رۆژنامەی ھەولێر

کاریگەریی تەکنەلۆژیا لەسەر تەندروستیی دەروونیی ئافرەت لە کۆمەڵگەی ڕاگوزاردا

کۆمەڵگەی ڕاگوزار (Transitional Society) بەو قۆناغە لە گواستنەوە دەوترێت کە تێیدا بەها نەریتییەکان لەگەڵ شەپۆلی نوێگەری و جیهانگیریدا تێکەڵ دەبن. لەم نێوەندەدا، تەکنەلۆجیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بوونەتە بزوێنەری سەرەکیی گۆڕانکارییە چاندیی و کۆمەڵایەتییەکان. ئافرەتان لەم جۆرە کۆمەڵگەیانەدا زۆرجار لەنێوان دوو بەرداشدان: پاراستنی ناسنامە و بەها نەریتییەکان لە لایەک، و هەماهەنگبوون لەگەڵ پێشکەوتنە مۆدێرنەکان لە لایەکی ترەوە. ئەم دۆخە ناڕوون و خێرایە، کاریگەریی قووڵ و ڕاستەوخۆی لەسەر تەندروستیی دەروونیی ئافرەتان جێهێشتووە، کە دەکرێت لە دوو ڕەهەندی ئەرێنی و نەرێنیدا تاوتوێ بکرێت.

کاریگەرییە ئەرێنییەکانی تەکنەلۆجیا (دەروازەیەک بۆ گۆڕانکاری)
تەکنەلۆجیا تەنیا ئامراز نییە، بەڵکو هێزێکی ڕزگارکەرە بۆ زۆرێک لە ژنان لە کۆمەڵگە ڕاگوزارەکاندا، ئەویش لە ڕێگەی:
١. هۆشیاری و خۆپەروەردەکردن: دەستڕاگەیشتن بە زانیاریی پزیشکی، دەروونی و یاسایی، وای لە ئافرەتان کردووە باشتر لە مافەکانی خۆیان و نیشانەکانی نەخۆشییە دەروونییەکان (وەک خەمۆکی و دڵەڕاوکێ) تێبگەن و چیتر وەک “عەیبە” سەیری نەکەن.
٢. دروستکردنی تۆڕی پشتیوانی: ئینتەرنێت دەرفەتی بۆ ئافرەتان ڕەخساندووە کە گروپ و کۆمەڵگەی تایبەت بە خۆیان دروست بکەن، ئەزموونەکانیان هاوبەش بکەن و پشتگیریی دەروونیی یەکتر بکەن؛ بەتایبەت لەو کۆمەڵگەیانەی کە هاتووچۆی ئافرەت تێیاندا سنووردارە.
٣. سەربەخۆیی ئابووری: پەرەسەندنی بازرگانیی ئەلیکترۆنی و کارکردن لە دوورەوە، پێگەی دارایی ئافرەتانی بەهێز کردووە، ئەمەش ڕاستەوخۆ متمانە بەخۆبوون زیاد دەکات و دڵەڕاوکێی دارایی کەم دەکاتەوە.

کاریگەرییە نەرێنییەکانی تەکنەلۆجیا (ئاستەنگە دەروونییەکان)
لە بەرامبەر لایەنە گەشەدارەکەیدا، تەکنەلۆجیا کۆمەڵێک فشاری قورسی دەروونیی نوێی بەسەر ئافرەتی کۆمەڵگەی ڕاگوزاردا سەپاندووە:
١. ململانێی ناسنامە و دژایەتیی کولتووری: ئافرەت لەم قۆناغەدا لەنێوان ئەو وێنە نموونەییەدا دەژیت کە دایک و داپیرانی پێی گۆشەکراون (کەبانوو، گوێڕایەڵ، پارێزەری دابونەریت) و ئەو وێنەیەی کە میدیای جیهانی و سۆشیاڵ میدیا پیشانی دەدات (ژنێکی سەرکەوتوو، مۆدێرن، ئازاد). ئەم ململانێ ناوەکییە دەبێتە هۆی دروستبوونی هەستی گوناهباربوون و نامۆبوون.
٢. بەراوردکاریی کۆمەڵایەتی و تێکچوونی وێنەی جەستە: تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی وەک ئینستاگرام و تیکتۆک، وێنەیەکی دەستکرد و “فلتەرکراو” لە جوانی، ژیان و بەختەوەری بڵاودەکەنەوە. ئافرەتان بە نائاگاییانە ژیانی ڕاستەقینەی خۆیان بەم وێنە دەستکاریکراوانە بەراورد دەکەن، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ڕێزگرتن لە خۆ، تێکچوونی وێنەی جەستە و خەمۆکی بەهۆی هەستکردن بە کەموکوڕی.
٣. توندوتیژیی دیجیتاڵی و چەوساندنەوە: لە کۆمەڵگەی ڕاگوزاردا کە هێشتا عەقڵییەتی پیاوسالاری تێیدا بەهێزە، ئامرازە دیجیتاڵییەکان زۆرجار وەک چەکێک دژی ژنان بەکاردێن. جۆرەکانی وەک: هەڕەشەی بڵاوکردنەوەی وێنە، تانەدان لە شەرەف لە فەزای مەجازیدا و هێرشی بەکۆمەڵ، هۆکاری سەرەکین بۆ تێکچوونی باری دەروونیی ژنان، کە زۆرجار دەگاتە ڕادەی گۆشەگیریی توند یان بیرکردنەوە لە خۆکوژی.
٤. باری زۆری ئەرکەکان (Work-Life Imbalance): تەکنەلۆجیا سنووری نێوان “ماڵ” و “کار”ی کاڵ کردووەتەوە. ژنی کارمەند لەم جۆرە کۆمەڵگەیانەدا، ئێستا هەم دەبێت ئەرکە نەریتییەکانی ماڵەوە بەجێبهێنێت و هەم لە ڕێگەی مۆبایلەکەیەوە ٢٤ کاتژمێر ئامادەی کار بێت، ئەمەش دەبێتە هۆی داخورانی (Burnout) دەروونی و جەستەیی.

دەرەنجام و ڕێگەچارەکان
تەکنەلۆجیا لە کۆمەڵگەی ڕاگوزاردا شمشێرێکی دوودەمە؛ دەکرێت ببێتە دوو باڵ بۆ فڕین و ڕزگاریی دەروونیی ئافرەت، یان ببێتە زیندانێکی نوێی پڕ لە فشار. کلیلەکە لە “هۆشیاریی دیجیتاڵی”دایە؛ پێویستە ئافرەتان فێر بکرێن چۆن هاوسەنگی لەنێوان جیهانی ڕاستەقینە و مەجازیدا ڕابگرن و پارێزگاری لە ئارامیی دەروونیی خۆیان بکەن.