و: شۆڕش غەفووری
(سزار ئایرا ـ César Aira) نووسەری ئەرجەنتینی كە نووسەرێكی پڕكار و داهێنەرە، بە گێڕانەوە ئاڵۆز و خەیاڵاوی و بوێرانەكانی دەناسرێتەوە. چیرۆكی (حەقیقەتێك لە ژیانی نیگاركێشێكی سرووشت ـ Un episodio en la vida del pintor viajero)ـی تەنیا بە چەند ڕۆژێك نووسی، هەڵبەت بە هەمان ستایلە بەنێوبانگەكەی خۆی: بێ پێداچوونەوە.
ڕەنج و هونەر:
سزار ئایرا، چیرۆكێكی سادەی بە ئاڵۆزییەكی فەلسەفی، جوانیناسانە و سیمبولیك و ئوستوورەئاسا نووسیوە. لە ڕووكاردا، چیرۆكی كتێبەكە لەبارەی سەفەرێكی (یوهان مۆریتز ڕوگنداس ـ Johann Moritz Rugendas)ـی نیگاركێشی ئەڵمانییە بۆ كێشانی دیمەنە سروشتییەكانی ئەمریكای باشوور، بەڵام زۆر زوو ئەم سەفەرە دەگۆڕێت بۆ ئەزموونێكی وجوودی، وێرانكەر و لە هەمانەكاتیشدا ڕۆشنگەر.
یەكێك لە گرنگترین توخمەكانی ئەم چیرۆكە، پەیوەندیی نێوان هونەر و ڕەنج و ئازارە. ئایرا بە خوڵقاندنی دۆخێك كە تیایدا ڕوگنداس تووشی هەورەتریشقەیەكی تۆقێنەر دەبێت، ئەم هونەرمەندە لە ڕێڕەوە ئەقڵانی و بە حیساب سرووشتناسییەكەی فڕێ دەداتە نێو دونیایەكی نەناسراو و نادیارەوە. یوهان مۆریتز ڕوگنداس پاش ئەم ڕووداوە، تووشی گۆڕانكارییەكی زۆر توندی فیزیكی و ئازاراوی دەبێتەوە، بەڵام لە هەمان كاتیشدا دەڵەیت دەگاتە نێو هۆشیاری و ئاگاییەكی تەواو لە دونیای خۆی:
“چیتر نەك بۆ بینین، بەڵكو بۆ كێشان زیندوو بوو.”
ئەم ڕستەیەی پاش كارەساتەكە، دۆخی وجوودیی نیگاركێشەكە كورت و پووخت دەكاتەوە، یوهان مۆریتز ڕوگنداس ئیتر هونەرمەندێك نییە لە دەرەوە تەماشای دونیا بكات، بەڵكو دەبێتە بەشێك لەو دونیایە. برینێكی عەیبدار، بەڵام پڕ لە بینین و چاوكرانەوە. لە لایەكی دیكەوە، ئایرا، سرووشت نەك وەك باكگراوەندێكی ڕووت، بەڵكو وەك هێزێكی نهێنی، زیندوو و تەنانەت بێ بەزەیی وێنا دەكات.
سرووشتی ئیلهامبەخش و وێرانكەر:
سرووشت لەم چیرۆكەدا ئیلهامبەخشە و لە هەمانكاتیشدا وێرانكەرە. لە وەسفكردنی بەركەوتنی هەورەتریشقەكە، گێڕانەوەیەكی حەماسی و ئوستوورەیی بەكار دەبات كە نیشان دەدات ئەم ڕووداوە تەواو شتێكی فیزیكی نییە، بەڵكو جۆرێك گۆڕانكاریی دەروونییە بۆ ڕوگنداس. وەسفكردنی ئەو ساتەی كە هەورەتریشقەكە بەری دەكەوێت، تەواو شاعیرانە و پڕ لە وێنایە:
“لە چركەیەكدا، زەمەن تێك شكا و ئەویش وەك وێنەیەكی چوارچێوەدار بە ئاسمانەوە هەڵواسرا.”
لە ڕەهەندێكی دیكەدا، ئایرا بە شێوەیەكی زۆر جوان ڕەخنە لە دیدی داگیركەرانەی ئەوروپییەكان بەرامبەر بە سرووشت و خەڵكی ئەمریكای لاتین دەگرێت كە سەرەتا بە زەینێكی زانستی و ناتورالیستی تەماشای سرووشت دەكات، بەڵام پاش ڕووداوەكە تێدەگات بە ڕێگە و شێوازەی ئەورووپییەكان ناتوانیت لەم سەرزەمین تێبگەیت و یا داگیری بكەیت.تێڕوانینی یوهان مۆریتز ڕوگنداس پاش هەورەتریشقەكە، كەمتر شڕۆڤەیی و زیاتر بینراوییە، بە جۆرێك خۆی دەداتە دەست گەورەیی سرووشتەوە.
ستایلی نووسینی سزار ئایرا:
شێوازی نووسینی ئایرا لەم چیرۆكەدا جێگەی سەرسوڕمان و سەرنجە. ئەو، گێڕانەوەیەكی تۆكمە و پڕ دەخاتە ڕوو، بەڵام ئاواز و دەنگەكەی شاعیرانە و بانحەقیقییە. ئەم جێگۆڕكێیەی نێوان واقیعگەرایی و سوڕیالیزم دەبێتە هۆی ئەوەی خوێنەر بەردەوام لە نێوان خەو و هۆشیاریدا بجووڵێت، وەك ئەوەی لە نێو سەفەرێكی دەروونی گیری كردبێت.
شێوازی وەسفەكانی بەتایبەت پاش كارەساتەكەی ڕوگنداس، نیشاندەری جۆرێك لە گۆڕانكاریی زمانی و تەنانەت ژیرییە لە گێڕانەوە. وەك ئەوەی چیرۆكەكەش لەگەڵ كەسایەتییەكە گۆڕانی بەسەردا هاتبێت.
دواجار، دەكرێت كتێبی (حەقیقەتێك لە ژیانی نیگاركێشێكی سرووشت) بە گێڕانەوەیەك لەبارەی ڕووبەڕووبوونەوەی مرۆڤ لەگەڵ شتی نەناسراو هەژمار بكرێت. سەفەرێك كە بە تەماشاكردنەوە دەست پێ دەكات و بە ئەزموونێكی شەخسی و میتافیزیكی كۆتایی دێت. ئایرا نیشان دەدات هەندێك جار بۆ بینینی ڕووداوێك دەبێت ڕۆبچیتە نێو تاریكییەوە، دەبێت وێران ببیت تا دووبارە بە تێڕوانینێكی نوێ دروست بكرێیتەوە.