محەمەد لادێ – هەولێر
ئایا تا ئێستا بیستووتە مرۆڤ بتوانێت بە چاندنی دار، دیواری سرووشتی لە دژی بیابان دروست بکات؟
لە کاتێکدا هەموو جیهان نیگەرانی گۆڕانی کەشوهەوا و وشکەساڵییە، لە کیشوەری ئەفریقا خەونێکی گەورە بووەتە واقیع. پڕۆژەی “دیواری سەوزی مەزن” (Great Green Wall)، گەورەترین ڕاپەڕینی سەوزی مرۆڤایەتییە لە مێژوودا بۆ زیندووکردنەوەی زەوییە مردووەکان. ئەم دەستپێشخەرییە تەنیا بۆ چاندنی دار نییە، بەڵکوو چیرۆکی هاوکاریی ١٥ وڵاتە بۆ گەڕاندنەوەی ئاو، خۆراک و هیوای ژیان بۆ ملیۆنان مرۆڤ کە لەژێر هەڕەشەی لمی بیاباندا بوون.
پێشینەی مێژوویی و جوگرافیای پڕۆژەکە
پڕۆژەکە لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن یەکێتیی ئەفریقاوە بە هاوکاریی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان (وەک نەتەوە یەکگرتووەکان و بانکی جیهانی) ڕاگەیەندرا. ئامانجی سەرەکی دروستکردنی پشتێنەیەکی سەوزە بە درێژایی ناوچەی “ساحل” (Sahel) — کە ناوچەیەکی گواستنەوەی نیمچەوشکە لە نێوان بیابانی مەزن لە باکوور و ناوچە سەوزەکانی باشووردا.
شوێنی جوگرافی: پڕۆژەکە بە پانی تەواوی کیشوەری ئەفریقادا دەکشێت، لە وڵاتی سەنیگال لە ڕۆژاواوە تا دەگاتە جیبۆتی لە ڕۆژهەڵات.
ژمارەی وڵاتانی بەشدار: ١٥ وڵات بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەم هێڵە سەوزەدا هاوبەشن.
ڕەهەندە ژمارەیی و ئامارییەکانی پڕۆژەکە
بۆ تێگەیشتن لە قەبارە و گرنگیی ئەم دەستپێشخەرییە کەم وێنەیە، پێویستە ئاوڕێک لەو ژمارە و داتا سەرەکییانە بدرێتەوە کە پێکهاتەی پڕۆژەکە دیاری دەکەن. ئەم دیوارە سەوزە بە درێژایی 8,000 کیلۆمەتر (نزیکەی 5,000 میل) و بە پانیی 15 کیلۆمەتر لە سەرانسەری ناوچەی ساحلدا کێشراوە.
پڕۆژەکە کە لە ساڵی 2007ـەوە دەستی پێکردووە، ئامانجی ستراتیژیی کۆتایی خۆی بۆ ساڵی 2030 دیاری کردووە. بڕیارە تا ئەو کاتە، پڕۆژەکە بتوانێت 100 ملیۆن هێکتار لەو زەوییانەی کە بە تەواوی وشکبوونەتەوە و مردوون، ببوژێنێتەوە و سەرلەنوێ شیاوی چاندنیان بکاتەوە.
لە ڕووی کاریگەرییە کۆمەڵایەتی و ژینگەیییەکانیشەوە، پڕۆژەکە ئامانجیەتی زیاتر لە 350,000 هەلی کاری هەمیشەیی و سەوز بۆ دانیشتووانی ناوچەکە برەخسێنێت. هاوکات لەسەر ئاستی جیهانی، ئەم قەڵغانە دارستانە دەبێتە هۆی هەڵمژین و کەمکردنەوەی 250 ملیۆن تۆن گازی کاربۆنی زیانبەخش لە بەرگەهەوای زەویدا، کە ئەمەش خزمەتێکی بێوێنە بە پاراستنی کەشوهەوای گۆی زەوی دەکات.
کاریگەرییە فرەڕەهەندەکانی پڕۆژەکە
ئەم پڕۆژەیە تەنیا ڕووبەرێکی سەوزایی نییە، بەڵکو کاریگەرییەکانی سێ لایەنی سەرەکی دەگرێتەوە:
١. پاراستنی ژینگە و زیندەوەران
کۆنتڕۆڵکردنی با: دارە چێندراوەکان وەک قەڵغانێکی سرووشتی بەرامبەر با توندەکانی بیابان و ڕاماڵینی خاک کار دەکەن.
زیندووکردنەوەی سەرچاوەی ئاو: ڕەگی دارەکان دەبنە هۆی هێشتنەوەی ئاوی باران لەناو خاکدا و دواجار بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی ژێرزەوی.
گەڕانەوەی فرەچەشنیی زیندەیی: دارستانە نوێیەکان بوونەتە پەناگەیەکی سەلامەت بۆ باڵندە، مێروو و ئاژەڵە کێوییەکانی ناوچەکە.
٢. ئاسایشی خۆراک و ئابووری
کشتوکاڵی بەردەوام: بەهۆی نەمانی وشکەساڵیی تووند لە ناوچە سەوزکراوەکاندا، جووتیاران توانیویانە دەست بە چاندنی دانەوێڵە و بەرهەمهێنانی میوە بکەنەوە.
کەمکردنەوەی هەژاری: پڕۆژەکە ڕێگەی داوە بە ڕەخساندنی داهاتی جێگیر بۆ خێزانە گوندنشینەکان لە ڕێگەی چاودێریکردن و چاندنی دارەکانەوە.
٣. سەقامگیریی کۆمەڵایەتی و ڕاگرتنی کۆچبەری
یەکێک لە گەورەترین کێشەکانی ئەفریقا، کۆچکردنی گەنجانە بەهۆی نەبوونی بژێوی و وشکبوونی زەوییەکان. ئەم پڕۆژەیە بە دابینکردنی ژینگەیەکی لەبار بۆ کارکردن، ڕێژەی کۆچی ناچاریی بەرەو شارە گەورەکان و دەرەوەی وڵات بە شێوەیەکی بەرچاو کەم کردووەتەوە.
پڕۆژەی “دیواری سەوزی مەزن” نموونەیەکی بەهێزی دەستپێشخەریی مرۆیییە کە دەیسەلمێنێت بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوا تەنیا بە قسەکردن نابێت، بەڵکوو پێویستی بە پلانڕێژیی ستراتیژی و هاوکاریی نێودەوڵەتیی درێژخایەن هەیە. سەرکەوتنی ئەم پڕۆژەیە هیوایەکی نوێ بە جیهان دەبەخشێت کە مرۆڤ دەتوانێت ئەو زەوییانەی خۆی تێکی داون، دیسانەوە بە سەوزی بگەڕێنێتەوە بۆ باوەشی سرووشت.