سەدیق سەعید ڕواندزی
بە هۆی گۆڕانكارییە دراماتیك خێراكانی ژیان لە سایەی تەكنەلۆژیای سەردەم و ئەو گۆڕانكارییە خێرایانەی ژیانی مرۆڤایەتی گرتۆتەوە، ئیدی ئێمە لە ڕۆژگارێكدا دەژیین، بەردەوام بەر هەواڵی جۆراوجۆر دەكەوین، چونكە چەند ژیان پێش بكەوێت، ئەوەندەش ئاڵۆزییەكان و ئاریشە و ڕووداوەكان ڕوو دەدەن كە سەرچاوەن بۆ هەواڵ.
لە سادەترین ناساندندا، هەواڵ ڕەنگدانەوەی هەموو ئەو ڕووداوانەیە كە ڕوو دەدەن؛ واتە هەواڵ ڕووداوە، گەر ڕووداوێك بە دیوی ئەرێنی یان نەرێنی ڕوو نەدات، نابێتە هەواڵ و ڕووماڵ ناكرێت، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە كە هەر چییەك ڕوو بدات، ئیدی بەهای هەواڵی هەیە و دەبێ بگەیەندرێت وەك ئەوەی لە نێو ئێمەدا باوە؛ بۆ نموونە: میدیا هەر دیارەكان هەواڵەكانیان پەیوەست دەكەن بە كارەكتەرێكی لەیبۆكی و بێ ئەتەكێت و بێ ڕەهەندی ڕۆشنبیریی وەك تیكتۆكچییەك یان ڕووداوێكی زۆر بێئەرزش و سادە و بێمانا! كەواتە بۆ ئەوەی ڕووداوێك یان هەواڵێك بەهای هەواڵی هەبێت، پێویستە دوو بنەمای سەرەكیی تێدا بێ؛ ئەوانیش نوێیەتی و پەیوەستبوونیەتی بە ڕای گشتی خەڵكەوە لە شوێنێكی دیاریكراودا. لێرەدا هەواڵ پۆلێن دەكرێت بۆ دوو جۆری بیانی و ناوخۆیی. لە میدیای هەر گەل و نەتەوەیەكدا، بێگومان دەبێ پێشینەیی بۆ هەواڵە ناوخۆییەكان بێت كە پەیوەندییان بە شەقام و ڕای گشتییەوە هەیە. بۆیە بۆ میدیا بەگشتی، ڕەوشی ناوخۆ، هەواڵە ناوخۆییەكان گۆڕانكاریی و پێشهاتە نێوخۆییەكان دەبێ پێشینە بن، چونكە گەر كەسێك مەبەستی بێت هەواڵێك لە بارەی جەنگی ڕووسیا و ئۆكراین، كەمبۆدیا و تایلەند، شەڕی ناوخۆی سودان، شەرع و دەسەڵاتە ئیسلامییە تیرۆریستییەكەی بزانێت، ئەوا كەناڵە جیهانییەكان دەكاتە سەرچاوە و بە تایبەتیش بۆ بژاردەكە، كە زۆرتر لە زمانێك دەزانن. بۆ فەرمانبەرێكی كورد، ئەوە گرنگ نییە چی لە مالیزیا و باشووری سوودان ڕوو دەدات، بەڵام بە بایەخەوە سۆراغ و بەدواداچوون بۆ هەواڵی ڕێككەوتنی نێوان هەولێر و بەغدا دەكات، چونكە ئەوەیان پەیوەندی بەوەوە هەیە. هەڵبەتە بە هۆی زۆربوونی كەناڵەكان، مینبەر و میدیاكان، هەزاران نێوەندی ڕووماڵی هەواڵ لە كوردستاندا، تا دێت بایەخی هەواڵ و شاشە نامێنێت. هەر بە نموونە گەر سەرنج لە كۆی ئەو بەرنامانە بدەین كە گوایە بە ناوی گوندناسی و دەرخستنی ژیانی كوردەواریی گوندنشینان لە زۆربەی تیڤییەكان پەخش دەكرێن، دەبینین گرنگترین و ئامادەییترین پرسیاری مایكبەدەستەكە ئەوەیە كە (شووكردنەكەت چۆن بوو، چەند ژنت هێناوە، ئارەزوو دەكەی بەو تەمەنەوە ژن بێنیت، بۆچی تا ئێستا هەر سنگڵی) گەر ئەم پرسیارە بێئەرزش و بێبەها و بێناوەرۆكانە لە بە ناو سەدان ڕۆژنامەنووس قەدەغە بكرێن، هەموویان بێئیش دەکەون؛ چونكە هەگبەكەیان بۆ هەمووان دەردەكەوێت كەچی تێدایە! من زۆرجار لە خۆم دەپرسم، گەر بە ساڵاچووانی گوندەكان نەبان، ئەم بە ناو ڕۆژنامەنووسانە، چ پرسیارێكی دیكەیان دەكرد؟ مەبەستمان لێرەدا ئەو پەندە كوردییەیە كە دەڵێت: (كە زۆر هات قەواڵە بەتاڵە) ئەم زۆری و بۆری و دەركەوتنەی هەزاران مایكبەدەست، لەسەر هەژماری ڕۆژنامەنووسی پڕۆفیشناڵ و خاوەن ئیتیكی كاری ڕۆژنامەنووسی، دۆخێكی دروست كردووە كە بە داخەوە خەڵكی گاڵتەی بە كایەی ڕۆژنامەنووسی و هەواڵ بێت.
لە یاسای ئابووریدا، كە دەرخستە زۆر بوو، بەها و نرخ دادەبەزێ؛ رێک دۆخی ئێستای كایەی ڕۆژنامەنووسی لای خۆمان. بواری دووەم، گەرموگوڕیی هەواڵە. هەندێك جار سەرنج لە ژێرنووسی هەواڵی تیڤییەكان یاخود ماڵپەڕەكان دەدەم، بە ٤٨ كاتژمێر زیاتریش هەواڵەكە دەمێنێتەوە و نوێ ناكرێتەوە، لە كاتێكدا ئێمە لە چەرخی خێراییدا دەژیین، بابەت و هەواڵی چەند خولەكێك لەمەوبەر، دەچنە پەراوێز و دەبنە ڕابردوو، ئەرشیف، ئیدی مانەوەی هەواڵێك بە نموونە بۆ ماوەی ٤٨ كاتژمێر، لە ڕاستیدا نیشانەی تێنەگەیشتنە لە پێگەی هەواڵ لە میدیادا. هەواڵ پەیوەستە بەو شوێن و زەمەنەی تیایدا ڕوو دەدات، لە دوای ئەمە، ئیدی بایەخێكی ئەوتۆی نامێنێت. بۆیە دەبێ میدیاكان بەردەوام هەواڵ و بابەتە هەواڵی و میدیاییەكان ئەپدەیت بكەنەوە، نەك لە ماڵپەڕ و ژێرنووسی تیڤییەكان، بۆ ماوەی چەندین ڕۆژ هەواڵەكە لە بێهەواڵی دابنێن. كەواتە پەیوەندی تاك بە میدیا و بە سەنتەركردن و وابەستەبوونی بە پلەی یەكەم پەیوەستە بەوەی كە ئەم میدیایە چەندە هەواڵی گەرماوگەرمی هەیە؟ چەندە زانیاریی تازە و نوێ لە بارەی هەر بابەتێكەوە بێت پەخش دەكات؟ خاڵێكی دیكە كە زۆر گرنگە و دەبێ لە پێشینەیی میدیاكانی ئێمە بێت، ڕووداو و واقیعی سیاسی و كۆمەڵایەتی و پەروەردەیی نێوخۆیی بێت. لە هەر كۆمەڵگەیەكدا بە پلەی یەكەم و لە ڕێزبەندی پێگە و بایەخداری، ڕووداوە نێوخۆییەكان بۆ ئەوان گرنگە، دواتر بە پلەی دووەم چی لە جیهان ڕوو دەدات. میدیای نێوخۆیی گەر پەخشەكەی لە ڕێگەی كەناڵێكی ئاسمانیشەوە بێت، ئەوا ڕووداوە نێوخۆییەكان دەبێ بكرێنە كاری لە پێشینە و پێویست، وەلێ بە داخەوە ئەوەی دەیبینین بە پێچەوانەوەیە، میدیاكانی ئێمە هەواڵ لە بارەی هونەرمەندێكی ڕاپی جیهانی كە وڵاتەكەشی نەك خۆی نازانێت كورد و كوردستان كێن و چین بڵاو دەكەنەوە، بەڵام لایەك لە هونەرمەندەكانی خۆمان ناكەنەوە. بەردەوام باس لە یاریزانێكی ناوداری جیهانی دەكەن، بەڵام وەرزشوانێكی كۆن و دێرینی خۆیان ناناسن، كە هەموو تەمەنی خۆی لە پێناو كایەی وەرزشدا بەسەر بردووە!
بێئەرزشترین و بێماناترین كاری هونەری و ئەدەبی و پەروەردەیی و كۆمەڵایەتی بە داهێنان دەزانن، بەڵام هەواڵێك لە بارەی كوڕە گەنجێكی كوردی بێبڕوانامە كە كارەبا دروست دەكات، بڵاو ناكەنەوە. چەند مانگێك لەمەوبەر، یەكێك لە میانەی پیشانگایەكی هونەریدا، مۆزێكی بە تیپێكەوە وەك بە ناو تابلۆیەكی هونەری بەستراو بە دیوارێكەوە نمایش كرد. نرخی ئەم مۆزە گەیشتە نزیكەی ٢ملیۆن دۆلار! تۆ سەیری ئەو دنیا پووچ و بێمانەیە بکە كە زادەی سیستەمی سەرمایەدارییەم كە جۆرە بە ناو ئەدەب و هونەرێك دێنێتە ئاراوە، كە هەرچی ڕامان و بیركردنەوە و چێژی قووڵی ڕۆحی ئەدەبی و هونەرییە لات ناهێڵێت! یاخود ئەوەی تریان پێڵاوەكەی دەكاتە تابلۆ. لە ڕاستیدا، ئەم كارانە نەك شیاوی ئەوە نین بكرێنە هەواڵ و بڵاو بكرێنەوە، بەڵكو دەبێ مرۆڤ قێز لە خوێنەوە و گوێبیستبوونیشیان بكاتەوە. مەبەستی ئێمە لێرەدا ئەوەیە كە هەر كارێك و هەواڵێك و ڕووداوێك، بەهای هەواڵی نییە و دەبێ میدیاكان بە گشتی و ڕێكخەری هەواڵیش لەو دەزگایانە، زۆر بە وردی لە ماهیەتی هەواڵ بگەن و پێگە و كار و پەیام و گوتاری خۆیان، كات و ماندووەتیی خۆیان، لە هەموو ڕوویەكەوە بە شتێكەوە نەكوژن كە دەزانن بێبەهایە.
ئەم بەرپرسیاریەتە، زۆرتر ڕووبەڕووی ڕۆژنامەوانان دەبێتەوە كاتێ ڕادەسپێردرێن بۆ كاری ڕۆژنامەوانی و ڕووماڵی هەواڵ. دەبێ بزانن بایەخی هەواڵ لە چی دایە؟ چی دەبێتە هەواڵ و چیش شایەنی ئەوە نییە زوومی بخرێتە سەر؟ بەڵام بە داخەوە وەك وتمان بە هۆی زۆربوونی هەزاران مایك بەدەست لە كوردستاندا، ئیدی هەواڵ ئەو بەهایەی لە ڕووی ناوەڕۆكەوە نەماوە و هەموو شتێك دەكرێتە هەواڵ. بۆیە ئەوانەی ڕۆژنامەنووسی ڕاستەقینە، بە ئیتیك و شارەزامەندن، ئەوانەشی كە خولیایەكی گەورەیان هەیە بۆ ئەوەی لە داهاتوودا ببنە ڕۆژنامەوان، دەبێ شارەزا بن لەوەی كە هەموو ڕووداوێك و كارێك شیاوی ئەوە نییە بكرێتە هەواڵ و هەواڵی میدیایی جیایە لەوەی هەر شتێك ببینرێت و ڕووبدات و بكرێت، ئیدی بكرێتە هەواڵ، بەڵام بە داخەوە ئەمڕۆ بە هۆی زۆربوونی دەزگای ڕاگەیاندن و مینبەرەكانی سۆشیالمیدیا و دنیای شاشە، ئیدی هەموو جۆرە ڕووداوێك بە هەواڵ پەخش دەكرێت، بێ ئەوەی سادەترین بنەمای ڕەگەزی هەواڵی تێدا بێت !