سەدیق سەعید ڕواندزی
هیچ گومانی تێدا نییە، كاتێ شیعر وەك تێكستێكی زمانی و مەعریفی، سادە دەكرێتەوە تا ڕادەی زمانی ئاخاوتنی عەوام و ڕۆژ، ئیدی شتێك نامێنێتەوە بە ناوی شیعر، چونكە شیعر هەرگیز هەڵگڕی زمانی ڕۆژ نییە و ڕەنگدانەوەی واقیعێکی پەتی نییە.
گەر جیاوازییەك لە نێوان هەردوو زمانەكە نەمایەوە، ئیدی شیعر، هونەریبوونی خۆی لەدەست دەدات! ئەمە بەو مانایە نییە، شیعر هەڵگڕی زمانێكی سادە نەبێت، كە سادەیی لە شیعرەكانی شێركۆ و پەشێویش هەیە، بەڵكو بەو مانایەی، ناكرێت شاعیرێك بە هەمان زمانی كرێكارێك و بۆیاخچییەك و پیرەمێردێك و منداڵێك بدوێت و، ناویش لەو زمانە گشتی و میللی و بازاڕیەی خۆی بنێت شیعر، كە بڕوام وایە هەموومان دەتوانین بە ناو شیعری لەو شێوەیە بنووسین. بە داخەوە هەر ئەم تێگەیشتنە میللی و سادەیەشە، وایكردووە شیعر لە نێو خوێنەران و نێوەندی ئەدەبیدا، بە ژانرێكی بێبەها و بێچێژ سەیر بكرێت. بێگومان ڕاستە شاعیر پەیوەندییەكی ڕاستەوخۆی بە واقیعی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگەوە هەیە و لە نێو ئەو واقیعەدا دەژیت و وێنەكان دەبینێت، بەڵام هەموو وێنەكان وێنەی شیعریی نین. بۆ نموونە شیعر پەیوەندی بە دانەمەزراندنی دەرچووێكی زانكۆوە نییە وەك ئەوەی تەلعەت تاهیر، بە مەبەستی پاساوهێنانەوەی بۆ ئەو شیعرە سادە و هەمەكیانەی دەیاننووسێت دەیهێنێتەوە و دەڵێت: “چۆن دەبێت شیعر گوزارشت لە خەمی دەرچووێكی دانەمەزراوی زانكۆ نەكات” (1)؛ لە كاتێكدا ئەمە كاری حكومەتە خەڵك دابمەزرێنێت، نەك شاعیر و شیعر. باركردنی ئەو هەموو نامەعریفیەتە لە شیعر، تێگەیشتنێكی دروست كردووە، كە خەڵكی بە توانجەوە دەڵێن (شیعر گوناهە، لەسەری مەنووسن).
بێگومان شیعر، هیچ كاتێك كۆپیكردنەوەی واقیع وەك خۆی، بێ هەموو هونەركاری و ئستاتیكایەكی زمانی نییە، ڕاستە شاعیر “لە نێو كۆمەڵگەكەی دەژیێت، بۆیە ئاساییە بەرهەمەكانی ڕەنگدانەوەی بارودۆخە كۆمەڵایەتییەكان بن، هەر چەندە شاعیر واقیعی كۆمەڵگە بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ ناگوزاێتەوە” (2)؛ چونكە گواستنەوەی ئەم وێنانە بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ، شیعر دەباتە ئاستێكی دیكەی ناشیعریی، كە خۆی لە كۆپیكردنەوەی واقیع و نەمانی سنوورە هونەرییەكانی نێوان زمانی شاعیر و خەڵك دەبینێتەوە، كە ئەمەش ئەركی شیعر وەك ژانرێكی مەعریفی و بەلایەنی كەمەوە پەیامداریش لە كۆمەڵگەی ئێمەدا، نییە. شیعر “هەوڵێكە بۆ وتنی ئەو شتانەی ناوترێن” (3)؛ گەر هەموو وتراوەكانیش وەكو خۆی كرانە شیعر، ئیدی شوناسی شیعری لە كوێدا دەمێنێتەوە؟ لە كاتێكدا “شیعر گەشتێكە بەرە و هەرێمێكی نادیار، تا شاعیر، كەشفی ئەو شتانە بكات، نازانرێن نەك وتنی ئەو شتانەی دەزانرێن” (4).
پەراوێزەكان:
1_ بڕوانە ڕۆژنامەی (گڵكەند) ژمارەی مانگی شوبات.
2_ ئاوێزانبوونی ژانرە ئەدەبیەكان لە شیعری شێركۆ بێكەسدا/ ئەڤین ئاسۆس حەمە، بڵاوكراوەی سەردەم، زنجیرە 1299، ساڵی چاپ _ 2025.
3_ گفتو گۆ لەگەڵ ئەدۆنیس، وەرگێڕانی نەوزاد ئەسوەد، بڵاوكراوەی سەردەم.
4_ گفتوگۆ لەگەڵ ئەدۆنیس، وەرگێڕانی نەوزاد ئەسوەد، بڵاوكراوەی سەردەم.