سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
لە جیهانی پڕ لە جەنجاڵی هونەردا، شانۆ هەمیشە وەک ئاوێنەیەک ماوەتەوە کە مرۆڤایەتی خۆی تێدا دەبینێتەوە، بەڵام پرسیارە جەوهەرییەکە لێرەدایە کە ئایا ئەوەی لەسەر تەختەی شانۆ دەگوزەرێت تەنیا لاساییکردنەوەیەکی سادەی ژیانە یان قووڵاییەکی فەلسەفی لە پشتە کە پێویستی بە هەڵدانەوەی لاپەڕەکان و وردبوونەوە لە نێوان دێڕەکان هەیە. مایکل ی. بێنت لە نوێترین بەرهەمی خۆیدا بە ناونیشانی “نێوان دێڕەکان فەلسەفەی شانۆ” کە لە لایەن چاپەمەنی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە بڵاو کراوەتەوە، هەوڵێکی سیستماتیک و ناوازە دەدات بۆ داڕشتنی گوتارێکی فەلسەفی هاوچەرخ کە تێیدا مێتافیزیک، ئیپیستمۆلۆژیا و ئەخلاق لە چوارچێوەی هونەری نمایشدا کۆ دەبنەوە. ئەم کتێبە تەنیا لێکۆڵینەوەیەکی ئەکادیمی نییە، بەڵکو بانگهێشتنامەیەکە بۆ دووبارە بیرکردنەوە لەو بۆشاییە چەمکییانەی کە لە نێوان دەقی نووسراو و نمایشی زیندوودا دروست دەبن و چۆنیەتیی کارلێکی بینەر لەگەڵ ئەو جیهانە خەیاڵییەی کە لەسەر تەختەکە بەرجەستە دەبێت.
بێنت کە خۆی پرۆفیسۆر و توێژەرێکی دیاری بواری ئەدەب و فەلسەفەیە، لەم کارەیدا جەخت لەسەر چەمکی “بۆشاییە چۆڵەکان” دەکاتەوە و پێی وایە جوانی و هێزی شانۆ لەو شوێنەدایە کە نووسەر تێیدا بێدەنگ دەبێت و ئەکتەر و بینەر دەست دەکەن بە پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییانە. بە پێچەوانەی ڕۆمان یان چیرۆک کە تێیدا گێڕەرەوە بە وردی سیفەت و تایبەتمەندییەکانی کارەکتەرەکان بۆ خوێنەر وێنا دەکات، لە شانۆدا کارەکتەرەکان خاوەنی هیچ سیفەتێکی پێشوەختە نین جگە لەوەی کە دەیڵێن و ئەوەی کە ئەنجامی دەدەن. ئەم تێڕوانینە فەلسەفییە دەمانبات بەرەو ئەو بڕوایەی کە شانۆ تاقیگەیەکی زیندووە بۆ فەیلەسوفە شیکارییەکان تا تێیدا تاقیکردنەوە لەسەر زمان، ڕاستی و خەیاڵ بکەن، چونکە لەسەر تەختەی شانۆ سنوورەکانی نێوان بوون و نەبوون تەڵخ دەبن و جیهانێکی نوێ لە دایک دەبێت کە تەنیا لە کاتی نمایشدا بوونی هەیە. یەکێک لە ڕەهەندە هەرە سەرنجڕاکێشەکانی ئەم کتێبە، جیاکردنەوەی وردی نێوان “ڕاستی” و “ڕاستگۆیی”یە لە نێو کایەی نمایشدا. بێنت باس لەوە دەکات کە ئەوەی لە شانۆدا گرنگە، ڕاستی مێژوویی یان زانستی نییە، بەڵکو ئەو ڕاستگۆییە هونەرییە کە ئەکتەر لە ڕێگەی جەستە و دەنگییەوە دەیبەخشێتە کارەکتەرەکە و وادەکات بینەر لەو ساتەدا بڕوا بەو جیهانە بهێنێت کە بۆی دروست کراوە. ئەم پرۆسەیە کە بە “باوەڕهێنان بە جیهانە ئەگەرەکان” ناودەبرێت، نیشاندەری ئەو پەیوەندییە قووڵەیە کە لە نێوان ئەقڵی مرۆڤ و هونەردا هەیە، کە تێیدا بینەر دەبێتە بەشێکی چالاک لە خوڵقاندنی مانا و تەنیا وەرگرێکی بێدەنگ نییە. ئەم کتێبە بە ڕای زۆرێک لە ڕەخنەگرانی وەک پیتەر لامارک و دەیڤید کراسنەر، وەک وەرچەرخانێکی گرنگ لە فەلسەفەی جوانیناسیدا هەژمار دەکرێت، چونکە دەتوانێت پردێکی پتەو لە نێوان تیۆرییە فەلسەفییە ئاڵۆزەکان و پراکتیکی شانۆییدا دروست بکات.
دەتوانین بڵێین “نێوان دێڕەکان” تەنیا بۆ پسپۆڕانی شانۆ و فەلسەفە نییە، بەڵکو بۆ هەر کەسێکە کە دەیەوێت لە قووڵاییەکانی مرۆڤ و ئەو جیهانە خەیاڵییانە تێبگات کە خۆمان بۆ خۆمانی دروست دەکەین. مایکل ی. بێنت پێمان دەڵێت کە فەلسەفەی شانۆ لەوێدا دەست پێناکات کە پەردە لادەدرێت، بەڵکو لەو بۆشاییە چەمکییانەدا چەکەرە دەکات کە لە نێوان وشەکان و جووڵەکاندا هەن.