نورەدین جاف
دیدگای بەراوردکاری لە نێوان هونەرمەندی کورد و هونەرمەندی ئەوروپی ناتوانرێت تەنها وەک جیاوازی شێواز یان فۆرم ببینرێت، بەڵکو پەیوەندیدارە بە “چەمکی ژیان، مێژوو و ناسنامە”ی هەردوو لایەنەوە.
هونەرمەندی ئەوروپی، بە تایبەتی لە دوای سەردەمی مۆدێرن، زۆرجار لە بنەمای پرسیارە فەلسەفی و زانستییەکان دەجووڵێتەوە؛ لەوەدا:
• شێوازەکان دەشکێنرێن و نوێ دەکرێنەوە؛
• بیرۆکە (idea) گرنگترە لە وێنەی ڕاستەوخۆ؛
• هونەر وەک تاقیگەی تاقیکردنەوەی بیرکردنەوە دەبینرێت.
هونەرمەندی کورد، لە بەرامبەردا، زۆرجار لە ناو هەست و مێژووی کۆمەڵگەوە دەجووڵێتەوە؛ لەوەدا:
• یاد و بیرەوەری وەک سەرچاوەی سەرەکیی هونەرە؛
• زمانی نیشانە و سیمبول گرنگی زۆری هەیە؛
• هونەر بە شێوەیەک نزیکە لە شیعر و گێڕانەوەی ژیان.
بەڵام ئەمە، بەراوردێکی پەتی نییە و نابێت وەک دوو دنیای جیاواز تەواو ببینرێت. چونکە لە سەردەمی ئێستادا:
* هونەرمەندی کورد سوود لە شێوازە ئەوروپییەکان وەردەگرێت (تەرکیب، کۆنسێپت، ئینستلیشنی هونەری)
* هونەرمەندی ئەوروپی لە ئاستێکی نوێدا دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆح و سیمبول و مێژووی کۆن؛ لە ئەنجامدا، پەیوەندیی نێوانیان دەبێتە:
• یەکبوون لە جیاوازی
• گۆڕینی سنوورەکان
• دروستکردنی زمانێکی هاوبەش
ئەم زمانە هاوبەشە ئەوەیە کە هونەر لە ئێستادا دەیخاتە ڕوو:
هونەر نە تەنها وێنەی ڕاستییە، نە تەنها بیرۆکەیەک، بەڵکو ئەزموونی ژیانە.
لە کۆتایی ئەم دیدگای بەراوردکارییەدا، دەتوانین بڵێین جیاوازیی نێوان هونەرمەندی کورد و ئەوروپی جیاوازییەکی “دژبەدژ” نییە، بەڵکو جیاوازیی “پێکهاتەیی و یەکترتەواوکەرە”.
هونەرمەندی ئەوروپی زۆرجار لە پرسیارەوە دەست پێ دەکات؛ چۆن دەتوانم دنیا بە شێوەیەکی نوێ دابڕێژمەوە؟
بۆیە هونەر دەبێت بە شوێنێکی تاقیکردنەوە، شکاندنی یاسا و دروستکردنی زمانی نوێ.
هونەرمەندی کورد زۆر جار لە بیرەوەری و هەستەوە دەست پێ دەکات؛ چۆن دەتوانم مانای ژیان، مێژوو و ناسنامە بپارێزم و بیانگەیەنم؟
بۆیە هونەر دەبێت بە شوێنێکی گێڕانەوە، نیشانە و بارکردنی هەست، بەڵام لە سەردەمی ئێستادا، ئەم دوو ڕێبازە تێک چوونە و تێکەڵ بوونە:
• هونەرمەندی کورد زیاتر بە فۆرمی نوێ و کۆنسێپتی ئەوروپی کار دەکات.
• هونەرمەندی ئەوروپی زیاتر دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆح، سیمبول و ناسنامەی کۆن.
لە ئەنجامدا، هونەر دەگۆڕێت و دەبێتە زمانێکی هاوبەش؛ زمانێک کە تیایدا:
• فۆرم و بیرۆکە یەک دەبن؛
• هەست و بیرکردنەوە تێکەڵ دەبن؛
• وێنە و مانا یەک دەگرن.
ئەمە ئەو قۆناغەیە کە هونەر لە “بەراورد”ەوە دەچێت بۆ “یەکگرتن” و، لە “جیاوازی”ـیەوە دەچێت بۆ “دروستکردنی ناسنامەی نوێ و هاوبەش”.
هونەرمەندی کورد و ئەوروپی دوو ڕێگای جیاوازن، بەڵام هەردووکیشیان دەگەن بە یەک شوێن؛ شوێنی دروستکردنی مانای نوێی مرۆڤ لە هونەردا.
لە کۆتاییی ئەم بابەتەدا دەتوانین بە ڕوونی بڵێین کە بەراوردی نێوان هونەرمەندی کورد و ئەوروپی ناتوانرێت تەنها وەک دوو ڕێگای جیاواز ببینرێت، بەڵکو وەک دوو ئەزموونی مرۆیی دەردەکەون کە لە خاڵی کۆتاییدا یەکتر دەبیننەوە و یەکانگیر دەبن.
هونەرمەندی کوردی لە ژێر کاریگەری مێژوو، زەمان و یادەوەرییە کۆمەڵایەتییەکانەوە دەجووڵێتەوە. هونەری ئەو زۆرجار بارکردنی هەست، نیشانە و سیمبولە؛ هونەر وەک ڕێگایەک بۆ پاراستنی ناسنامە و گێڕانەوەی ژیان دەبینرێت.
لە بەرامبەردا، هونەرمەندی ئەوروپی لە سەدە نوێکاندا زیاتر لە پرسیار و تاقیکردنەوەی فۆرم و بیرۆکە دەست پێ دەکات. هونەر بۆ ئەو شوێنێکی فکراویە کە تیایدا یاسا دەشکێنرێت، شێواز نوێ دەبێتەوە، و مانا لە ڕێگای بیرکردنەوە دروست دەبێت.
بەڵام ئەم دوو ڕەهەندە ئێستاکە تێک چوونە و تێکەڵ بوونە:
هونەرمەندی کوردی سوود لە زمانی نوێ و فۆرمی ئەوروپی وەردەگرێت، بەڵام ڕۆحی خۆی و یادەوەرییەکانی دەپارێزێت.
هونەرمەندی ئەوروپییش لە ئاستێکی نوێدا دەگەڕێتەوە بۆ سیمبول، ناسنامە و قووڵاییی هەست.
لە ئەنجامدا، هونەر دەبێت بە زمانی هاوبەش کە سنوورەکان تێدەپەڕێنێت. لەم زمانەدا:
فۆرم و مانا یەک دەبن،
هەست و بیرکردنەوە تێکەڵ دەبن و،
هونەر دەگۆڕێت و دەبێتە ئەزموونی ژیان، نەک هەر وێنەی ژیان.
بۆیە دەتوانین کۆتایی بەو ڕستەیە بێنین:
هونەرمەندی کورد و ئەوروپی دوو ڕێگای جیاوازن، بەڵام هەردووکیشیان لە یەک خاڵدا یەک دەگرنەوە؛ خاڵی هەوڵدان بۆ تێگەیشتنی مرۆڤ و دروستکردنی مانای نوێی ژیان لە هونەردا.
دیدگای هونەرمەندی کورد
زۆرجار لە نێوان دوو ڕەهەنددا دەجووڵێت: ڕەهەندی “ناسنامە و یادەوەری” و ڕەهەندی “نوێبوون و تاقیکردنەوە”.
لە ڕووی یەکەمەوە، هونەرمەندی کورد بارگرانی مێژوویەکی قورس و پڕ لە گۆڕانکاری هەڵدەگرێت. لەبەرئەمە:
• هونەر وەک شوێنی پاراستنی ناسنامە دەبینرێت.
• سیمبول و نیشانەکان گرنگی تایبەتییان هەیە؛ خاک، مێژوو، ژیان کۆچ و دەربەدەری.
• شیعر و هونەر زۆرجار تێکەڵ دەبن.
لە ڕووی دووەمەوە، هونەرمەندە کوردێکی هاوچەرخ، پێویستی بە گەڕان بە ناو زمانی نوێی هونەردا هەیە:
• بەکارهێنانی فۆرمی مۆدێرن و هاوچەرخ (تەجرید، ئینستلیشن، پرفۆرمانس)
• پرسیار دەربارەی مرۆڤ، ژیان و بوون
• تێکەڵکردنی ڕۆحی کۆن و شێوازی نوێ
بە واتایەکی تر، هونەرمەندی کورد نەک هەر وێنەگرە، بەڵکو گێڕەرەوەیەکی ناسنامە و دروستکەری مانای نوێیە لە کاتێکی پڕ لە گۆڕاندا.
لە ئەنجامدا دەتوانین بڵێین:
دیدگای هونەرمەندی کورد بریتییە لە هەوڵدان بۆ پاراستنی ڕیشەکان، لەگەڵ کردنەوەی دەرگایەک بۆ دنیای نوێ.