دووگیانی قۆناغێکی گرنگ و هەستیارە لە ژیانی ژناندا. لە ماوەی ئەم قۆناغەدا، گۆڕانکارییەکی زۆری هۆرمۆنی و جەستەیی لە دایکەکەدا ڕوودەدات، بۆ ئەوەی جەستە ئامادەی گەشەکردن و پەرەپێدانی کۆرپەلە بێت. یەکێک لەو کێشە تەندروستییانەی کە هەندێک ژنی دووگیان تووشی دەبن، “شەکرەی کاتی دووگیانی”یە.
شەکرەی کاتی دووگیانی، ئەو دۆخە تەندروستییەیە کە تێیدا ئاستی شەکری خوێن لە ماوەی دووگیانیدا بەرز دەبێتەوە، لە کاتێکدا دایکی دووگیان پێشتر نەخۆشیی شەکرەی نەبووە. ئەم نەخۆشییە زۆرجار لە نیوەی دووەمی دووگیانیدا دەردەکەوێت و پێویستی بە چاودێری و چارەسەری گونجاو هەیە؛ چونکە دەتوانێت کاریگەریی نەرێنی لەسەر تەندروستیی دایک و کۆرپەلەکە جێبهێڵێت.
شەکرەی کاتی دووگیانی چۆن دروست دەبێت؟
خواردنەکان دوای هەرسکردن دەگۆڕدرێن بۆ مادەیەک بە ناوی “گلوکۆز” کە سەرچاوەی سەرەکیی وزەی جەستەیە. هۆرمۆنی ئینسولین، کە لەلایەن پانکریاسەوە بەرهەم دەهێنرێت، یارمەتی دەدات گلوکۆز لە خوێنەوە بچێتە ناو خانەکانی جەستە.
لە کاتی دووگیانیدا، وێڵاش (Placenta) ژمارەیەک هۆرمۆن بەرهەم دەهێنێت کە هەندێک جار کاریگەریی ئینسولین کەم دەکەنەوە. ئەم دۆخە بە “بەرگری لە دژی ئینسولین” ناسراوە. ئەگەر پانکریاس نەتوانێت ئینسولینی پێویست بەرهەم بهێنێت، ئاستی شەکر لە خوێندا بەرز دەبێتەوە و شەکرەی کاتی دووگیانی دروست دەبێت.
کێ زیاتر مەترسیی تووشبوونی هەیە؟
هەر دایکێکی دووگیان ئەگەری هەیە تووشی ئەم نەخۆشییە ببێت، بەڵام هەندێک هۆکار مەترسییەکە زیاتر دەکەن، وەک:
١. قەڵەوی و کێشی زیادە پێش دووگیانی.
٢. هەبوونی نەخۆشیی شەکرە لە مێژووی خێزاندا.
٣. دووگیانبوون لە تەمەنی سەروو ٣٥ ساڵی.
٤. تووشبوونی پێشوو بە شەکرەی کاتی دووگیانی.
٥. لەدایکبوونی منداڵێک بە کێشێکی زۆر (سەروو ٤ کیلۆ) لە دووگیانییەکانی پێشتردا.
٦. کەمبوونی چالاکیی جەستەیی.
نیشانەکان چین؟
زۆربەی ژنان هیچ نیشانەیەکی دیاریان تێدا دەرناکەوێت، بەڵام لە هەندێک حاڵەتدا ئەم نیشانانە دەبینرێن:
تینوێتیی زۆر.
زیادبوونی پێویستی بە میزکردن.
ماندووبوونی زۆر.
کێشەی بینین (تێڵبوونی چاو).
هەستکردن بە برسێتیی زۆر.
تێبینی: ئەم نیشانانە هەمیشە بە واتای نەخۆشیی شەکرە نایەن، بەڵام پێویستە لەلایەن پزیشکەوە هەڵسەنگاندنیان بۆ بکرێت.
چۆنیەتیی دەستنیشانکردن
لە زۆربەی کاتەکاندا، لە نێوان هەفتەی ٢٤ تا ٢٨ی دووگیانیدا، پشکنینی تایبەت بۆ شەکری خوێن ئەنجام دەدرێت. ئەگەر ئاستی شەکرەکە بەرز بێت، پشکنینی وردتر ئەنجام دەدرێت بۆ پشتڕاستکردنەوەی نەخۆشییەکە.
کاریگەرییەکانی لەسەر دایک
ئەگەر شەکرەی کاتی دووگیانی بە باشی کۆنترۆڵ نەکرێت، دەتوانێت ببێتە هۆی:
١. بەرزبوونەوەی فشاری خوێن.
٢. کەمبوونەوەی ئەگەری منداڵبوونی سروشتی و پەنابردن بۆ نەشتەرگەری.
٣. زیادبوونی مەترسیی تووشبوون بە شەکرەی جۆری دوو لە داهاتوودا.
کاریگەرییەکانی لەسەر کۆرپەلە
١. گەورەبوونی قەبارەی منداڵەکە لە ئاستی ئاسایی زیاتر (Macrosomia).
٢. سەختبوونی لەدایکبوون و ئەگەری برینداربوونی دایک یان منداڵ.
٣. کەمبوونی شەکری خوێنی منداڵەکە (Hypoglycemia) ڕاستەوخۆ دوای لەدایکبوون.
٤. کێشەی هەناسەدان لە کاتە سەرەتاییەکاندا.
٥. زیادبوونی مەترسیی قەڵەوی و شەکرە لە تەمەنی گەورەییدا.
چارەسەر و کۆنترۆڵکردن
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، شەکرەی کاتی دووگیانی بە گۆڕینی شێوازی ژیان کۆنترۆڵ دەکرێت:
خۆراکی تەندروست: کەمکردنەوەی شیرینی و ئەو خواردنانەی شەکری زۆریان تێدایە، لە بەرامبەردا زیادکردنی سەوزە و میوە.
ڕێکخستنی ژەمەکان: دابەشکردنی خواردن بەسەر چەند ژەمێکی بچووکدا لە ڕۆژێکدا.
چالاکیی جەستەیی: پیاسەکردنی ڕۆژانە و وەرزشی سووک بە ڕێنمایی پزیشک، کە یارمەتیی کەمکردنەوەی بەرگریی دژی ئینسولین دەدات.
ئەگەر پارێزیی خواردن و وەرزش بەس نەبوون، پزیشک ڕەنگە ئینسولین یان هەندێک دەرمانی تایبەت پێشنیار بکات.
دوای لەدایکبوون
لە زۆربەی ژناندا، ئاستی شەکری خوێن چەند هەفتەیەک دوای منداڵبوون دەگەڕێتەوە بۆ باری ئاسایی. بەڵام ئەو ژنانەی تووشی ئەم حاڵەتە بوون، پێویستە بە شێوەیەکی بەردەوام پشکنین بکەن و شێوازی ژیانی تەندروست بپارێزن؛ چونکە ئەگەری تووشبوونیان بە شەکرەی هەمیشەیی لە داهاتوودا زیاترە.