شۆڕش عەزیز سورمێ
ئەورووپا یەکێک لە قووڵترین قەیرانە سیاسییەکانی بەخۆیەوە دەبینێت: لە کاتێکدا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەسووتێت، لەکاتێکدا ئێران، ئیسرائیل، لوبنان، سوریا و عێراق تووشی ناسەقامگیرییەکی بێ بوونە، برۆکسل و پایتەختە گەورەکانی ئەورووپا لە بێدەنگییەکدا گیریان خواردووە کە بێلایەنی نییە، بەڵکوو بێ ستراتیژییە. ئەم بێدەنگییە تەنیا کەمی دەنگ نییە: بەلکوو نەبوونی بەرپرسیارێتی و ئازایەتی سیاسییە
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستێک کە لە لێواری داڕماندایە
ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست قۆناغێکی گرژی بەخۆیەوە دەبینێت کە لە دەیان ساڵدا نەبینراوە:
ئێران لە دوای کۆچی دوایی عەلی خامنەیی لە ناوەڕاستی قەیرانی سەرکردایەتیدایە؛ ئیسرائیل خەریکی ململانێیەکە کە هەموو ناوچەکەی ناسەقامگیر کردووە؛ هەسەدە و میلیشیا شیعەکانی عێراق لە دۆخی کۆکردنەوەی هەمیشەییدان؛ سوریا جارێکی دیکە بووەتە گۆڕەپانی شەڕی نێوان زلهێزەکانی ناوچەکە؛ تورکیا یاری خۆی دەکات، زۆرجار لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئەورووپا ناکۆکە.
لەم چوارچێوەیەدا ئەمریکا- لەگەڵ ئیدارەی نوێی ترەمپ- ڕێڕەوێکی فشاری ئەوپەڕی هەڵبژاردووە، لە کاتێکدا ڕووسیا و چین بە بێدەنگی پێشڕەوی دەکەن، هەموو بۆشایییەک کە ڕۆژئاوا بەجێی هێشتووە پڕدەکەنەوە.
ئەوروپا: لە لێدوانەکاندا ئامادەیە، بەلام واقیعدا ئامادە نییە.
یەکێتی ئەورووپا بەردەوامە لە دەرکردنی بەیاننامە و تانەدان و ئیدانەکردن و داوای میانڕەوی دەکات. بەڵام بە کردەوە: هیچ سیاسەتێکی دەرەوەی هاوبەشی نییە،هیچ ستراتیژییەکی سەربەخۆی وزە، هیچ ئامێرێکی ڕێگریکردن نیی
هیچ ڕۆڵێکی لە دانوستانە ڕاستەقینەکاندا نییە.
پایتەختەکانی ئەورووپا زۆر قسە دەکەن، بەڵام کەم مامەڵە دەکەن. و کاتێک دەیکەن، بە هیچ ڕیزبەندییەکی تایبەتەوە ئەوە ناکەن: بە تەنیا پاریس، بە تەنیا بەرلین، بە تەنیا ڕۆما. ئەنجامەکەی ئەوەیە کە ئەورووپا نەک وەک ئەکتەرێکی سیاسی، بەڵکوو وەک چاودێرێکی بێدەسەڵات هەست پێدەکرێت.
دەرئەنجامەکانی بێدەنگی ئەورووپا
بێدەنگی ئەورووپا بێلایەن نییە: کاریگەری کۆنکرێتی بەرهەم دەهێنێت.
لەدەستدانی متمانەی نێودەوڵەتی
کاتێک یەکێتی ئەورووپا دەستوەردان نەکات، ئەوانی تر دەستوەردان دەکەن: ئەمریکا، ڕووسیا، چین، تورکیا، ئێران. ناوچەکە بەبێ ئەورووپا لە قاڵب دەدرێتەوە.
مەترسی ڕاستەوخۆ لەسەر ئاسایشی ئەورووپا
هەموو قەیرانێکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لێکەوتەی دەستبەجێی هەیە:
کۆچکردن، تیرۆر، ناسەقامگیری وزە، قەیرانە ئابوورییەکان.
بێدەنگی ئەورووپا ناپارێزێت:
ئاشکرای دەکات، وازهێنان لە بەها ڕاگەیەندراوەکان.
یەکێتی ئەورووپا خۆی بە “کۆمەڵگەی بەهاکان” ناودەبات، بەڵام لە بەرامبەر:
بۆردومانی بێ جیاوازی، سەرکوتکردنی ناوخۆیی، پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، هەڕەشە ئەتۆمییەکان
کاتێک داکۆکی لە بەهاکان ناکرێت، دەبنە دروشم..
بۆچی ئەورووپا بێدەنگە؟
سێ هۆکاری سەرەکی هەیە:.
وابەستەیی وزە و بازرگانی
زۆرێک لە وڵاتانی ئەورووپا ترسیان هەیە سازش لەسەر پەیوەندییە ئابوورییە گرنگەکان بکەن لەگەڵ:
(ئیسرائیل، تورکیا، وڵاتانی کەنداو، ئێران) بەتایبەت بەهۆی (هێزی ئەتۆمی).
دابەشبوونە ناوخۆییەکان
هەر وڵاتێک ئەجێندای تایبەتی خۆی هەیە: فەرەنسا دەیەوێت ببێتە پاڵەوان؛
ئەڵمانیا بەهۆی قەیرانی ناوخۆ ئیفلیج بووە؛ ئیتالیا سەرنجی لەسەر پرسە لاوەکییەکانە؛
ئەورووپای ڕۆژهەڵات تەنها چاوی لە ڕووسیایە.
ترس لە وەرگرتنی بەرپرسیارێتی
ئەورووپا پێی باشترە “نێوەندگیری ئەخلاقی” بێت نەک ئەکتەرێکی سیاسی. بەڵام لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی ئەمڕۆدا ئەوانەی شکست دەهێنن له کرداردا پشتگوێ دەخرێن.
دەرەنجام: ئیتر بێدەنگی بژاردە نییە
بێدەنگیی ئەورووپا کەڕ دەکات، چوونکە تێنەگەیشتن و مەترسیدارە. لە کاتێکدا کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست مەترسی ئەوەی لەسەرە جیهان بکێشێتە ناو خوولگەیەکی نوێی ململانێ، ئەورووپا پێویستە:
بە یەک دەنگ قسە بکە، هەڵوێستێکی ڕوونی هه بیت، بەرگری لە بەهاکانی بکە،
بەرژەوەندییەکانی بپارێزێت، بەشداری لە دانوستانە و ڕاستەقینەکاندا بکات.
بێدەنگی دیپلۆماسی نییە. بێدەنگی غیابییە و، نەبوونی ئەمڕۆ، جۆرێکە لە هاوبەشی.