سەردار ئەکرەم
ئەلبێر کامۆ، فەیلەسووفی “پووچی” و نووسەری دیاری شانۆی وەک “کالیگۆلا” و “دادپەروەران”، پەیوەندییەکی زۆر قووڵ و جەستەییی لەگەڵ شانۆدا هەبوو. بۆ کامۆ، شانۆ تەنها کایەیەکی ئەدەبی یان فەلسەفی نەبوو، بەڵکو “ژیان” بوو بە هەموو ماناکانیەوە. ئەو پێی وابوو کە ئەکتەر نموونەی باڵای “مرۆڤی پووچ”ـە. ئەم بۆچوونە لە قووڵایی فەلسەفەکەی کامۆوە سەرچاوە دەگرێت کە جیهان بە بێمانا و بێ ئامانجێکی پێشوەختە دەبینێت و، مرۆڤیش لەناو ئەم بێماناییەدا بەدوای مانادا دەگەڕێت. ئەکتەر، لەم دیدگایەدا، دەزانێت کە ژیان کورتە و تەنها یەکجار دەژی، بەڵام لەسەر تەختەی شانۆ هەوڵ دەدات بە هەزاران ژیانی جیاواز بژی، ئەمەش جۆرێکە لە تەحەدایەکی شکۆمەند دژی سنووردارێتیی بوون و پووچیی مەرگ.کامۆ لە بەرهەمە فەلسەفییە مەزنەکەیدا، “ئەفسانەی سیزێف”، بەشێکی تایبەت بۆ شانۆ و ئەکتەر تەرخان دەکات. ئەو پێی وایە نواندن جۆرێکە لە “ڕاپەڕین”ی فەلسەفی. مرۆڤی پووچ کاتێک تێدەگات کە جیهان بێدەنگە و هیچ مانایەکی پێشوەختەی تێدا نییە، لەبری ئەوەی نائومێد بێت و خۆی بەدەست چارەنووسەوە بدات، دەست دەکات بە دروستکردنی مانای تایبەت بە خۆی لەناو ئەم بێماناییەدا. ئەکتەر لە ماوەی سێ کاتژمێردا لەسەر شانۆ، مێژوویەک دروست دەکات، دەمرێت، زیندوو دەبێتەوە، دەبێتە پاشا و دەبێتە گەدا. ئەمە گەورەترین تەحەدایە بۆ مەرگ و بۆ سنووردارێتی کات و بۆ ئەو حوکمەی کە ژیان بێمانایە. ئەکتەر بە نواندنەکەی، سنوورەکانی بوون دەشکێنێت و ژیانێکی چڕ و پڕ لە ئەزموون دەخوڵقێنێت، کە ئەمەش خۆی لە خۆیدا ڕاپەڕینێکە دژی پووچی.شانۆ لای کامۆ شوێنی ڕووبەڕووبوونەوەی فکر و جەستەیە. ئەو پێی وابوو فەلسەفە ئەگەر نەبێتە کردە و لەسەر تەختەی شانۆ بەرجەستە نەبێت، تەنها یارییەکی عەقڵییە و لە واقیع دوور دەکەوێتەوە. شانۆ ئەو کایەیەیە کە تێیدا مرۆڤەکان دەتوانن “ئازادی” تاقی بکەنەوە، ئازادییەک کە لە دروستکردنی مانادا لەناو بێمانایی و لە ڕاپەڕین دژی سنووردارێتییەکاندا خۆی دەبینێتەوە. لە شانۆدا، ئێمە دەبینین کە چۆن “پووچی” دەگۆڕێت بۆ “هۆشیاری” و “ڕاپەڕین”. قارەمانە شانۆییەکانی کامۆ، وەک کالیگۆلا، تێدەگەن کە “مرۆڤەکان دەمرن و دڵخۆش نین” و، ئەم تێگەیشتنە قووڵە دەبێتە سەرەتایەک بۆ ڕاپەڕینێکی فکری و کردەیی دژی ئەو دۆخە. ئەوان بە نواندن و کردەکانیان، هەوڵ دەدەن مانایەک بە ژیانی خۆیان و دەوروبەریان ببەخشن، تەنانەت ئەگەر ئەو مانایەش کاتی و ڕێژەیی بێت.
پێگەی شانۆ لە ناو ئەدەبیاتدا، بە دیدی کامۆ، پێگەیەکی ناوەندی و بێ جێگرەوەیە. ئەگەر شانۆ لە ئەدەبیات دەربهێنین، ئەدەب دەبێتە “مێشکێکی بێ جەستە”، واتە تەنها بیرۆکە و چەمکی تیۆری دەمێنێتەوە بەبێ توانای بەرجەستەکردن و گەیاندنی هەست و سۆز. پێگەی ئەدەبیات بەبێ شانۆ وەک مرۆڤێک وایە کە تەنها بیر دەکاتەوە بەڵام ناتوانێت بجوڵێت و کارلێک لەگەڵ جیهاندا بکات. شانۆ ئەو ڕەگەزەیە کە “ئەزموونی مرۆیی” لە قاڵبی وشەی ناو کتێبەوە دەگوازێتەوە بۆ ناو خوێن و دەماری بینەر و، دەیکاتە ئەزموونێکی زیندوو و ڕاستەوخۆ. بەبێ شانۆ، ئەدەبیات هێزی “کاریگەری ڕاستەوخۆ”ی لەدەست دەدات و ناتوانێت ببێتە بزوێنەری گۆڕانکارییە دەروونی و فکرییەکان لەناو تاک و کۆمەڵگادا. کامۆ پێمان دەڵێت کە شانۆ تاکە شوێنە کە تێیدا دەتوانین لە یەک کاتدا هەم بزانین کە جیهان پووچە و، هەمیش بە شکۆوە بەردەوام بین لە ژیان و ڕاپەڕین دژی ئەم پووچییە، بە دروستکردنی مانای خۆمان لەناو بێماناییەکاندا. شانۆ، بەم پێیە، نەک تەنها هونەرێکە، بەڵکو فەلسەفەیەکی کردەییە بۆ ژیان لەناو پووچیدا.