سۆناتا سابونچی
زیرەکیی دەستکرد (AI)، خێراتر لەوەی چاوەڕوانمان دەکرد، خۆی کردووەتە ناو پۆلەکانی خوێندندا؛ ئەمڕۆ خوێندکار دەتوانێت بە چەند وشەیەک داوا لە زیرەکیی دەستکرد بکات بۆ نووسینی وتار، چارەسەرکردنی پرسیاری بیرکاری، کورتکردنەوەی بەشێک لە کتێبێک یان وەڵامدانەوەی پرسیارێکی ئاڵۆز لە چەند چرکەیەکدا. ئەگەرچی ئەم تەکنەلۆژیایە دەرفەتێکی گەورەی بۆ فێربوون رەخساندووە، بەڵام هەمان کات یەکێکە لە گەورەترین گۆڕانکاریەکان کە پەروەردەکاران لەم چەند ساڵەی دواییدا پێی ڕووبەڕووبوو نەتەوە.
وەک مامۆستا، من تێبینی گۆڕانکارییە کی بەردەوامم کردووە. کاتێک خوێندکاران ئەرکی ماڵەوە یان ئەرکی نووسین وەردەگرن، زۆربەیان پێش ئەوەی هەوڵی بیرکردنەوەی سەربەخۆ بدەن، ڕوو دەکەنە زیرەکیی دەستکرد. لە جیاتی ئەوەی بیرۆکەکانی خۆیان پەرە پێ بدەن، هەڵە بکەن یان بەدوای چارەسەر بگەڕێن، داوا لە زیرەکیی دەستکرد دەکەن کارە هزرییەکە لەبری ئەوان ئەنجام بدات.
ئەم تێبینییە منی ناچار کردووە ئەم پرسیارە بخەمە بەردەم هەموو پەروەردەکاران:
ئایا بە نائاگایی ڕێگە دەدەین زیرەکیی دەستکرد جێگای ئەو پرۆسەی بیرکردنەوە بگرێتەوە کە پەروەردە بۆ پەرەپێدانی دروست کردووە؟
پەروەردە هەرگیز تەنها بۆ کۆکردنەوەی وەڵامی ڕاست نەبووە. ئەگەر وابووایە، تەنها کتێبێک بەس بوو بۆ فێرکردنی خوێندکارێک. بەڵکو ئامانجی ڕاستەقینەی پەروەردە پەرەپێدانی گەنجان و داهێنان، بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە، توانای پەیوەندیکردن و چارەسەرکردنی کێشەکانە. ئەم توانایانە بە وەرگرتنی وەڵامی ئامادە دروست نابن؛ بەڵکو لە ڕێگەی پرسیارکردن، تاقیکردنەوە، هەڵەکردن و فێربوون لە هەڵەکان پەرە دەسەنن.
بە داخەوە، زیرەکیی دەستکرد ئەوە زۆر ئاسان دەکات کە خوێندکار ئەم گەشتەی فێربوون تێپەڕ بکات.
کاتێک خوێندکار پێش هەوڵدانی خۆی بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەک پشت بە زیرەکیی دەستکرد دەبەستێت، لەوانەیە ئەرکەکە تەواو بکات، بەڵام ئەو بیرکردنەوەیە لەدەست بدات کە ئەرکەکە بۆ پەرەپێدانی دروست کرابوو. وتارێک لەوانەیە زۆر جوان دیاربێت، بەڵام نووسینێکی بێ کەموکوڕی هەمیشە بە مانای تێگەیشتنی قووڵ نییە. وەڵامێکی بە تەواوی ڕێک و پێک ناتوانێت جێگای ئەو متمانەیە بگرێتەوە کە لە چارەسەرکردنی کێشە بە هەوڵی خۆی دروست دەبێت.
ئەمە بەو مانایە نییە کە دەبێت زیرەکیی دەستکرد ڕەت بکرێتەوە. تەکنەلۆژیا ئێستا بەشێکی سروشتی پەروەردەی مۆدێرنە و لە ساڵانی داهاتووشدا کاریگەرییەکانی هەر بەردەوام دەبن. بەڵام گۆران کاریەکان ڕاستەقینەکە ئەوەیە کە زیرەکیی دەستکرد وەک ئامرازێکی یارمەتیدەر بمێنێتەوە، نەک ببێتە جێگرەوەی بیرکردنەوە.
ئەم گۆڕانکارییە پێویستی بەوە هەیە کە مامۆستایان تەنها شێوازی هەڵسەنگاندنی خوێندکاران نەگۆڕن، بەڵکو دووبارە بیر لە شێوازی دروستکردنی ئەزموونی فێربوون بکەنەوە.
لەوانەیە ئێستا پرسیاری سەرەکی ئەوە نەبێت:
«چۆن خوێندکاران لە بەکارهێنانی زیرەکیی دەستکرد دوور بخەینەوە؟»
بەڵکو پرسیاری گرنگتر ئەوەیە:
«چۆن پۆلێک دروست بکەین کە خوێندکار پێش ئەوەی ڕوو بکاتە زیرەکیی دەستکرد، خۆی هەوڵی بیرکردنەوە بدات؟»
یەکێک لە چارەسەرەکان ئەوەیە هەندێک لە فێرکارییەکان لە ئەرکی ماڵەوە بگوازرێنەوە بۆ ناو پۆل. کاتێک مامۆستا خوێندکاران دەبینێت کە لەگەڵ یەکتر گفتوگۆ دەکەن، کێشە چارەسەر دەکەن و شێوازی بیرکردنەوەیان ڕوون دەکەنەوە، پرۆسەی فێربوون دەبێتە شتێکی دیار. لەو کاتەدا خوێندکار ناتوانێت تەنها وەڵامێکی دروستکراوی زیرەکیی دەستکرد تەسلیم بکات؛ بەڵکو دەبێت بە شێوەیەکی چالاک بەشدار بێت لە پرۆسەی فێربوون.
چالاکییەکانی ناو پۆل دەتوانن هاوکاری، داهێنەر و سەرنجڕاکێشتر بن. لە جیاتی ئەوەی هەموو جارێک وتارێک یان راپۆرتێکی نووسراو بدرێتە خوێندکار کە زیرەکیی دەستکرد بتوانێت لە چەند چرکەیەکدا ئامادەی بکات، مامۆستا دەتوانێت خوێندکاران بە گرووپ دابەش بکات بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی ڕاستەقینە، شیکردنەوەی دۆخێکی کۆمەڵایەتی، یان داهێنانی بیرۆکەیەکی نوێ. هەبوونی پێشبڕکێیەکی تەندروست لەنێوان گرووپەکاندا دەتوانێت بەشداری خوێندکاران زیاد بکات و فێربوونیش خۆشتر بکات.
لەو قوتابخانانەی خوێندکاران بەردەوام مۆبایل، تابلێت یان ئامرازە ئەلیکترۆنییەکانیان لەگەڵدایە، دەتوانرێت کاتی تایبەت بۆ «کاتی بیرکردنەوە» دیاری بکرێت. لەم چالاکیانەدا، هەموو ئامرازە دیجیتاڵییەکان بۆ ماوەیەکی کورت لادەبرێن، بۆ ئەوەی خوێندکاران تەنها پشت بە گفتوگۆ، هۆکار، بیرکردنەوە و کاری تیمی ببەستن. مەبەست لەم کارە ڕەتکردنەوەی تەکنەلۆژیا نییە؛ بەڵکو یادخستنەوەی ئەوەیە کە هێشتا مێشکی مرۆڤ گرنگترین ئامرازی فێربوونە.
مامۆستاش دەتوانێت چالاکی و پێشبڕکێی ناو پۆل دروست بکات کە تێیدا داهێنان و شێوازی بیرکردنەوە خەڵات بدرێت، نەک تەنها وەڵامی ڕاست. بۆ نموونە، خوێندکاران دەتوانن داوایان لێ بکرێت چارەسەرێکی نوێ بۆ کێشەیەکی کۆمەڵایەتی پێشکەش بکەن، داهێنانێکی سادە دروست بکەن، یان لە گفتوگۆیەکی ناو پۆلدا بەرگری لە بۆچوونەکانیان بکەن. ئەم جۆرە چالاکیانە خوێندکار هان دەدەن بۆ شیکردنەوە، پەیوەندیکردن، بەرگریکردن لە بیرۆکەکان و هۆکار هێنانەوە؛ ئەو توانایانەی کە بە تەنها کۆپیکردنی وەڵامی زیرەکیی دەستکرد پەرەیان پێ نادرێت.
چارەسەرێکی تر ئەوەیە کە مامۆستا تەنها بە وەڵامەکە قایل نەبێت، بەڵکو لە خوێندکار بپرسێت: «چۆن بەم ئەنجامە گەیشتیت؟» یان «بۆچی ئەم ڕێگەت هەڵبژارد؟» ئەگەر ئەم پرسیارانە بەردەوام بکرێن، سەرنج لە کۆتایی وەڵامەوە دەگوازرێتەوە بۆ خودی پرۆسەی بیرکردنەوە.
لەوانەیە یەکێک لە گرنگترین وانەکانی کە ئێمە وەک مامۆستا بتوانین فێری خوێندکاران بکەین ئەوە بێت کە ڕووبەڕووبوونەوەی پرسیارێکی قورس نیشانەی شکستخواردن نییە؛ بەڵکو زۆرجار دەستپێکی فێربوونی ڕاستەقینەیە. بیرکردنەوە، پرسیارکردن، هەڵەکردن، دووبارە هەوڵدان و گۆڕینی بیرۆکەکان هەموویان متمانەبەخۆبوون، خۆبەڕێوەبردن و سەربەخۆیی هزری پەرە پێدەدەن. ئەگەر زیرەکیی دەستکرد هەموو ئەو ئاڵەنگارییانە لە پێش خوێندکار لاببات، مەترسی ئەوە هەیە نەوەیەک پەروەردە بکەین کە شێوازی وەرگرتنی وەڵام دەزانێت، بەڵام شێوازی دروستکردنی بیرۆکە نازانێت.
زیرەکیی دەستکرد بێگومان بەشێکی گرنگی داهاتووی پەروەردە دەبێت. دەتوانێت یارمەتی مامۆستایان بدات، فێربوون دەوڵەمەندتر بکات و پشتگیرییەکی باش بۆ خوێندکاران دابین بکات، ئەگەر بە شێوەیەکی دروست بەکاربهێنرێت. بەڵام نابێت یەکەم دەنگ بێت کە خوێندکار لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی هەر کێشەیەک دەیبیستێت. یەکەم گفتوگۆ دەبێت لە ناو مێشکی خۆی دەست پێ بکات.
وەک پەروەردەکار، ئێمە ناتوانین خێرایی پەرەسەندنی تەکنەلۆژیا کۆنترۆڵ بکەین، بەڵام دەتوانین شێوازی وەڵامدانەوەمان بۆ ئەو گۆڕانکارییانە دیاری بکەین. ئەگەر چالاکییەکانی ناو پۆل دووبارە دیزاین بکەین، گفتوگۆ و هاوکاری لەنێوان خوێندکاران پەرە پێبدەین، داهێنان و بیرکردنەوە خەڵات بدەین و گرنگی زیاتر بە خودی پرۆسەی فێربوون بدەین لەبری تەنها ئەنجامی کۆتایی، ئەوا دەتوانین ئەو توانایانە لە خوێندکاراندا پەرە پێبدەین کە هیچ ئامرازێکی زیرەکیی دەستکرد ناتوانێت جێگایان بگرێتەوە.
داهاتووی پەروەردە تەنها بە پێشکەوتنی زیرەکیی دەستکرد دیاری ناکرێت، بەڵکو بەو بڕیارانەی دیاری دەکرێت کە مامۆستایان هەموو ڕۆژێک لە ناو پۆلەکانیان دەیانگرن.
ئەرکی ئێمە هەرگیز تەنها ئامادەکردنی خوێندکاران بۆ تاقیکردنەوەکان نەبووە.
ئەرکی ڕاستەقینەی ئێمە ئەوەیە فێریان بکەین بیر بکەنەوە.
دەربارەی نووسەر
سۆناتا سابونچی پەروەردەکار و توێژەرێکە کە گرنگی تایبەتی بە شێوازی فێرکردن، نوێکاری لە پەروەردە، گەشەپێدانی مامۆستایان و کاریگەری زیرەکیی دەستکرد لەسەر پرۆسەی فێربوون دەدات. لە ڕێگەی نووسینەکانیەوە، هەوڵ دەدات بیرۆکە و ڕێکارە پراکتیکییەکان بخاتە بەردەست کە یارمەتیی مامۆستا دەدات بۆ پەرەپێدانی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە، داهێنان و فێربوونی مانادار لە ناو پۆل.