كارزان گلی – ههولێر
لە توركیا ٢٥ ملیۆن كورد بوونی هەیە، واتە ٣٠٪ی دانیشتووانی توركیا كوردن، بەڵام نەمانبینی سیاسییەكی تورك بڵێت زمانی كوردیم وەكوو توركی وایە، لە كاتێكدا ١٠٠٪ی سیاسی و كوردانی باكوور، بەتوركییەكی پاراو قسە دەكەن.
زۆرێك لە شڕۆڤەكارانی سیاسی كورد پێیانوایە، ئەگەر قسە لەسەر زمانی كوردی بكەین لە باكووری كوردستان، دەبێت رەخنەی زۆر گەورە لە پەكەكە بگرین، چوونكە لە قەندیل و دەرەوەی قەندیل، گرنگی بەزمانی كوردی نادرێت، تەنانەت هەموو ئەو وانانەی گەریلا دەیخوێنێت بەزمانی توركییە، عەبدوڵا ئۆجەلانیش، هەموو تێز و نووسینەكانی بەزمانی توركی بڵاوكردووەتەوە، یەك وتاری بەزمانی كوردی بڵاونەكردووەتەوە، ئەمەش وا دەكات زمانی كوردی بەهەند وەرنەگیرێت، بەتایبەت لای تورك.
جەنگیز چاندار، راوێژكاری پێشووی تورگوت ئۆزەل، سەرۆكوەزیرانی پێشووی توركیا، لەبارەی زمانی كوردییەوە دەڵێت: ”١٥ ساڵ بەر لە ئێستا زمانی كوردیم زۆر باش بوو، بەڵام ئێستا كەمێكم بیر چووەتەوە، چوونكە پەرلەمانتارە كوردەكان بەتوركی قسەم لەگەڵدا دەكەن.“
چاندار توركە و پەرلەمانتارە لەسەر لیستی دەم پارتی.
عومەر گەرگەرلیئۆغڵو، پەرلەمانتاری دەم پارتی، بەكوردییەكی جوان قسە دەكات، لە دیمانەیەكدا گوتی: ”توركم و شانازی بە توركبوونی خۆم دەكەم، بەڵام خۆم فێری كوردی كردووە، چوونكە لەم وڵاتەدا ملیۆنان كورد بوونی هەیە، دەبێت سیاسییە توركەكانیش خۆیان فێری كوردی بكەن.“
راستە بەدرێژایی ١٠٠ ساڵ، سیستەمی سیاسی توركیا، هەموو هەڵێكیدا تا زمان و كلتووریی كورد ئاسیمیلاسیۆن بكات، بەڵام مادام كورد بەپێی خۆی وەستا و نەیهێشت بكەوێت و ئێستا ٦٠ پەرلەمانتاری لەناو پەرلەمانی توركیا هەیە و سەرەكیترین پرسیش لە توركیا پرسی كوردە، دەبوایە گرنگی بەزمانی كوردی بدەن، هەر هیچ نەبێت خانەوادە كوردەكان لەماڵەوە بەكوردی قسە بكەن، تا نەوەكانی داهاتوو بەكوردییەكی رەوان قسە بكەن.
ئەوەی نەتەوەكان لە یەكتری جیا دەكاتەوە زمانە، ناكرێت هاووڵاتییەكی فەڕەنسی بە ئەڵمانی قسە بكات و فەڕەنسی نەزانێت و بڵێت فەڕەنسیم، ناكرێت كوردێك بە توركی قسە بكات و كوردی نەزانێت، كەچی بڵێت خەبات بۆ مافی نەتەوەكەم دەكەم، ئاخر كە زمانی نەتەوەكەت نەزانیت چۆن خەبات بۆ مافت دەكەیت؟
ئەمە بۆ عەرەب و فارسیش هەمان شتە، ئەوانیش خۆیان فێری كوردی ناكەن، چوونكە پێیانوایە ئەگەر خۆیان فێری ئەو زمانە بكەن، داننانە بەنەتەوەی كورد و ناچار دەبن مافیان بدەن.
زمانی كوردی لە دەستووری توركیادا دانی پێدا نەنراوە، دەم پارتییەكان داوا دەكەن، لە هەمواركردنەوەی دەستووری توركیادا، ئیدی زمانی كوردی ببێتە فەرمی و رێگە بدەن كورد بەزمانی خۆی بخوێنێت، بەڵام پارتە سیاسییەكانی توركیا ئەو داوایە رەتدەكەنەوە.
چەندین نووسەر هەن لە توركیا، داوا دەكەن دەوڵەتی توركیا دان بە زمانی كوردیدا بنێت، چوونكە ناكرێت نەتەوەیەكی ٢٥ ملیۆنی لە وڵاتەكەتدا بوونی هەبێت، كەچی زمانەكەی فەرامۆش بكەیت، یەكێك لەو نووسەر و لێكۆڵەرانە جەلال شانگۆرە.
شانگۆر، لە دیمانەیەكی تەلەڤزیۆنیدا ئاماژەیدا، زمانی كوردی كۆنترین زمانی جیهانە، دەبێت توركیا قەدری ئەو زمانە بزانێت و شانازیش بكات، كە كۆنترین زمانی جیهان لە وڵاتەكەیدا بوونی هەیە، نەك قەدەغەی بكات.
راستە لە توركیا كەناڵی فەرمی دەوڵەت TRT بەزمانی كوردی بوونی هەیە، بەڵام رێگە نادەن كورد بەزمانی خۆی بخوێنێت، تەنانەت رێگەی نادەن لەناو پەرلەمانی توركیاش پەرلەمانتارەكانی دەم پارتی بە كوردی بدوێن و دووچاری سزا دەبنەوە، تا ئەو رێگری و سانسۆرە لەسەر زمانی كوردی هەڵنەگیرێت، هیچ توركیك خۆی فێری زمانی كوردی ناكات، بەپێچەوانەوە زۆر لە كورد دەكەن توركی بكەنە زمانی فەرمی خۆیان و زمانی كوردیش فەرامۆش بكەن.