانی ئافرەتان لە بواری سیاسی، بەرگریکردنە لە مافەکانی مرۆڤ و بەتایبەتی مافەکانی ئافرەتان. لە ڕێگەی چالاکیی سیاسی و مەدەنییەوە، ئافرەتان دەتوانن داوای یاسا و سیاسەتێک بکەن کە یەکسانی و دادپەروەری مسۆگەر بکات. چالاکوانانی ئافرەت و ئەندامانی دامەزراوە سیاسییەکان لە هەرێمی کوردستان، لە ساڵانی ڕابردوودا ڕۆڵێکی بەرچاویان هەبووە لە بەرزکردنەوەی هۆشیاری سەبارەت بە توندوتیژی دژ بە ئافرەتان، هاوسەرگیریی پێشوەختە، مافی کار و مافی بەشداریی سیاسی. ئەم هەوڵانە یارمەتیدەر بوون بۆ گۆڕانکاریی یاسایی و کۆمەڵایەتی.
یەکێک لەو پایە سەرەکییانەی لە هەرێمی کوردستاندا هەیە، “یەکێتیی ئافرەتانی کوردستان”ە، کە لە ڕێگەیەوە ئافرەتان توانیویانە بەشێک لە مافە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانیان دەستەبەر بکەن. هەبوونی ئەم جۆرە ڕێکخراوانە کاریگەریی ڕاستەوخۆی دەبێت لەسەر داڕشتنی سیاسەتی گشتی، چونکە وەک ڕێکخراوێکی ناحکومی دەتوانن فشار دروست بکەن و کاریگەرییان لەسەر بڕیاری سیاسی هەبێت. یەکێتیی ئافرەتانی کوردستان یەکێکە لە دامەزراوە گرنگەکان کە ڕۆڵێکی کاریگەری هەبووە لە پشتیوانیکردنی ئافرەتان و بەرزکردنەوەی دەنگیان؛ لە ڕێگەی بەرنامە و چالاکییەکانیەوە هەوڵ دەدات مافەکانی ئافرەت بپارێزێت و بەشدارییان لە هەموو بوارەکانی ژیاندا بەهێز بکات.
سەرەڕای ئەو پێشکەوتنانەی بەدەستهاتوون، ئافرەتان هێشتا ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگ دەبنەوە، کە گرنگترینیان بریتین لە:
بیرکردنەوە و دابونەریتە چەقبەستووەکانی ناو کۆمەڵگە.
کەمیی دەرفەتی سەرکردایەتی و ڕۆڵی ڕاستەقینە لە داڕشتنی بڕیارە هەستیارەکاندا.
هەڕەشە و فشاری کۆمەڵایەتی بەرامبەر بە ئافرەتانی چالاک لە بواری سیاسیدا.
بڕوانەبوون بە توانای ڕاستەقینەی ئافرەتان لە ناو ژینگەیەکی پیاوسالارانەدا.
ئەم ئاستەنگانە ڕێگرن لەبەردەم بەشدارییەکی سیاسیی تەندروست و وایان کردووە ژمارەیەکی زۆر لە ئافرەتان نەتوانن بگەنە پۆستە سیاسییە باڵاکان.
لە کۆتاییدا، ئافرەتان هێزێکی گرنگی گۆڕانکاری و گەشەپێدانن لە هەرێمی کوردستان. بەشداریی سیاسییان تەنیا بۆ نوێنەرایەتیکردنی ڕەگەزی مێ نییە، بەڵکو بۆ بەهێزکردنی پایەکانی دیموکراسی و گەشەپێدانی تەواوی کۆمەڵگەیە. بە بەهێزکردنی ڕۆڵی ئافرەتان، دەتوانرێت بناغەی کۆمەڵگەیەکی یەکسانتر و پێشکەوتووتر دابنرێت کە تێیدا هەموو هاووڵاتییان بە یەکسانی مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت.