ئاریان دەرگەلەیی – هەولێر
ئاری بابان، ساڵی ١٩٥٣ لە شاری كەركووکدا لەدایك بووە، خولیای قووڵی بۆ هونەر پەرەپێداوە. لە ساڵی ١٩٧٢ەوە بەشداری زیاتر لە ١٢٠ پێشانگای كردووە بەکۆمەڵ و هەشت پێشانگای تاكەكەسیی خۆیشی خستووەتە رێ؛ دیارترینیان پێشانگایەك بە ناوی فریشتەی گەندەڵ (لە ئیلهامەكەی مۆدیگلانی). هەروەها بەشداری لە چەندین پێشانگەدا كردووە لە سەرانسەری ئەوروپا. دەرچووی بەشی زانستی كتێبخانە لە كۆلێژی ئاداب لە زانكۆی موستەنسریە، لەمێژە وەك بەڕێوەبەری كتێبخانەی نیشتمانی لە سلێمانی خزمەتی كردووە.
ماڵپەڕی (شخصیات من الذاكرە الكردیە) بابەتێكی بە زمانی عەرەبی لەسەر شیوەكارە كوردە بڵاو كردۆتەوە نووسیویەتی هونەرمەندی بەرچاوی كورد ئاری بابان بەهرەیەكی داهێنەر و خاوەن شێوازێكی جیاوازە كە لە هاوتەمەن و هاوچەرخەكانی جیا دەكاتەوە. شێوازەكەی ڕەگ و ڕیشەی لە تێگەیشتنێكی ئاڵۆزدا هەیە لە تەكنیكەكانی نیگاركێشان و خوێندنەوەی بەرفراوان لە سەرانسەری بوارە جیاوازەكانی زانیندا، بەتایبەتی ئەدەب و ئەفسانە. ئەو هیچ ناشارێتەوە لە خولیای خۆی بۆ ڕۆمانە گەورەكان، بە تایبەت ئەوانەی كە واقیع بەرز دەكەنەوە بۆ ناو كایەی سیحراوی یان باشتر بڵێین ئەوانەی كە ئەو سیحرە ئاشكرا دەكەن كە لە ژیانی ڕۆژانەدا هەیە. هەروەها سەرسامە بە ئەفسانە و هەر لێكدانەوەیەك بۆ ژیان كە لە ئاسایی تێپەڕێت، هەوڵدەدات بۆ ئاشكراكردنی ڕاستییەكانی بوونی مرۆڤ و ئەو تەحەددایانەی مرۆڤایەتی لەناو خۆیدا ڕووبەڕووی دەبێتەوە. لە ئەنجامدا فیگەری مرۆڤ لە دڵی پێكهاتە هونەریەكانی باباندا وەستاوە، بەڵام بابان لەوە زیاتر دەڕوات، قووڵایی قووڵایی پەیكەری كۆمەڵایەتی‌فەرهەنگیمان و ئەو لەرز و توندوتیژییە بێمانایانە دەكات كە نائارامی دەكەن. ئەو تەنها سەرنجی لەسەر تاك نییە بەڵكو لەسەر یەكە خێزانییەكانە، بەكاری دەهێنێت بۆ ئاشكراكردنی ئەو ململانێ خوێناویانەی عێراقییەكان لەژێر دەسەڵاتێكی دڕندەدا بەرگەییان گرتووە، كە كەسایەتییەكان زاڵن بەسەریاندا كە تەنها دەتوانرێت وەك بكوژ وەسف بكرێن.
بینەرانی تابلۆكانی بابان بە ڕوونی لێكدانەوە ناوازەكانی ئەو بۆ هەردوو واقیع و ئەفسانە هەست پێدەكەن، هەروەها ئەو لیریكییە ناوازەیەی كە لە هاوسەنگی ڕیتمیكی ڕەنگەكانی و ڕێكخستنی پێكهاتە و فیگەرەكانیدا دەبینرێت، كە هەموو ئەمانە تەوەری قووڵی فکری دەورووژێنن.
ئاری بابان دەرچووی كۆلێژی ئادابی زانكۆی مستەنسەریەی بەغدایە؛ بەشی زانستی كتێبخانە (ساڵی ١٩٧٦).
• لە حەفتاكانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی بە نیگاركێشان كردووە؛ یەكەم پێشانگای خۆی لە ساڵی ١٩٧٢ لە هۆڵی ئیمام قاسم لە شاری كەركووک شانبەشانی هونەرمەندان كارا و ئەیوب شەریف ئەنجام دا. دوایی چەندین پێشانگای تاكە كەسی و گروپی لە سلێمانی و شارەكانی دیكەی سەرتاسەری كوردستان، هەروەها پێشانگا لە وڵاتانی جۆراوجۆری ئەوروپا، لەوانە ئینگلتەرا، ئەڵمانیا، فینلاند و هۆڵەندا (كە دوایین پێشانگاكەی، ساڵی ٢٠٠٢ بوو.
• چەندین بابەتی لەسەر هونەرە بینراوەكان نووسیوە.
• بەشداری لە پێشانگایەكی سەر دیوارەكانی بارەگای نەتەوە یەكگرتووەكان شانبەشانی كۆمەڵێك هونەرمەند بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە لەشكركێشی توركیا بۆ سەر هەرێمی كوردستان.