حەمدیە ئاراز
لەم سەردەمەی ئێستادا تەکنەلۆژیا کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ژیانی هەر تاکێک لە کۆمەڵگەدا هەیە؛ بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری ڕۆژانە و پتەوکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، تەکنەلۆژیا کارئاسانیی گەورەی بۆ گشت هاووڵاتییان کردووە. جیهان بە ڕادەیەک پێشکەوتووە کە بەهۆی بەردەوامیی داهێنانی مرۆڤەکان، تەکنەلۆژیا ڕۆژ بە ڕۆژ بەرەو پێش دەچێت.
بۆ زانیاری سەبارەت بە داهاتووی جیهان لەگەڵ تەکنەلۆژیادا، یوسرا فاخیر ئیسماعیل بۆ هێلین میدیا گوتی:
تەکنەلۆژیا بریتییە لە بەکارهێنانی زانست بۆ گەیشتن بە ئامانجە پراکتیکییەکان بە شێوەیەکی دیاریکراو و دووبارە بەرهەمهێنانەوە. هەروەها ڕەنگە وشەی تەکنەلۆژیا بە مانای بەرهەمی هەوڵێکی لەو شێوەیەش بێت. بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە بوارەکانی پزیشکی، زانست، پیشەسازی، پەیوەندییەکان، گواستنەوە، سەربازی و ژیانی ڕۆژانەدا باو بووە. تەکنەلۆژیاکان بریتین لە شتە فیزیکییەکانی وەک کەلوپەل و ئامێرەکان، یان ئامرازە ناماددییەکانی وەک نەرمەکاڵا (سۆفتوێر).
زۆرێک لە پێشکەوتنە تەکنەلۆژییەکان بوونەتە هۆی گۆڕانکاریی جەوهەری لە کۆمەڵگەدا. سەرەتاییترین تەکنەلۆژیای ناسراو کەستەی بەردینە کە لە سەردەمی پێش مێژوودا بەکار هاتووە. پێشکەوتنە تەکنەلۆژییەکانی ئەم دوایییەش—لەوانەش چاپخانە، تەلەفۆن و ئینتەرنێت—بەربەستەکانی پەیوەندیکردنیان داڕماندووە و ئابووریی زانیارییان هێناوەتە ئاراوە.
لەکاتێکدا تەکنەلۆژیا بەشدارە لە گەشەسەندنی ئابووری و خۆشگوزەرانیی مرۆڤدا، بەڵام دەتوانێت کاریگەریی نەرێنیشی هەبێت، وەک: پیسبوونی ژینگە، کەمبوونەوەی سەرچاوەکان، یان زیانی کۆمەڵایەتی وەک بێکاریی تەکنەلۆژی (کە بەهۆی ئۆتۆماتیکبوونی کارەکانەوە دروست دەبێت). لە ئەنجامدا، مشتومڕی فەلسەفی و سیاسی لەسەر ڕۆڵ و بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا، ئەخلاقی تەکنەلۆژیا و کەمکردنەوەی لایەنە خراپەکانی سەری هەڵداوە. لە هەمان کاتدا لایەنگرانی ترانسهومانیزم (Transhumanism) و تەکنۆ-پێشکەوتنخوازی چالاکانە پشتگیری لە گۆڕانکاریی تەکنەلۆژی دەکەن و وەک ڕزگارکەر سەیری دەکەن.
تەکنەلۆژیا بریتییە لە بەکارهێنانی زانیاریی زانستی، تەکنیک، لێهاتوویی، شێواز و پرۆسەکان بۆ ئامانجە کردارییەکانی وەک بەرهەمهێنانی کاڵا و خزمەتگوزاری. تەکنەلۆژیا بۆ باشترکردنی ئەزموونی مرۆڤ بە شێوازی بێشومار بەکار دەهێنرێت. لە بەردەوامیی مێژووی مرۆڤایەتیدا پێشکەوتووە، بەڵام لە ١٠٠ تا ١٥٠ ساڵی ڕابردوودا خێراییەکی زۆری بە
خۆوە بینیوە. لە زۆربەی جیهاندا بە خێرایی پێش دەچێت، بەڵام هەندێک وڵات زۆر لە پێشەوەن، ئەمەش وای کردووە هاووڵاتییانیان چێژ لە سوودە پێشکەوتووەکانی وەربگرن.
وڵاتانی داهێنەر بەرامبەر وڵاتانی پێشکەوتووی تەکنەلۆژی:
پێشکەوتنی تەکنەلۆژی پەیوەندییەکی نزیکی بە داهێنانەوە هەیە؛ ئەمەش لەوەدا دەردەکەوێت کە زۆرێک لە داهێنەرترین وڵاتانی جیهان، لە پێشکەوتووترین وڵاتانیشندا لە ڕووی تەکنەلۆژیاوە. بەڵام مەرج نییە ئەو دوو ڕیزبەندییە تەواو ئاوێنەی یەکتر بن. ڕێگەی جیاواز هەن کە وڵاتێک دەتوانێت داهێنەر یان پێشکەوتوو بێت و پێوەرەکانی پێوانەکردنی ئەم پێشکەوتنەش جیاوازن؛ بۆ نموونە «بلومبێرگ» لە ساڵی ٢٠٢١دا ئەمریکای لە پلەی ١١ی جیهانیدا دانا بۆ داهێنان، بەڵام بەپێی میتۆدۆلۆژیای ناوەندەکانی دیکە، ئەمریکا لە ڕیزبەندیی یەکەم تا دەرەوەی ١٠ باشترین وڵات پۆلێن دەکرێت، ئەمەش بەپێی ئەو پێوەرە تایبەتانەی بە کاریان دەهێنن.
فەرمانبەر لە ئەوقافی چۆمان: گەیلان ئیسماعیل مصطفی بۆ هێلین میدیا گوتی:
داهاتووی جیهان لەگەڵ تەکنەلۆژیادا شتێکی زۆر پێویستە؛ بەهۆی زۆربوونی ژمارەی دانیشتووان، تەکنەلۆژیا زیاتر ڕوو لە پێشکەوتن دەکات. بۆ نموونە ئەگەر تەکنەلۆژیا لە بوارێ کشتوکاڵدا وەربگرین و بەراوردی بکەین بە ١٠٠ ساڵ پێش ئێستا، دابینکردنی خۆراکی ڕۆژانەی مرۆڤەکان زیاتر بە دەست بەرهەم دەهێنرا؛ بەڵام ئێستا بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و ئامێرەکانەوە، بەرهەمهێنانی خۆراک زۆر خێراتر بووە. ئەگەر تەکنەلۆژیا بەو شێوازە پێش نەکەوتبا، نەدەتەوانرا بڕی خۆراکی پێویست بۆ دانیشتووانی سەر ڕووی زەوی دابین بکرێت.
تەکنەلۆژیا و کۆمەڵگە؛ خاڵە ئەرێنی و نەرێنییەکانی تەکنەلۆژیا لەسەر کۆمەڵگە
تەکنەلۆژیا و کۆمەڵگە ناتوانرێت لە یەکتر جیا بکرێنەوە؛ پشتبەستنی کۆمەڵگە بە تەکنەلۆژیا خولگەیەکە کە تێیدا دەخولێینەوە. لە ژیانی ڕۆژانەماندا پشتی پێ دەبەستین و ئاستی پێویستی و داخوازییەکانمان بەرامبەر تەکنەلۆژیا لە بەرزبوونەوەدایە. مرۆڤەکان تەکنەلۆژیا بۆ گەشتکردن، پەیوەندیکردن، فێربوون، بازرگانی و ژیانی ئاسوودە بەکار دەهێنن. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، ئەپەکان و بەرنامە دەوڵەمەندەکانی ئەم بوارە هەندێک جار ئەنجامی باشیان بۆ ژینگە پێ نەبووە و بوونەتە هۆی پیسبوونی ژینگە و دروستبوونی مەترسیی لەسەر کۆمەڵگە.
گەورەترین بەرەنگاریی خەڵک، بڕیاردانە لەسەر ئەو داهاتووەی کە پێویستە هەمانبێت، و پاشان دروستکردنی ئەو تەکنەلۆژیا ڕاست و دروستەی کە ئاسانکاری بۆ جێبەجێکردنی بیرۆکەکانمان دەکات.
کاریگەرییە ئەرێنییەکانی تەکنەلۆژیا لەسەر کۆمەڵگە:
بەئامێرکردنی کشتوکاڵ: کشتوکاڵی مۆدێرن
بەهۆی تەکنەلۆژیاوە پێویستی بە هێزی انسانیی کەمتر هەیە بۆ گەشەپێدانی بڕی خۆراک لە ماوەیەکی زۆر کەمدا. بە هاوکاریی حکومەتەکان، ڕێژەیەکی کەمی جووتیاران دەتوانن بەڕێوەبەرایەتیی تۆوکردن، کێڵان و ئاودانی کێڵگە گەورەکان بپەڕێنن و کاتێکی زۆر لە دروێنەکردندا بگەڕێننەوە.
پێشخستنی کایەی تەندروستی: تەکنەلۆژیا ئاسانکاریی گەورەی لە لێکۆڵینەوە پزیشکییەکاندا کردووە بۆ چارەسەرکردنی کێشە تەندروستییەکانی مرۆڤ. ئەگەرچی ئەمە بۆ وڵاتانی تازەپێگەیشتوو کە هێشتا دەستیان بە تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو نەگەیشتووە ئاڵۆزترە، بەڵام بۆ وڵاتە پێشکەوتووەکان دەستکەوتێکی مەزن بووە.
پیسکردنی ژینگە لەلایەن تەکنەلۆژیاوە:
پیسبوون کاریگەریی ڕاستەوخۆی خستووەتە سەر شوێنی نیشتەجێبوون، ئاوی خواردنەوە و هەوای هەڵمژینمان. زیادبوونی پشتبەستن بە تەکنەلۆژیا نوێیەکان وای کردووە کۆمپانیا و کارگەکان بە بڕێکی زۆر بەرهەمهێنان بکەن، ئەمەش گاز و کیمیایی زیانبەخش لە ژینگەدا بڵاو دەکاتەوە. کەواتە تا تەکنەلۆژیای زیاتر چێژی لێ وەربگیرێت، ئەگەری ئازاردانی زیاتری ژینگەش هەیە، بەڵام شارەزایان بەردەوام هەوڵ دەدەن ڕێگەی نوێ بۆ کەمکردنەوەی ئەم کاریگەرییە نەرێنییانەی تەکنەلۆژیا بدۆزنەوە.