بەبێ ئەنجامێکی بەرچاو، ترەمپ لە پەکین گەڕایەوە

شۆڕش عەزیز سورمێ
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ڕۆژی هەینی چین بەجێهێشت بەبێ ئەوەی بتوانێت دەستکەوتی بازرگانییەکی بەرچاو یان پاڵپشتییەکی کۆنکرێتی لە پەکینەوە بەدەست بهێنێت بۆ کۆتاییهێنانی شەڕ لەگەڵ ئێران، سەرەڕای ئەوەی سەردانە دوو ڕۆژەکەی بە ستایشی بەردەوامی شی جینپینگ، سەرۆکی چین، دیاریکرا.
ئەم سەردانە ـ کە یەکەم سەردانی فەرمی سەرۆکێکی ئەمریکا بوو بۆ چین لە ساڵی ٢٠١٧ەوە ـ بۆ ترەمپ گرنگی تایبەتی هەبوو، بەتایبەتی لە پێش هەڵبژاردنە ناوەڕاستەکانی کۆنگرێس، چونکە ئامانجی بەدەستهێنانی ئەنجامێکی بەرچاو بوو.
لووتکەکە بە شانازیەکی فراوانەوە بەڕێوە چوو، لەگەڵ نمایشێکی سەربازی و پیاسەکردن لە باخچەیەکی تایبەت کە تایبەتە بە سەرکردایەتی چین. بەڵام، بەپێی زانیارییەکان، لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە شی جینپینگ هۆشدارییەکی توندی بۆ ترەمپ دەرکردووە: مامەڵەکردنی هەڵە لەسەر پرسی تایوان ـ کە ئەولەویەتی ستراتیژی سەرەکی پەکینە ـ دەتوانێت پەرە بستێنێت و ببێتە سەرچاوەی ململانێ.
ترەمپ لە قسەکردنەکانی گشتیی داوە لە باسکردنی ئەم بابەتە و، لە ماوەی سەردانەکەدا پرۆفایلی وریایەکی نائاسایی پاراست و خۆی سنووردار کرد بە ستایشکردنی دڵسۆزی و شکۆمەندی سەرۆکی چین.
لە کۆبوونەوەکەی ژۆنگنانهای ـ بارەگای سەرکردایەتی پارتی کۆمۆنیستی چین ـ ترەمپ وتی: “سەردانێکی خەیاڵی بوو، پێموایە زۆر خێردار بوو.”
لە کاتێکدا ترەمپ هەوڵی دەدا دەستکەوتی بازرگانی بەدەست بهێنێت، لە نێوان هەردوو لایەنەدا تەنها ڕێککەوتنێک لەسەر فرۆشتنی فڕۆکەکانی بۆیینگ بەدەست هات، کە ژمارەکەی زۆر کەمتر بوو لە چاوەڕوانییەکانی بازاڕ. لە هەمان کاتدا، شی جینپینگ پێداگری کرد لەسەر پێویستی پەیوەندییەکی ئابووری سەقامگیر و درێژخایەن لەگەڵ واشنتۆن، کە ئەمە تیشکی خستە سەر مەودای ستراتیژی نێوان دوو زلهێز.
لە کۆتایی کۆبوونەوەکەدا، وەزارەتی دەرەوەی چین بەیاننامەیەکی توند بڵاوکردەوە و نائومێدی خۆی دەربڕی لە شەڕی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران. لە بەیاننامەکەدا هاتووە: «ئەم ململانێیە، کە هەرگیز نابێت ڕووبدات، هیچ هۆکارێکی نییە بۆ بەردەوامبوون» و، پەکین دووبارە پشتیوانی خۆی بۆ هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ کۆتاییهێنانی شەڕەکە ڕوون کردەوە.
لە نێوان دیدارەکاندا، ترەمپ ڕاگەیاند کە لەگەڵ شی باس لە ئێران کردووە و «هەڵوێستەکان زۆر لەیەک دەچن»، بەڵام سەرۆکی چین هیچ لێدوانێکی گشتی نەداوە.
واشنتۆن هیوای ئەوەی هەبوو پەکین کاریگەرییەکانی لەسەر تاران بەکاربهێنێت بۆ پەرەپێدانی ڕێککەوتنێک، بەڵام زۆرێک لە شارەزایان پێیان وایە چین ناتوانێت فشارێکی بەرچاو بخاتە سەر ئێران یان پاڵپشتی ستراتیجیی خۆی بۆ تاران کەم بکاتەوە، بەتایبەتی چونکە چین بەرپەرچدانەوەیەکی جیۆپۆلەتیکی گرنگ بۆ ئەمریکا سەیری دەکات.
سەرچاوەیەکی ئەمریکی تیشکی خستە سەر بەرژەوەندی هاوبەشی گوماناوی لە کردنەوەی گەرووی هورمز و ئامادەیی چین بۆ کڕینی نەوتی ئەمریکا بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستنی بە وزەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. گەروو یەکێکە لە ناوەندە سەرەکییەکانی وزەی جیهان، کە نزیکەی یەک لەسەر پێنجی دابینکردنی نەوت و گازی سروشتی لە جیهاندا تێیدا دەگوازرێت.
پاتریشیا کیم تێبینی کرد کە جێی سەرنج، «پابەندنەبوونی کۆنکرێتی چینە بە ئێرانەوە».
بەرپرسانی ئەمریکا ڕاگەیاندووە هەردوو لایەن گەیشتوونەتە ڕێککەوتن لەسەر فرۆشتنی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان و پێشکەوتنیان بەدەستهێناوە لە دامەزراندنی میکانیزمەکان بۆ بەڕێوەبردنی بازرگانی داهاتوو، بە ئامانجی دەستنیشانکردنی کاڵای هاوبەش بایی ٣٠ملیار دۆلار.
ترەمپ بە فۆکس نیوز وتی چین ڕەزامەندی دەربڕیوە لەسەر کڕینی ٢٠٠ فڕۆکەی بۆیینگ، یەکەم کڕینی فڕۆکەی بازرگانی ئەمریکی لە ماوەی نزیکەی دە ساڵدا. بەڵام ژمارەکە زۆر کەمتر بوو لەو ٥٠٠ فڕۆکەیەی کە بازاڕ پێشبینی دەکرد، کە ئەمە بووە هۆی دابەزینی زیاتر لە ٤٪ لە پشکەکانی بۆیینگ.
هەروەها پشکەکانی چینیش دابەزینیان کرد، چونکە وەبەرهێنەران نائومێدیان لە نەبوونی ئەنجامە کۆنکرێتییەکان. ترەمپ بەبێ چارەسەری فەرمی چین بەجێهێشت بۆ کێشەی زەوییە دەگمەنەکان، کە بەردەوامە لە ئاڵۆزکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان لەو کاتەوەی چین سنووردارکردنی هەناردەکردنی سەپاند لە وەڵامی باجانەکانی واشنتۆن لە مانگی نیسانی ٢٠٢٥دا.
لە ماوەی لووتکەکەدا، میدیای حکومی چین خۆیان لە هەر ئاماژەیەکی گشتی بە پرسی زەوییە دەگمەنەکان بەدوور گرت.
هەردوو سەرکردەکە لە مانگی ئۆکتۆبەری ساڵی ڕابردوودا گەیشتبوونەتە ئاگربەستێکی بازرگانی ناسک، کە پێیەوە واشنتۆن ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر کەمکردنەوەی هەندێک باج لە بەرامبەر بەردەوامبوونی دابینکردنی زەوییە دەگمەنەکانی چین. بەڵام سنووردارکردنی پەکین پێشتر بووەتە هۆی ئیستفزازی.