د. عەبدوڵا شێرکاوەیی*
باسکردنی گەورەییی زاتێکی وەک پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر) کە خوای گەورە بە رەحمەت ناردوویەتی بۆ تێکڕای مرۆڤایەتی؛ خانی وتەنی شتێکی ئاسان نیە و ئەستەمە؛ (نەعتێ تە ژ ب من مەحالە _ وەساف ژ بۆ تە زولجەلالە)، یان مەحوی واتەنی: (چ وەسفێکت بکەم لائیق بە تۆ ئەی (خیر خلق الله) _ منی بێخێری نالائیق کە جبریلت سەناخوانە)، بەدڵنیاییەوە وشە و دەربڕینەکان لە ئاست مەزنی و گەورەیی پێغەمبەری خوا (درودی خوای لەسەر) دەستەوسانن، چونکە بەرزترین وەسف و سەنا ئەوەیە کە پەروەردگار لە قورئانی پیرۆزدا فەرموویەتی: (وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ)؛ بەڕاستی تۆ لەسەر ڕەوشتێکی زۆر بەرز و مەزنیت.
لەبەر ئەوەی پێغەمبەری ئیسلام (درودی خوای لەسەر) نموونەی باڵای ڕەوشتبەرزی، دادپەروەری و لێبووردەیی بووە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، کەسایەتیی ئەو کۆکەرەوەی تەواوی سیفەتە مرۆییە بەرزەکان بووە، چونکە بۆ ئەم کارو پەیامە گرنگ و گەورەیە خوای گەورە خۆی هەڵبژاردووە، ئەمەش تەنها کارێکی سادە نەبووە، بەڵکو ڕێڕەوی مێژووی مرۆڤایەتیی گۆڕی.
پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر بێت) تەنها ڕابەرێکی ئایینی نەبوو، بەڵکو نەخشەڕێگایەکی کرداری بوو بۆ بەهای پیرۆزی مرۆڤایەتی و پەروەردەکردنی کۆمەڵگە و دانانی بەردی بناغەی کۆمەڵگەیەکی یەکگرتوو لەسەر بنەمای دینداری و برایەتی، ڕێزگرتن لە مافی مرۆڤ هاوشان داڕشتنی شارستانیەتێکی زانستی و فکری کە توانای کاریگەری هەبوو لەسەر تەواوی جیهان و تا ئێستا شوێنەواری بەسەر مرۆڤایەتی و دنیاوە ماوە.
ویستی خوای پەروەدگار وابووە پێغەمبەرێک وەک دواهەمین پێغەمبەر بۆ تێکڕای مرۆڤایەتی بنێرێت، کە هەڵگری خەسڵەت و خاسیەتی تەواوی پێغەمبەران و پەیامەکەشی هەڵگری هەموو شەریعەت و پەیامی کتێبە ئاسمانیەکان تر بێت، ئەمەش کۆمەڵێک تایبەتمەندی و حیکمەتی گەورەی تێدایە، سەرباری ئەوەی هاتن و پەیام و رێبازی پێغەمبەری ئەکرەم (درودی خوای لەسەر) بۆ تێکرای جیهان و هەموو سەردەمەکان، هێمای رەحمەت و بناغەی رزگاری و سەعادەتی ئینسانیەت بووە، وەک خوای گەورە ئاماژەی بۆ کردووەو دەفەرمێ: (وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ) الأنبیاء:107، واتە: ئهى محەمەد (درودی خوای لێ بێت) ئێمه تۆمان رهوانه نهكردووه تهنها بۆ ئهوه نهبێت كه ببيته رهحمهت و بهرهكهت بۆ ههموو جيهانهكان (جيهانى ئادهميزاد و گياندار و رووهك و پهرى و، هتد).
ئەو جیهانەی پێویستیەکی حەتمی بە پێغەمبەرو پەیامی ئایینیە بۆ وەرگرتنی ئیرشاداتی ئاسمانی و بەڕێوەبردنی ژیانی سەر زەمین، تا بە هۆیەوە مرۆڤ لەمانای بوون و هاتنە دنیا خۆی بگات و مرۆڤبوونی خۆی بسەلمێنێت و رێی هیدایەت و رزگاری و پاڵفتە و تەزکیەی ناخ و دەروونی بزانێت، لەو سۆنگەوە دەکرێ بڵێین پێویستی مرۆڤایەتی بە پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر) لەرێی دوو خاڵی سەرەکیەوە دەرەکەوێت:
یەکەم: بەو پێیەی عەقڵی مرۆڤ سنووردارە و بە تەنها ناتوانێ دەرکی هەموو ئەو بنەما و بەها و هێڵە گەورانەی هیدایەتی راستەقینە و پەیوەست بەهەردوو دنیا بکات و، بە شێوەی رەهایی توانای یەکلاییکردنەوەی هەندێ بابەتی جەوهەریی نیە و، پێویستی بە راسپاردەی ئاسمانی هەیە.
دووەم: لەلایەکی تریشەوە هەرچەندە شارستانیەت و زانست و هزر و ئەقڵ بگەنە ترۆپکی پێشکەوتن و گەشە و ئاستی باڵاوە، دەبینین ناکۆکی و ململانێ و تێکگیران و پێکدادانی جۆراوجۆر لەنێو مرۆڤایەتی بوونی هەیەو، ئاست و چەندو چۆنایەتی ئەمانەش رێژەیی و جیاوازە.
لەنێو ئەو جەنجاڵی و ناڕۆشنی ئاراستەی ژیان و شارستانیەت و بۆ دۆزینەوەی رێی راست و گەیشتن بە هیدایەت، مرۆڤ پێویستی بە دەستگرو رێنیشاندەرو نمایندەو پێشەنگێک هەیە، تا بەهۆیەوە بتوانێت هەموو ئەو شتانە بدۆزێتەوە، کە دەبنە مایەی نەجات و بە تێپەڕینی سەردەمان گۆڕانیان بەسەردا نایەت و وەک مەعدەن دەمێننەوە.
خۆشبەختانە میللەتی کورد هەر لەو کاتەی باوەشی بۆ ئیسلام کردەوە، بەو پەڕی دڵسۆزی و ئەمەکدارییەوە، پێغەمبەری خۆش ویستووە، ئەمەش زادەی تێگەیشتنی دروست و شرۆڤەی گەورە زانیایانی کورد بووە، کە رەنگدانەوەی بەسەر تەواوی ژیان و کولتووری نەتەوەیی دروست کردووە و پتر لە هەزاروچوارسەد ساڵە کورد و ئیسلام یان کورد و یادی مەولوود ئاوێتەی یەکترن و، ساڵ دوای ساڵ رەگ و ریشەی ئەم یادە مەزنە دەچێتە قووڵایی دڵی کوردان و لەسەر جەستەی نیشتمان هێز و رێز و خۆشەویستی دەبەخشێتەوە، لە رووی کۆمەڵایەتیەوە بگرە تا ئەوجی نیشتمان و مێژووی بەرخودان و خەباتی نەتەوەیی، دەبینی لە فەرهەنگ و کلتوری کوردەواری پڕە لە ئاسەواری رێنمایی و ئامۆژگاری و فەرموودە و خۆشەویستیی پێغەمبەر، درودی خوای لەسەر.
ئەم یادە لەناو کورد هێمای بڵاوکردنەوەی رۆحی لێبوردەیی و ئاشتی و پێکەوەژیان و پەیامی میانڕەوی و بەزەیی هاتنەوە بە هەژاران و بەشینەوەی شیرینی و نوقڵ و شەربەتی تەبایی و یەکڕیزییە، لەگەڵ دوورخستنەوەی رق و کینە و دووبەرەکی و یەکتر نەویستن و یەکتر شکاندن.
ئەگەر لە رووی ئەدەبیەوە سەیرێکی ئەدەبیاتی کوردی و شیعری شاعیرانی ناوداری کورد بکەین، دەبینین بە دەیان مەولوودنامە و شیعری نازدار لەسەر ئەم زاتە نووسراوە و لە عالەمی عیرفان و هزری نەمرۆیی تاکی کورد و ناوەندە ئەکادیمی و فەرهەنگیەکان رەنگی داوەتەوە، نموونەی مەلای باتەیی و مامۆستای مودەڕیس و جەلیزادە و دووشیوانی و موخلسی و رەشاد موفتی و ئەفخەمزادە لەلایەک و، شاعیرانی وەک خانی و مەحوی و وەفایی و نالی و مەولەوی لەلایەکی تر سەدان نموونەی شیعری باڵای تێدایە، کە باس لە شکۆ و شانازی رەهبەرێکی مەزن و پێشەوایەکی گەورەی وەک زاتی (رسول الله) دەکەن، لێرەوە تێگەین عیرفاندۆستی و هزری مەلا رەسەنەکانی کورد لە بەباشزانینی بەرزڕاگرتنی یادی مەولوود چەندە هەنگاوێکی گرنگ و بەرهەمدار بووە بۆ کوردستان.
لەبەر ئەوە کە یادی مەولوود رەگ و ریشەی مێژوویینی هەیە و پتر لە هەشسەد ساڵە چەکەرەی کردووە و ساڵانە گوڕوتینی ئیمانی و ئاستی تێکەڵکێشی هەستی دینداری و نەتەوەیی دروست دەکات، بۆیە باشترە لە بازنەی جەدەلی حوکمی مەولوود دوورکەوینەوە، چونکە گەورە زانایان ئەمەیان یەکلایی کردۆتەوە، وەلێ ئەوەی گرنگە چۆن بتوانین قووڵتر و فراوانتر سوود لە یادەوەری مەولوود وەربگرین و، بە گەرانەوە بۆ جەوهەری ژیان و سیرەت و پێشەنگبوون و ئامۆژگارییە پڕ بەهاکانی حەزرەتی پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر) ماڵ و ژیان و کوردستانی خۆمانی پێ رووناک بکەینەوە.
*ئەندامی مەکتەبی تەنفیزی و وتەبێژ و بەرپرسی راگەیاندنی یەکێتیی زانایان