وەرگێڕان: شێرکۆ حەبیب
بەشی دەهەم
پێشەکی
سەرجەم ئەم بەڵگەنامانەی بە سوپاسە لە رۆژنامەی هەولێر بڵاودەکرێنەوە بە شێوەی زنجیرە، سەرجەمیان لە ئەرشیفی نیشتمانی بەڵگەنامەکانی بەریتانی دەستم کەوتووە بۆ سەر زمانی عەرەبی وەرمگێڕاوە و چاپ کراوە؛ پێشەکیەکەی لە لایەن بەڕێز پرۆفسۆر عەبدولفەتاح بۆتانی نووسراوە ، کە ١١ پەرتووکن (کەس مافی دووبارە بڵاوکردنەوەی نییە) و، لێرەدا بە زوبانی کوردی دەیخەنە بەر دیدی خوێندەوارانی بەڕێز بۆ ئەوەی تۆزێک لەگەڵ ئەو مێژووە ئاشنا بن.
مەرجی نوێ بۆ شێخ ئەحمەد:
پێش ئەوەی لە 3ی ئایاردا بلێ بەجێ بهێڵێت بۆ کانی بووت، کاپتن هۆڵت دوای گفتوگۆکردن لەگەڵ سەرۆکی فەوج ئۆمالی، پەیامێکی بێتەلی بۆ کۆمیسیاری باڵا نارد و بۆچوونی خۆی لەسەر مەرجەکان دەربڕی کە ڕەنگە بۆ شێخ ئەحمەد قبوڵکراو بێت و بەم شێوەیە کێشەی بارزان چارەسەر بکات بەبێ لەدەستدانی زیاتری ژیان و دواکەوتن.
مەرجە پێشنیارەوەکان نوێ بوون لە رووی هەندێ بابەتەوە و بەم شێوەیە:
پێویستە شێخ ئەحمەد لە بارزانەوە بکشێتەوە بۆ دهۆک یان هەر شوێنێکی دیکەی بە دڵی خۆی لە عێراقدا، مانگانە دەرماڵەی ١٥٠٠ ڕوپیەی بۆ خەرج دەکرێت لەگەڵ دابینکردنی خانوویەک و، براکانی، مەلا مستەفا و محەمەد سدیق، دوای رازیبوون بە مەرجەکانی حکومەت دە ببنە بەرپرس و ئەرکی پاسەوانی سنووری تورکیا لە ئەستۆ دەکرن و، سەرکردەکانی دیکەش دوای پابەندییان بەمەرجەکانی حکومەت، ڕێگەیان پێ بدرێت بگەڕێنەوە گوندەکانیان.
بڕیار بوو کۆمسیاری باڵا لە 6ی ئایاردا بەغدا بەجێ بهێڵێت و بەرەو جنێڤ بڕوات، هەر ئەو سەرلەبەیانیەش شا فەیسەڵ لە بەسرە گەڕایەوە بەغدا، دوای ئەوەی سەردانی شای ئێرانی کردبوو. شەمەندەفەرەکەی شا لە نزیک فڕۆکەخانەی مەدەنی لە ڕۆژئاوای بەغدا وەستا. کۆمیسیاری باڵا نیو کاتژمێری لەگەڵ شا فەیسەل تاوتۆی مەرجە پێشنیار کراوەکان کرد و ڕەزامەندی وەرگرت.
شێخ نووری بریفکانی وەک ناوبژیوان:
شێخ نووری لە ١٥ی ئایار لە بلێ بەرەو (کانی بووت) بەڕێ کەوت، بەڵام ڕۆژی دواتر گەڕایەوە و سەرکەوتوو نەبوو، باس لەوە دەکرێت کە شێخ ئەحمەد بە درێژایی گفتوگۆکەیان هەڵوێستی سەرپێچی و متمانەی بە هێزی خۆی پاراستووە، هەروەها داوای کشانەوەی سەرجەم هێزە عێراقییەکانی لە ناوچەی شێروان و بەروژ کردووە وەک مەرجێک بۆ دانووستانەکانی لەگەڵ حکومەت. ناوبراو بە ڕوونی خواستی حکومەت بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن بەبێ خوێنڕشتنی زیاتر وەک نیشانەی لاوازی لێک دەداتەوە.
وادیار بوو کەوا شێخ نووری دەسەڵاتی ئەوەی نییە تەواوی مەرجەکانی حکومەت ئاشکرا بکات، بۆیە کۆمسیاری باڵا بڕیاری دا نووسراوی کۆتایی بۆ شێخ ئەحمەد بنێرێت و بەڕوونی ئاگاداری بکاتەوە لەو مەرجانەی پێشکەش کراون و 48 کاتژمێری پێ بدرێت بۆ ئەوەی ئەرکەکانی بگرێتە ئەستۆ و قبوڵیان بکات، دوای ئەوە ئاگربەستەکە کۆتایی دێت.
ئۆپەراسیۆنەکانی ناحیەی شێروان:
هاوکات پێشکەوتن لە یەکگرتنی ناحیەی شێرواندا بەدی دەهات، کە ئەو ئاگربەستە ناگریتەوە کە بە شێخ ئەحمەد درابوو وەک ڕوون کراوەتەوە، یاخییەکان لە ٦ی نیساندا دووجاری هێرشێکی ئاسمانی سەخت بوونەوە،بەهۆی فڕۆکەکان کە لە دەوروبەری ئەو ناوچە بوون، هەر بۆیەش جارێکی دیکە هێرشیان نەکردۆتە سەر دیکۆل و بەشەکانی دیکەی مانگی نیسان بە جووڵەی ڕۆکۆچک بەسەر بردووە. بۆ داپۆشینی ئەم کارە، پێگەکان لە ژێر دەسەڵاتی مەلا مستەفا لە بەرزاییەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ڕووبارەکە لە لیرا بیر، پارێزراو بوون، لە لوتکەی ئارابت لە کانی لینج، ئەم پیکێتانە و هەموو ئەو جموجۆڵە یاخییەکانەی کە لەم ناوچەیەدا بینران، کەوتنە بەر هێرشی ئاسمانی بەردەوام کە تا کۆتایی مانگی نیسان هەموو تیپە پێویستەکان بەرەو باکووری ڕۆژئاوای ڕووبارەکە کشابوونەوە. کاتێک ئۆپەراسیۆنەکانی چاودێری ئاسمانی دواخران، هێزی هێرشی هێزی ئاسمانی شاهانە لە هەولێر ئازاد بوو لە هاوکاریکردن لەم هێرشانەدا و تا ٥ـی ئایار تەواوی ناوچەی باشووری ڕۆژهەڵاتی ڕووبارەکە چۆڵ و لە هیچ جووڵەیەک تیا نەنجام نەدرا.
هێرشەکان لەلایەن ئولو (ULU) بێگ:
کاتێک لە مانگی ئایاردا شێخ ئەحمەد خۆی بە ناچاری بینیەوە، بەهۆی هێرشە ئاسمانییە بەردەوامەکانی سەر پیاوەکانی لە دەڤەری شێروان و دواتر پێشڕەوی سوپای عێراق بۆ کشانەوەی شوێنکەوتووانی لە ڕێگەی ڕۆکوچکەوە، بە فەرماندەیی ئولو بەگ لە ڕێزانەوە کۆمەڵێک هێزی ڕێکخست بۆ ئەوەی لە ناحیەی شێروان بۆ سێ مەبەست چالاکی بکەن:
هەوڵێک بۆ ڕێگریکردن لە پێشڕەویی زیاتری هێزەکانی حکومەت لە ناحیەی شێروان و هەروەها بۆ تۆقاندنی ئەو هاوڵاتییە مەدەنیانەی کە هەواڵ دەگوازنەوە بۆ سوپای عێراق بۆ بەدەستهێنانی غەنیمەت.
بە جووڵەی شەوانە بە ناو دەروازە شاخاوییە چۆڵەکاندا، ڕێگریکردن لەم لایەنە هێرشبەرانە لەڕادەبەدەر سەخت بوو، بەڵام ئازایەتی سوپای عێراق نەیهێشت هیچ بڕێکی بەرچاو لە غەنیمەت دەست بەسەردا بگرن. شەوی ١٤-١٥ی ئایار، بنکەی مەزنە (لە نێوان دیانا و میرگەسۆر)دا هێرش کرا و هەڵیانکوتایە سەری. شەش پۆلیس و هەشت قوربانیی لاشەڕ (مەدەنی)ـی لێ کەتەوە و ٢٧ وڵاغ دەست بەسەر کران و بە سەرکەوتوویی لە دەوروبەری ٢١ی ئایاردا بەسەر ڕۆکۆچکدا گواستراونەتەوە.
لە ٣ـی حوزەیران (دوای ئەوەی چاودێری ئاسمانی بە باشی دەستی پێکرد) ئولو بەگ سەرکەوتوو بوو لە دەست بەسەرداگرتنی ٤٧ وڵاغی خەڵکی سیڤل، بە پێچەوانەی ڕێنماییەکان و لە گەرووی نێوان گەورە توو (باکوری ڕۆژئاوای مێرگەسۆر) و ڕووباری زاب خۆی لە پۆلیس ڕزگار کرد. بەڵام لەم ڕووداوەدا ئولو بەگ نەیتوانی بەو تاڵانییەی کە کردبووی ڕزگاری بێت. دوای ئەوەی سوپای عێراق و هێزی ئاسمانی شاهانەی عێراق لە 3ی حوزەیران نەیانتوانی لە دۆڵی زارا گۆشەگیری بکەن، بەرەبەیانی 4ی حوزەیران لە دۆڵی زرارەوە بە فڕۆکە لە دیانا و هەولێرەوە گیرا، تەنها دوای ئەوەی پەڕیەوە بۆ ناو شاری ڕۆکوچک. بۆ ماوەی چوار کاتژمێر بە ماوەیەکی جیاواز هێرشی دەکرایە سەر، سەرەڕای قووڵایی دۆڵەکە و شاخەکانی بەرز لە هەردوو لا، کە (بەرگری بەهیز) هێرشی لەناکاویان مەحاڵ بوو. دەوترێت ئولو بەگ حەوت پیاوی لەدەستداوە کە بە گولـلە کوژراون و برینداربوون و زۆرێک لە ئاژەڵەکانی تاڵان کراون.
کۆتاییهاتنی ئاگربەست لەگەڵ شێخ ئەحمەد:
ئێستا ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ دانوستانەکان لەگەڵ شێخ ئەحمەد، نامەیەکی لە کۆمیسیاری باڵا پێ گەیشت کە لە ٢١ی ئایاردا بۆی نێردراوە، ئەویش لە ٢٢ی ئایاردا بە زاراوەیەکی ناڕوون و ناپابەند وەڵامی ئەم نامەیەی دایەوە. ڕوون بوو کە ئەو تەنیا خۆی لە بابەتەکە دەدزێتەوە و جارێکی دیکە هەوڵی بەدەستهێنانی کات و بەرگری لە بۆردومانی ئاسمانی دەکات. ئێستا دەرکەوت کە هەموو هەوڵێک بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ شێخ ئەحمەد لە ئارادایە، هەموو دەرفەتێکی بۆ ڕەخسا، ئەو مەرجە بەخشندانەی کە پێشکەشی کرابوون قبوڵی بکات و ئامادە بێت بۆ ئەو کارە. و هەر حکومەتێکی رێز لەخۆی بکرێت نەیتوانی زیاتر درێژە بە دانووستانەکان بدات و تاکە بژاردەیەک کە مابوو پەنابردنە بەر چەک و جێبەجێکردنی مەبەستی ڕەسەنی هێنانەدی تەسلیمبوونی یاخییەکان لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنی ئاسمانی بەسەر ناوچەی مزوری باڵادا. هەربۆیە لە ٢٣ی ئایاردا پەیامێک بۆ شێخ ئەحمەد نێردراوە و تیایدا هاتووە کە ناتوانرێت دەستکاری مەرجەکانی حکومەت بکرێت و ئەگەر پێش خۆرئاوابوون لە ٢٤ی ئایار قبوڵ نەکرێت، ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکان دەستپێدەکاتەوە. لەگەڵ گەیشتنی ئەم پەیامە، شێخ ئەحمەد بە هۆشدارییەکی پوختەوە کە هەر نێردراوێکی دیکە تەقەی لێدەکرێت، نێردراوەکەی لە کارەکەی دوورخستەوە. بەم شێوەیە ئاگربەستەکە لە کاتی خۆرئاوابوون لە ٢٤ی ئایار کۆتایی پێهات و بڕیار بوو ئۆپەراسیۆنەکانی چاودێری ئاسمانی لە ٢٤ی ئایار دەست پێبکەن.
پوختەی کاری جێبەجێکراو لەو ماوەیەدا کە لە بەشی شەشەمدا ئاماژەی پێ کراوە (١٦ی نیسان – ٢٨ـی ئایار)
هێرشی هێزی ئاسمانی شاهانە کاتی فڕینی ئۆپەراسیۆنی هەولێر
70 (BT) فەوج 90 کاتژمێر
55 (B) فەوج 453 کاتژمێر
هاویشتنی بۆمب
520 پاوەند بۆمب 8 کاتژمێر
112 پاوەند بۆمب 77 کاتژمێر
20 پاوەند بۆمب 506 کاتژمێر
30 بۆمبی فەوجی بی مووسڵ و دیانا خرایە خوارەوە
112 پاوەند 3 کاتژمێر
20 پاوەند 1215 کاتژمێر
– گەشتی ژمارە ٧٠ (B.T.) فەوجەکەی هێنیدی
کاتی گەشتی کارکردن: ٦٩ کاتژمێر
پوختە:
کۆی کاتی گەشتەکە: ١٢٥٨ کاتژمێر
کۆی گشتی بۆمبی فڕێدراو:
520 پاوەند 8
112 پاوەند 80
20 پاوەند 1,721
لە بەشی ئایندە
بەشی سێیەم: ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکان
بەکارهێنانی سەرکەوتووانەی بڵندگۆی ڤیکتۆریا
بەشی سێیەم: ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکان
قۆناغی سێیەم کۆنترۆڵی ئاسمانی
هۆشداریی نوێ بۆ هاووڵاتیان
بەکارهێنانی سەرکەوتووانەی ئۆپەراسیۆنی بڵندگۆی ڤیکتۆریا
کۆنترۆڵی ئاسمانی