حەسەن حەمەد ئاندێکی
مرۆڤ لە ژیانی ڕۆژانەی خۆیدا هەمیشە ڕووبەڕووی کۆمەڵێک ململانێ، لێکتێنەگەیشتن، کێشەی جۆراوجۆر و ئازاری قورسی دەروونی دەبێتەوە کە زۆرجار بەهۆی هەڵەی ئەوانی تر یان تەنانەت هەڵەکانی خۆیەوە دروست دەبن. کۆکردنەوەی ئەم ئازار و قینە لە ناخدا، وەک بارێکی قورس وایە کە ڕۆح ماندوو دەکات و ڕێگر دەبێت لە پێشکەوتن. لەبەر ئەم هۆکارە، جیهان پێویستی بە وێستگەیەک هەیە بۆ بیرهێنانەوەی گرنگیی ڕزگاربوون لەم کۆت و بەندە دەروونیانە. ڕۆژی ٧ـی تەمووز لە سەرانسەری جیهاندا وەک ڕۆژی جیهانیی لێخۆشبوون (Global Forgiveness Day) بەرز ڕادەگیرێت؛ ڕۆژێک کە تێیدا مرۆڤایەتی بانگهێشت دەکرێت بۆ پاککردنەوەی دڵەکان، بەهێزکردنی پەیوەندییەکان و بڵاوکردنەوەی چەمکی لێبوردەیی گشتی.
مێژووی سەرهەڵدان و گەشەسەندنی ئەم یادە
ئەم بۆنە نێودەوڵەتییە بۆ یەکەمجار لە ساڵی (١٩٩٤) لەلایەن باڵیۆزخانەی مەسیحیی نێودەوڵەتی (CECA) لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، دەستپێشخەری بۆ کرا. لە سەرەتادا ئامانجی ئەم ڕۆژە تەنها خەمڵاندنی چەمکی لێبوردەیی بوو لە چوارچێوەیەکی ناوخۆییدا، بەڵام بەهۆی پەیامە گشتگیرەکەیەوە کە پەیوەندی بە سەرجەم مرۆڤەکانەوە هەیە بێ جیاوازی ئایین یان نەتەوە، بە خێرایی لە جیهاندا بڵاوبووەوە. لە ئێستادا، ئەم ڕۆژە وەک بۆنەیەکی تەواو مرۆیی و بێلایەن دەناسرێت کە تێیدا ڕێکخراو و چالاکوانانی بواری دەروونناسی کۆڕ و سەمیناری زانستی جۆراوجۆر بۆ هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگە ڕێک دەخەن.
فەلسەفە و دەروونناسیی لێخۆشبوون
لە ڕوانگەی دەروونناسییەوە، لێخۆشبوون بە واتای چاوپۆشیکردن لە تاوان یان ڕەواکردنی ڕەفتاری خراپی بەرامبەر نییە، بەڵکو پرۆسەیەکی هۆشیارانەیە کە تێیدا مرۆڤ بڕیار دەدات واز لە هەستی تۆڵەسەندنەوە، توڕەیی و کینە بهێنێت. کاتێک ئێمە لە کەسێک خۆش دەبین، لە ڕاستیدا دەسەڵاتی ئەو کەسە بەسەر دۆخی دەروونی خۆماندا کۆتایی پێدەهێنین. دەروونناسان دەڵێن قینە وەک ژەهرێک وایە کە خۆت بیخۆیتەوە و چاوەڕێ بیت کەسی بەرامبەر پێی بمرێت. لێخۆشبوون کلیلی ڕزگارکردنی ناخی مرۆڤە لەو زیندانە تاریکەی کە ڕووداوە ناخۆشەکانی ڕابردوو دروستیان کردووە و، ڕێگە خۆشکەرە بۆ ژیان لە کاتی ئێستادا.
کاریگەرییە سەلمێندراوەکانی لێخۆشبوون لەسەر تەندروستی
توێژینەوە زانستی و پزیشکییە نوێیەکان، بەتایبەتی ئەو لێکۆڵینەوانەی لە دامەزراوە گەورەکانی وەک مایۆ کلینیک ئەنجامدراون، پێوەندییەکی ڕاستەوخۆیان لە نێوان لێبوردەیی و تەندروستیی جەستەییدا دۆزیوەتەوە. ڕاگرتنی توڕەیی بەردەوام دەبێتە هۆی دەردانی هۆرمۆنی سترێس (کۆنتیزۆڵ)، کە زیانی کوشندە بە کۆئەندامی دڵ و دەمار دەگەیەنێت. لە بەرامبەردا، پەیڕەوکردنی لێخۆشبوون دەبێتە هۆی:
* دابەزینی پەستانی خوێن و کەمبوونەوەی لێدانی خێرای دڵ.
* بەهێزبوونی سیستمی بەرگریی لەش لە دژی نەخۆشییەکان.
* کەمبوونەوەی نیشانەکانی خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و دڵتەنگیی درێژخایەن.
* باشتربوونی جۆری خەو و زیادبوونی متمانە بە خۆبوون.
گەشتە هەرە گرنگەکە….
زۆرجار قورسترین جۆری لێخۆشبوون، لێخۆشبوون نییە لەوانی تر، بەڵکو لێخۆشبوونی مرۆڤە لە خۆی. مرۆڤەکان مەیلی ئەوەیان هەیە کە بە توندی دادوەری بەسەر هەڵەکانی ڕابردووی خۆیاندا بکەن، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی هەستی تاوانباریی بەردەوام (Guilt). ڕۆژی جیهانیی لێخۆشبوون دەرەتانێکی باشە بۆ ئەوەی یادەوەریی خۆمان پاک بکەینەوە؛ قبوڵی بکەین کە ئێمە مرۆڤین و مرۆڤیش هەڵە دەکات. فێربوون لە هەڵەکان و وازهێنان لە لۆمەکردنی بەردەوامی ناخ، یەکەم هەنگاوە بەرەو گەشەکردنی کەسایەتی و بەدیهێنانی ئاشتیی دەروونی.
ڕەهەندی کۆمەڵایەتی و ئاشتیی گشتی
لەسەر ئاستی کۆمەڵایەتی، لێبوردەیی بەردی بناغەی پێکەوەژیانی ئاشتییانەیە. کۆمەڵگەیەک کە چەمکی لێخۆشبوونی تێدا غایب بێت، دەبێتە ژینگەیەکی وشک و پڕ لە ململانێی تۆڵەسەندنەوە. خێرانەکان، هاوڕێیەتییەکان و پەیوەندییە پیشەیییەکان تەنها لە ڕێگەی لێبوردەیی و لێکتێگەیشتنەوە بەردەوام دەبن. ئەم ڕۆژە بیرمان دەخاتەوە کە بۆ بنیاتنانی داهاتوویەکی گەشتر بۆ نەوەکانی داهاتوو، پێویستە پردی پەیوەندی دروست بکەین نەک دیواری دابڕان و، لێخۆشبوون بکەینە کەلتوورێکی ڕۆژانە.
چۆنیەتی بەشداریکردن لەم ڕۆژەدا
هەموو مرۆڤێک دەتوانێت بە چەند هەنگاوێکی سادە بەشداری لەم یادە جیهانییەدا بکات و کاریگەری ئەرێنی دروست بکات:
١. پەیوەندی نوێکردنەوە: نامەیەک بنوسە یان پەیوەندی بکە بە کەسێکەوە کە ماوەیەکی درێژە بەهۆی ناکۆکییەوە لێی دابڕاویت و، ئامادەیی خۆت بۆ لێخۆشبوون نیشان بدە.
٢. نووسینی ناخی: دەتوانیت سەرجەم ئەو ئازار و ڕقە ناخۆشانەی لە دڵتدا هەن لەسەر پەڕەیەک بنووسیت و پاشان بێدەنگ بی سووتێنیت، وەک ڕێوڕەسمێکی هێمایی بۆ ڕزگارکردنی ڕۆحت.
٣. بڵاوکردنەوەی پەیامەکە: لە ڕێگەی تۆرە کۆمەڵایەتییەکانەوە گوزارشت لە گرنگیی لێبوردەیی بکە و هانی دەوروبەرەکەت بدە بۆ پاککردنەوەی دڵەکانیان.
ڕۆژی جیهانیی لێخۆشبوون تەنها ڕۆژێک نییە لە ڕۆژژمێردا، بەڵکو دەرفەتێکی زێڕینە بۆ گۆڕینی ژیانمان. لێخۆشبوون هەرگیز نیشانەی لاوازی نییە، بەڵکو بەڵگەی بەهێزیی و گەورەیی خاوەنەکەیەتی. با هەموومان پێکەوە ئەم ڕۆژە مەزنە بکەینە سەرەتایەکی نوێ بۆ ژیانێکی تەندروستتر، ئارامتر و پڕ لە خۆشەویستی و ئاشتی ڕاستەقینە.
سەرچاوەکانی ئینگلیزی
1.www.mayoclinic.org
2.www.psychologytoday.com