ئاریان دەرگەلەیی – هەولێر
تابلۆكانی ڕێبوار سەعید بە یارییەكی یەكتر لە چڕی ڕەنگاوڕەنگ، هێماسازیی وێنەیی و دەنگدانەوە گێڕانەوە جیا دەكرێنەوە. ڕەنگ و هێڵ و فیگەر و ئاماژە لە یەك كاتدا وەك توخمە جوانكاری و چەمكییەكان خزمەت دەكەن.
ئەم نووسینە لە گۆڤاری ئینگلیزی كوردستان كرۆنیكل بلاوكراوەتەوە و لەلایەن نەزەند بەگیخانی نووسراوە، نووسەر لە سەرەتای بابەتەكیدا نووسیویەتی تابلۆكانی ڕێبوار سەعید كە زۆرجار فیگەرەكانی لە نێوان هێزی كێشكردن و فڕیندا هەڵواسراو دەردەكەون، لە جەغزێكدا نیشتەجێن كە لە نێوان ڕاستەقینە و خەیاڵیدا دەلەرزێت. جەستەیان بە دەگمەن بە شێوەیەكی جێگیر دەمێنێتەوە: ئەندامەكانیان درێژ دەبنەوە، چاویان بەرەو دەرەوە یان ناوەوە دەڕوانن و دەستەكان ئاماژەی دەربڕین دەکەن، كە پێشنیاری پەیوەندیكردن لە دەرەوەی قسەكردن دەكەن. بەم مانایە، كانڤاسەكانی سەعید مەیدانێكی بینراو دادەمەزرێنن كە تێیدا وێناكردن كەمتر وەك نوێنەرایەتیكردن كار دەكات نەك وەك گفتوگۆی هێمادار و سۆزداری.
ئەم نووسەرە نووسیویەتی كە پراكتیكی هونەری سەعید بە سێ قۆناغی فۆرماتیڤ لەقاڵب دراوە: ئەزموونە سەرەتاییە داهێنەرەكانی لە كوردستان؛ ئەو ساڵانەی لەناو پێشمەرگە لە شاخ بەسەریان بردووە؛ قۆناغی دواتری ئاوارەبوون و دەربەدەری و گەشەسەندنی هونەری لە ئەوروپا، بەتایبەتی لە فەرەنسا و بەریتانیا. ئەم ئەزموونانە بەردەوامن لە داڕشتنی زمانی بینراوی.
سەعید هەر لە تەمەنێكی بچووكەوە تاقیكردنەوەی نەخشاندن و نەخشاندن و كۆكردنەوەی شتەكانی لە كەرەستەی بێگەردەوە كردووە، هەستیارییەكی بۆ فۆرم و پێكهاتە و پێكهاتە چاندووە كە لە پێكهاتەی تابلۆكانیدا بە دیار دەمێنێتەوە. كانڤاسەكانی كوالیتییەكی دەست لێدان و هاوشێوەی مۆزایكیان پاراستووە، لەگەڵ پارچە بینراوەكان كە كۆكراونەتەوە بۆ پێكهاتەی یەكگرتوو.
ئەو ماوەیەی لەگەڵ پێشمەرگە بەسەری بردووە، بە قووڵی دیدگای هونەری ئەوی لە قاڵب داوە. ژیان لە نێو پێشمەرگەدا سەعیدی بەر ململانێ و نادڵنیایی و گیانلەدەستدانی دۆست و هەڤاڵان كەوت. لەبری ئەوەی ئەم ئەزموونانە ڕاستەوخۆ وێنا بكات، وەریگێڕاوە بۆ وشەسازییەكی ڕەمزی نەبوونی و یادەوەری و جووڵەی هەڵپەسێردراو.
لەم چوارچێوەیەدا نیگاركێشان دەبێتە جۆرێك لە شایەتحاڵی بینراو. فیگەرەكانی سەعید بە زیندوویییەكی ناوەوە زیندوو دەردەكەون كە بەرەنگاری كۆتایی مردن دەبێتەوە، نەك تەنها تاكەكان بەڵكو بەردەوامبوونی یادەوەری و ئاواتەكانی مرۆڤ بەرجەستە دەكات. لە ڕێگەی ڕەنگ و هێڵ و جووڵە و ڕێكخستنی ڕەمزییەوە، ئەزموونی ژیاو دەبێتە گێڕانەوەی بینراوی چیندار.
دەربەدەری ڕەهەندێكی دیكەی ڕەخنەگرانە لە پراكتیكی سەعید پێكدەهێنێت، كە دەیخاتە چوارچێوەی گفتوگۆیەكی هونەری فرانتەیشناڵی فراوانترەوە. ژینگە هونەرییە ئەوروپییەكان وشەسازی فەرمییان فراوانتر كرد بەبێ ئەوەی زەمینە كولتوورییە جیاوازەكەی لاواز بكەن.
سەرەڕای ئەم چوارچێوە نێودەوڵەتییە، مۆتیڤە كولتوورییە كوردییەكان وەك بەشێكی دانەبڕاو لە وشەسازیی بینراوی سەعیددا دەمێننەوە. ڕەنگە دەوڵەمەندەكانی پەیوەست بە قوماشی كوردی، تێكەڵكردنی توخمە خەتخەتییەكان و بوونی نەخشە ڕەمزیەكان كە ڕەگیان لە نەریتە كۆنەكاندا هەیە، هەموویان بەشدارن لە سیما جیاكەرەوەی كارەكانیدا. ئەم مۆتیڤانە لەبری ئەوەی نۆستالژیا دەرببڕن، وەك پێكهاتەی زیندوو لە زمانێكی هونەری هاوچەرخدا كاردەكەن كە كولتووری بینراوی كوردی لە چوارچێوەیەكی جیهانیدا دادەنێت.
پەیامی خۆشەویستی: مێیینە وەك ناوەندی ڕەمزی
تایبەتمەندییەكی دیاریكەری تابلۆكانی سەعید، هاوسەنگی نێوان فیگۆراسیۆن و ئەبستراكتكردنە. فیگەرەكانی فەزایەكی نێوانیان داگیركردووە كە جەستە دەبێتە شوێنی لێكۆڵینەوەی دەروونی و فەلسەفی. ڕوخسارەكان خۆڕاگری و لاوازی دەرئەبڕن، لە كاتێكدا دەستە درێژەكان وەك ئامرازی پەیوەندیكردن كاردەكەن، نێوەندگیری لە نێوان هەستی ناوەوە و واقیعی دەرەكیدا دەكەن.
ئەم زمانە بینراوە یەكێك لە ڕوونترین دەربڕینەكانی لە پەیامی خۆشەویستیدا دەبینێتەوە، تابلۆیەك كە سەنتەری فیگەرێكی مێیینەیە كە بوونی تەواوی پێكهاتەكە پێكهاتە دەكات. دەموچاوی كە بە تۆناڵیتەی گەرمی سوور و گوڵەبەڕۆژە ڕەنگ كراوە، لە بەرامبەر پاشبنەمایەكی شین‌خۆڵەمێشی فێنكتردا دەردەكەوێت، كۆنتراستێكی ڕەنگاوڕەنگ بەرهەم دەهێنێت كە هاوسەنگ و تێڕامان دەمێنێتەوە.
ڕەنگە ئەو فیگەرە بە شەم، خۆشەویستەكەی شاعیری كورد وێلی دیوانە لێك بدرێتەوە، بەڵام سەعید لە وێناكردن تێدەپەڕێت. لەبری ئەوەی شاعیر وێنا بكات، ئەو ژنە سەنتەری دەكات كە ئیلهامبەخشی بەیتەكەی بووە. دێوانە تەنیا لە ڕێگەی ئەو بەیتە خەتخەتییەوە دەردەكەوێت كە وەك گۆرەوییەك ملی شەمیان دەورە داوە و شیعر و وێنە لە كۆیەكی یەكگرتوودا تێكەڵ دەكات. ئەو كچە نەك تەنیا خۆشەویستەكە، بەڵكو خۆی دەبێتە سەرچاوەی دروستكردنی هونەری.