بەرژەوەندی، نەک دۆستایەتی

شیرین فوئاد مەعسووم
دەیان ساڵە گەلی کورد بە بازنەیەکی دووبارە و پڕ هیوا و نائومێدییەوە، لە پەیوەندییەکانی لەگەڵ زلهێزە جیهانییەکاندا دەژی. کەم نموونە هەن ئەمە بەو ڕوونییە نیشان بدەن، وەک ئەو لێدوانە ناکۆکانەی دۆناڵد ترەمپ سەبارەت بە کوردەکان. لە هەندێک کاتدا ستایشی کردن و بە “شەڕڤانانی مەزن” و “هاوڕێی باش” ناوی بردن؛ ئەو وشانەی کە دەنگدانەوەیەکی قووڵیان هەبوو لای گەلێک کە بەدرێژایی ماوەیەک بەدوای ناساندن و پاڵپشتیدا بوون. ئەو لێدوانانە نەک تەنها لەلایەن خەڵکەوە، بەڵکو لەلایەن سەرکردایەتیی سیاسییشەوە پێشوازییان لێ کرا، کە هەستێکی دڵنیایی بەهێز کرد ــ لەوانەیە تەنانەت متمانەیەکی هەڵەش بووبێت ــ کە بەرژەوەندییەکانی کوردەکان لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی واشنتۆندا هاوتا بوون.
بەڵام لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا ئاوازەکە دەگۆڕێت. هەمان هێزە کوردییەکان کە جاران بۆ ڕۆڵیان لە شکستپێهێنانی دەوڵەتی ئیسلامی ئاهەنگیان بۆ دەگێڕدرا، لەپڕ وەک بارگرانی، زیادەڕۆیی، یان تەنانەت بێمتمانەیی وێنا کران. لە هەندێک حاڵەتدا قوربانییەکانیان کەم کراوەتەوە، تواناکانیان گومان لێ کراوەتەوە، و بەهای ستراتیژییەکانیان گۆڕدراوە. ئەم ناکۆکییە وای کردووە زۆرێک لە کوردەکان تووشی سەرلێشێواوی و نائومێدی ببن و پرسیارێکی بنەڕەتی بکەن: چۆن دەتوانرێت متمانە بە هاوبەشی لەو شێوەیە بکرێت؟
وەڵامە ناخۆشکەرەکە ئەمەیە: کێشەکە خودی ناکۆکییەکە نییە، بەڵکو ئەوەیە کە چۆن لێکدانەوەی بۆ دەکرێت. لە ڕاستیدا، گوتاری گۆڕاوی سەرکردەکانی وەک ترەمپ، ڕاستییەکی قووڵتر و بەردەوامتر لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا ڕەنگ دەداتەوە: دەوڵەتەکان بە دۆستایەتی، وەفاداری، یان سوپاسگوزاری کار ناکەن؛ ئەوان بەپێی بەرژەوەندی کار دەکەن. ئەزموونی کوردەکان، بەتایبەت لە کاتی ڕووداوەکانی وەک کشانەوە لە سووریا لە ساڵی ٢٠١٩دا، ئەم پرەنسیپە بە ڕوونییەکی ئازاربەخشەوە دەردەخات. هێزە کوردییەکان، بەتایبەت هێزەکانی سووریای دیموکرات، لە شەڕی دژی داعشدا زۆر پێویست بوون؛ بەڵام کاتێک ئەو ئامانجە بە شێوەیەکی بەرچاو بەدی هات، ئەولەویەتی ستراتیژی گۆڕا و هەروەها ئاستی پشتیوانیش. ئەمە خیانەتێک نەبوو، بەڵکو دەرئەنجامێکی پێشبینیکراو بوو لە سیستەمێکدا کە هاوپەیمانێتییەکان تێیدا مەرجدار و کاتین، مەگەر لە بەرژەوەندیی قووڵتر و هاوبەشدا بن.
بۆ کوردەکان، وانەکە ئەوەیە کە بەدوای هاوسۆزیی زیاتر، یان وشەی گەرمتردا نەگەڕێن. هاوسۆزی کاتییە، بە هەست و سەرنجی میدیاوە دروست دەبێت؛ لە ساتەکانی تراژیدیادا سەرهەڵدەدات وەک هێرشە کیمیاییەکەی هەڵەبجە، و بە هەمان خێراییش دادەبەزێت. هاوسۆزی دەوڵەت دروست ناکات، یان پارێزگاریی درێژخایەن دابین ناکات. ئەوەی پێویستە لەجیاتی ئەوە، گۆڕانی بنەڕەتییە لە بیرکردنەوەی سیاسییدا.
یەکەم: سەرکردایەتیی کورد دەبێت پشتبەستن بە دڵنیایی زارەکی و هاوبەشیی نافەرمی وەلا بنێت. ستایشی سەرکردە بیانییەکان، هەرچەندە جێی خۆشحاڵییە، جێگرەوەی ڕێککەوتنە فەرمییەکان، پەیوەندییە دامەزراوەییەکان و پابەندبوونە جێبەجێکراوەکان نییە. دووەم: دەبێت پشتبەستن بە تەنیا ئەکتەرێکی نێودەوڵەتی دوور بخرێتەوە. مێژووی پەیوەندییەکانی کورد لەگەڵ زلهێزە جیهانییەکان، نموونەی هاوئاهەنگیی نزیکی لەگەڵ یەک هاوبەش لە کاتێکدا نیشان دەدات ــ تەنها بۆ ئەوەی کە لاواز بێت کاتێک ئەو هاوبەشە ئەولەویەتەکانی خۆی دەگۆڕێت. ڕێبازێکی بەردەوامتر پێویستی بە هەمەجۆرکردنە: دروستکردنی پەیوەندی لە نێوان چەندین دەسەڵاتدا لە کاتێکدا پارێزگاری لە ئۆتۆنۆمیی ستراتیژی دەکات. سێیەم: پەرتەوازەیی ناوخۆیی هێشتا لاوازییەکی هەستیارە. دابەشبوون لەنێوان فراکسیۆنە سیاسی و سەربازییەکانی کورددا، هێزی دانوستانکردنی بەکۆمەڵ کەم دەکاتەوە و ئاسانکاری بۆ ئەکتەرە دەرەکییەکان دەکات بۆ قۆستنەوەی جیاوازییەکان. هەماهەنگیی زیاتر، تەنانەت بەبێ یەکێتیی سیاسیی تەواو، بە شێوەیەکی بەرچاو پێگەی کوردەکان لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا بەهێز دەکات.
لە کۆتاییدا، و لەوانەیە گرنگترین شت، ستراتیژیی کورد دەبێت لە کاردانەوەوە بەرەو دەسپێشخەری بگۆڕێت. زۆرجار سیاسەتەکان لە وەڵامدانەوەی قەیرانەکاندا دروست کراون، لەجیاتی ئەوەی بە پلانی درێژخایەن ئاراستە بکرێن. ڕێبازێکی پێشڕەوانە ئامانجە ڕوون و بەدیهێنراوەکان دیاری دەکات ــ چ خۆبەڕێوەبەری، فیدراڵیزم، یان سەربەخۆیی ــ و هەوڵە سیاسی، ئابووری و دیپلۆماسییەکان بەپێی ئەوە ڕێک دەخات.
واقیع تاڵە بەڵام ناچارییە. سیستەمی نێودەوڵەتی خەڵاتی وەفاداری نادات، بەڵکو خەڵاتی گرنگی دەدات. ئەو کەسانە ناپارێزێت کە خۆشەویستن، بەڵکو ئەو کەسانە دەپارێزێت کە پێویستیان پێیەتی. بۆیە پرسی کوردەکان لەوەدا نەماوە کە کێ پشتیوانییان دەکات، بەڵکو کێ پشتیان پێ دەبەستێت و چۆن دەتوانرێت ئەو پشتبەستنە بەهێز بکرێت و بەردەوام بێت. هەتا ئەو گۆڕانکارییە ڕوو نەدات، بازنەی ستایش و نائومێدی بەردەوام دەبێت، بێ گوێدانە ئەوەی کە وشەکان لە دۆناڵد ترەمپەوە بن یان لە هەر سەرکردەیەکی دیکەی جیهانەوە. لە کۆتاییدا، ئەمە چیرۆکێک نییە دەربارەی لێدوانە گۆڕاوەکانی سیاسییەک؛ ئەمە وانەیەکە کە بە زەحمەت بەدەست هاتووە و لەسەر سروشتی دەسەڵات و پێویستیی ستراتیژییە، لە جیهانێکدا کە بەرژەوەندییەکان چارەنووسی نەتەوەکان دیاری دەکەن، نەک دۆستایەتی.