حەسەن حەمەد ئاندێکی
لە جیهانی نووسیندا، وشەکان وەک مرواری وان ئەگەر بە ڕاستگۆیی ڕیز بکرێن، ملوانکەیەکی گەشاوە بۆ ملی نیشتمان دروست دەکەن. ڕۆژنامەنووس لە جەرگەی مەترسییەکاندا، ناسکترین دەستەواژە بۆ گێڕانەوەی تاڵترین ڕاستییەکان بەکار دەهێنێت. نووسینی ڕۆژنامەوانی تەنها گواستنەوەی هەواڵ نییە، بەڵکوو ئاودانی نەمامی هۆشیارییە لە مێشک و دەروونی تاکەکانی کۆمەڵگەدا. وشەیەک کە بە ئازادی بنووسرێت، هێزی ئەوەی هەیە دیوارە ئەستوورەکانی ستەم تێک بشکێنێت و ڕووناکی بخاتە ناو تاریکترین کونجەکانی ژیان. هەر لەم روانگەیەوە هەموو ساڵێک لە سێی ئایار، کاتێک سپێدەی سێی ئایار هەڵدێت، تەنها ڕۆژژمێر نییە لاپەڕەیەک هەڵدەداتەوە، بەڵکوو ویژدانی مرۆڤایەتییە جارێکی تر کڕنۆش بۆ شکۆی وشە دەبات.
ڕۆژی جیهانیی ئازادیی ڕۆژنامەگەرییە (World Press Freedom Day)، یادکردنەوەی ئەو پێنووسانەیە کە ڕەتیان کردەوە لە ئاستی نادادپەروەریدا بێدەنگ بن و، ئەو دەنگانەیە کە بوونە پردێک بۆ گەیاندنی هاواری لێقەوماوان بە گوێی جیهان. ئەم ڕۆژە بۆ ئێمەی کورد، تەنها یادێکی نێودەوڵەتی نییە، بەڵکو گێڕانەوەی چیرۆکی میللەتێکە کە لە ڕێگەی پێنووسەوە ناسنامەی خۆی پاراستووە.
مێژووی ئەم ڕۆژە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩١، کاتێک کۆمەڵێک ڕۆژنامەنووسی ئەفریقی لە شاری ویندهۆک لە نامیبیا کۆ بوونەوە و داوای ڕۆژنامەگەرییەکی سەربەخۆیان کرد. دواتر لە ساڵی ١٩٩٣دا کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بە فەرمی ڕۆژی ٣ی ئایاری وەک ڕۆژی جیهانیی ئازادیی ڕۆژنامەگەری ناساند، ئەمە وەرچەرخانێک بوو بۆ ئەوەی جیهان بزانێت کە وشە تەنها پیت نییە، بەڵکو هەناسەی دیموکراسییە. وشەیەک کە بە ئازادی بنووسرێت، هێزی ئەوەی هەیە دیوارە ئەستوورەکانی ستەم تێک بشکێنێت و ڕووناکی بخاتە ناو تاریکترین کونجەکانی ژیان.
کاتێک باس لە ئازادیی ڕۆژنامەگەری لە هەرێمی کوردستان دەکەین، ناتوانین یادی ئەو کاروانە پڕ لە سەروەرییە نەکەینەوە کە لە ڕۆژنامەی (کوردستان) ڕۆژنامەیەکەی میقداد مەدحەت بەدرخانەوە دەستی پێ کرد. ڕۆژنامەگەریی کوردی لە جەرگەی شۆڕش و ئازارەکاندا لەدایک بوو. لە شاخەکاندا، مەکینەی چاپ و پێنووسی ڕۆژنامەنووسان هاوشانی چەکی پێشمەرگە بۆ ئازادی دەجەنگان.
لە دوای ڕاپەڕین و دامەزراندنی قەوارەی هەرێمی کوردستان، قۆناغێکی نوێ لە ئازادیی ڕادەربڕین دەستی پێکرد. هەرچەندە ڕێگەکە پڕ بووە لە ئاستەنگ، بەڵام ڕۆژنامەنووسی کورد توانیویەتی ببێتە چاوی چاودێر بەسەر دامەزراوەکانەوە. جوانیی وشە لای نووسەری کورد لەوەدایە کە دەزانێت چۆن بە زمانێکی ناسک و پاراو باسی خەمی نیشتمان بکات، بەڵام لە هەمان کاتدا وەک بڕندەترین شمشێر بەرگری لە مافە ڕەواکانی گەلەکەی بکات.
لە فەرهەنگی ئازادیدا، نووسینی ڕۆژنامەوانی کاتێک دەگاتە لوتکەی جوانی، کە بە مەرەکەبی ڕاستگۆیی بڕازێتەوە. ڕۆژنامەنووسی ڕاستەقینە، ئەو هونەرمەندەیە کە دەزانێت چۆن وشەکان بە شێوەیەک دابڕێژێت کە دڵی خوێنەر بگیڕێت و لە هەمان کاتدا مێشکی بە ڕووناکیی زانیاری ڕۆشن بکاتەوە. لە کوردستان، پاراستنی ئەم ئازادییە ئەرکی هەموو لایەکمانە، چونکە کۆمەڵگەی بێ ڕۆژنامەگەری، کۆمەڵگەیەکی بێچاو و بێگوێیە. کاتێک پێنووسێک ئازاد دەبێت، گەندەڵی هەڵدەتەکێت و دادپەروەری ڕێگەی خۆی دەدۆزێتەوە.
ئەمڕۆ لە هەرێمی کوردستان، لەگەڵ کرانەوەی گەورەی میدیایی و سۆشیالمیدیا، ئەرکی خاوەن پێنووسەکان قورستر بووە. ئێستا تەنها گەیاندنی هەواڵ بەس نییە، بەڵکو جیاکردنەوەی ڕاستی لە چەواشەکاری بووەتە جەنگێکی ڕۆژانە. وشەی ڕازاوە دەبێت پارێزەری ڕاستی بێت لە بەرامبەر لافاوی زانیارییە ناڕاستەکان. ئەخلاقی پیشەیی لە نووسیندا، بنەمای مانەوەی ناوی نووسەرە لە مێژوودا. کاتێک ڕۆژنامەنووسێک بە وشەی ناسک باسی ئازارەکانی مرۆڤایەتی دەکات، ئەو تەنها نووسەر نییە، بەڵکو دەبێتە پارێزەرێکی خۆبەخش.
با لەم سێی ئایارەدا، تەنها یادی ڕووداوەکان نەکەینەوە، بەڵکوو پەیمان نوێ بکەینەوە کە پشتگیری لەو قەڵەمانە بکەین کە بۆ مرۆڤایەتی، دادپەروەری و جوانی دەنووسن. ئازادیی ڕۆژنامەگەری، جەژنی هەموو ئەو کەسانەیە کە بڕوایان بە هێزی وشە هەیە.
سەرچاوەی بیانی:
. 1 www. unesco. org (World Press Freedom Day Global Standards(
. 2 www. ifj. org (International Federation of Journalists – Media Safety and Rights)