ئەژین عەبدوڵڵا – هەولێر
نەخۆشی بلۆنت حاڵەتێکە کە کاریگەری لەسەر چۆنیەتی گەشەکردنی ئێسکی شان لە منداڵانی ساوا و هەرزەکاردا هەیە. ئەم نەخۆشیە دەبێتە هۆی کەوانە یان چەمانەوەی قاچ لە خوار ئەژنۆ. ئەم حاڵەتە زیاتر لەنێو ئەو کەسانەی زۆر بەپێ دەڕۆن یان ئەو منداڵانەی کە بە خێرایی کێشیان زیاد دەکات بەدەردەكەوێت.
د. كارزان محەمەد حەسەن پزیشكی پیسپۆری مندالان چەند زانیارییەك لە بارەی نەخۆشییەكەوە دەخاتە ڕوو هەروەها ئامۆژگاری بۆ دایك و باوكان هەیە تاوەك باشتر ئاگاداری منداڵەكانیان بن.
د. كارزان محەمەد لە بارەی نەخۆشی بلۆنت دەڵێت: ناتەواوی گەشەکردن و کاریگەری لەسەر ئێسکەکانی خوارەوەی قاچ دەبێت و دەبێتە هۆی چەمانەوەی ئەژنۆکان بەرەو دەرەوە. لە منداڵانی بچووکدا تەنها (ئێسکی شان) تووشی دەبێت وە لە هەرزەکاراندا بەزۆری شانە و ئێسکی ڕان توش دەبێت. هاوكات زۆرێک لە کۆرپەکان بەهۆی بوونیان لە بۆشایی بچووکی سکی دایکیدا قاچەکانیان کەمێک کڕنووشاوە لەدایک دەبن هەر بۆیە بەزۆری تا ئەو کاتەی منداڵ تەمەنیان دەگاتە ٢ ساڵ لەگەڵ گەشەکردن و ڕۆیشتنیان ڕاست دەبێتەوە.
د. كارزان محەمەد دەشڵێت: نەخۆشی بلۆنت جیاوازە. ئەگەر چارەسەر نەکرێت کڕنۆشەکە خراپتر دەبێت، بۆیە دەستنیشانکردنی پێشوەختە زۆر گرنگە.
هۆکاری نەخۆشی بلۆنت چییە؟
لە وبارەیەوە د. كارزان محەمەد ئاماژە بەوە دەكات كە زۆربەی ئەو منداڵانەی تووش دەبن کێشیان زیادە یان زۆر بە خێرایی کێشیان زیاد دەکات لە تەمەنی منداڵیدا یان ئەو منداڵانەی کە لە تەمەنێکی بچووکەوە دەستیان بە ڕۆیشتن کردووە، ئەوانەی ئەندامێکی خێزانەکەیان تووش بووە. لەو نەخۆشیەدا فشارێکی زۆر دەخرێتە سەرئێسکی گەشەکردن (ناوچەیەک لە گەشەکردنی شانەکانی ئێسک) لە سەرەوەی شانە. کەواتە، ئێسکەکە ناتوانێت بە شێوەیەکی ئاسایی گەشە بکات.
د. كارزان محەمەد نیشانەکانی نەخۆشی بلۆنت ڕوون دەكاتەوە كە بریتین لە:
1- نوشتانەوەی قاچ لە خوار ئەژنۆوە.
2- لە منداڵانی بچووکدا بەزۆری ئازاری نییە، بەڵام کاریگەری لەسەر دەرکەوتنیان و چۆنیەتی ڕۆیشتنیان دەبێت.
3- بۆ منداڵانی پێش هەرزەکاری، نەخۆشی بلۆنت لەوانەیە ببێتە هۆی ئازاری ئەژنۆ کە لەگەڵ چوڵەی زیاتر ئازاری خراپتر دەبێت.
چۆن دەستنیشان دەکرێت؟
* کاتێک پزیشکی مناڵان گومانیان لە نەخۆشی بلونت هەیە لەوانەیە پێشنیاری ئەوە بکەن کە منداڵەکە ببەنە لای پزیشکی ئێسک .بۆ ئەوەی تیشکی ئێکس قاچەکانی بۆ بکرێت و پشکنینی زیاتری بۆ بکرێت. ئاسانترە بۆ پزیشکەکان کە نەخۆشی بلۆنت لە منداڵاندا دەستنیشان بکەن دوای تەمەنی ٢ ساڵ.
چۆن چارەسەر دەکرێت؟
چۆنیەتی چارەسەر پەیوەستە بە تەمەنی منداڵەکە و تا چەند ئێسکەکەی کێشراوە.
بۆ ئەو منداڵانەی تەمەنیان ٢ بۆ ٤ ساڵە و ڕێژەی نەخۆشیەکە زۆرە، هەندێک لە پزیشکان پێشنیاری بەستنی قاچ دەکەن کە پێی دەوترێت KAFOs (ڕێکخستنی ئەژنۆ-پاژنەی پێ-پێ). کە لە ڕانەوە تا پەنجەکانی قاچ دەڕوات، بۆ منداڵان دروست دەکرێت بە بەکارهێنانی قاڵبی قاچیان. هیوایەکە ئەوەیە کە بڕێسەکان بە تێپەڕبوونی کات ئێسکی قاچەکان بگۆڕن بۆ دۆخێکی ڕاستتر. هەندێک جار، بەکارهێنانیان لە منداڵانی ساوای چالاکدا قورسە.
هەروەها منداڵانی گەورەتر و هەرزەکاران، یان ئەو منداڵانەی کە بە لەبەرکردنی KAFO باشتر نابن، لەوانەیە پێویستیان بە نەشتەرگەری هەبێت، پزیشکی نەشتەرگەری دەتوانێت ئێسکەکە ببڕێت و ڕاستی بکاتەوە. یانیش هەندێک جار ئامێرێک کە پێی دەوترێت جێگیرکەری دەرەکی بەکاردەهێنرێت بۆ ڕاگرتنی ئێسکەکان لە شوێنی خۆیان لە هەمان کاتدا وردە وردە قاچەکە ڕاست دەکەنەوە.هەروەها لەوانەیە پێویستیان بە چارەسەری فیزیایش هەبێت.
پێویستە دایك و باوكان چی تر بزانێت؟
زۆربەی ئەم منداڵانە دەتوانن بە چارەسەرکردن باشتر بن، ئەگەر کێشی زیادە بووە هۆی نەخۆشی بلۆنت، گرنگە دایک و باوک یارمەتی منداڵەکەیان بدەن بۆ گەیشتن بە کێشێکی تەندروست. چونکە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی فشار لەسەر ئێسک و جومگەکان، و ڕێگریکردن لە کێشە درێژخایەنەکانی تر لە زیادبوونی کێش (وەک جۆری دووەمی شەکرە و نەخۆشییەکانی دڵ).