حەسەن حەمەد ئاندێکی
ڕۆژی ٢١ـی حوزەیرانی هەموو ساڵێک، وەک ڕۆژی جیهانیی باوک سەیر دەکرێت؛ بۆنەیەکی مرۆیی، دەروونی و کۆمەڵایەتی مەزن کە تێیدا سەرانسەری جیهان کڕنۆشی ڕێز و ئەمەگداری بۆ ماندووبوون، بەخشش و قوربانییەکانی باوک لە نێو پێکهاتەی خێزان و کۆمەڵگەدا دەبەن. ئەم یادە تایبەتە کە ڕێکەوتی ٢١ـی حوزەیرانی بۆ دیاری کراوە، تەنها ڕۆژێکی ئاسایی نییە لە ڕۆژژمێری ساڵانەدا، بەڵکو دەرفەتێکی زێڕین و هۆشیارکەرەوەیە بۆ دەربڕینی قووڵترین هەستی سوپاسگوزاری و دڵسۆزی بۆ ئەو پیاوانەی کە بەردەوامی، ئاسایش و سەقامگیری ناوماڵ لەسەر شانی ماندووی ئەوان وەستاوە. باوک کۆڵەکەی سەرەکی پاراستن، پەروەردەکردنی دروست و ئاراستەکردنی ڕەفتاری نەوەکانە بەرەو داهاتوویەکی گەش و گەشاوە. لێرەوەیە کە ٢١ی حوزەیران دەبێتە وێستگەیەکی جیهانی بۆ چڕکردنەوەی هەموو ماناکانی وەفاداری بۆ ئەم پێگە پیرۆزە و لێکۆڵینەوە لەو شوێنەوارە دەروونییانەی کە باوک لە کەسایەتی منداڵدا جێی دەهێڵێت.
مێژووی چەسپاندنی ٢١ی حوزەیران و ڕەهەندەکانی
بیرۆکەی تەرخانکردنی ڕۆژێکی تایبەت بۆ باوکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بە فەرمی گەڵاڵە بوو، کاتێک خانمێک بە ناوی سۆنۆرا سمارت دۆد (Sonora Smart Dodd) لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٠٩دا ئەم پێشنیارە بەرزەی پێشکەش کرد.
باوکی سۆنۆرا، ویلیام جاکسۆن سمارت، جەنگاوەرێکی کۆنی جەنگی ناوخۆ بوو کە دوای کۆچی دوایی هاوسەرەکەی، شەش منداڵی بە تەنیا و بە کۆڵێک قوربانی، بەخشین و سەختی گورجوگۆڵ کردبوو. ئەم کۆششە بێپایانە و خۆڕاگرییە کەموێنەیە وای لە کچەکەی کرد کە بە توندی داکۆکی لە دامەزراندنی ڕۆژێکی نیشتمانی بکات بۆ ڕێزگرتن لە باوکان لە مانگی حوزەیراندا، وەک هێمایەک بۆ پێزانینی ئەو پیاوانەی خۆیان فیدای خێزانەکانیان دەکەن.
دوای هەوڵە بەردەوامەکانی سۆنۆرا، یەکەم ئاهەنگی فەرمی لە حوزەیرانی ساڵی ١٩١٠ بەڕێوە چوو. پاشان ئەم دەستپێشخەرییە مرۆییە پشتگیرییەکی بەربڵاوی لێکرا لەلایەن سەرۆکە یەک بە دوای یەکەکانی ئەمریکاوە، تا دواجار لە ساڵی ١٩٧٢دا بڕیاری فەرمی لەسەر درا کە سێیەم یەکشەممەی مانگی حوزەیران، کە زۆرجار و بە شێوەیەکی جێگیر لە زۆربەی وڵاتانی جیهان و بەتایبەت لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هاوکات دەبێت لەگەڵ ڕۆژی ٢١ی حوزەیران، وەک ڕۆژی جیهانیی باوک بناسێنرێت. لەو کاتەوە، ئەم بەروارە بووەتە هێمایەکی نێودەوڵەتی یەکگرتوو بۆ نرخاندن و پێزانین بەرامبەر بە ئەرکی پیرۆزی باوکایەتی و جەختکردنەوە لەسەر پێویستی پاڵپشتیکردنی خێزانی.
گرنگی پێگەی باوک لە گەشەکردنی گشتگیری منداڵدا
دیاریکردنی ٢١ـی حوزەیران وەک ڕۆژێکی جیهانی، بەڵگەیەکی ڕوونە لەسەر ئەو کاریگەرییە قووڵە دەروونی و کۆمەڵایەتییەی کە باوک لەسەر ژیانی منداڵەکانی جێی دەهێڵێت. توێژینەوە زانستییەکان بەردەوام جەخت دەکەنەوە کە باوک تەنها سەرچاوەیەک نییە بۆ دابینکردنی پێداویستییە مادی و داراییەکان، بەڵکو دەورێکی ستراتیژی و بنەڕەتی لە چەندین بواری پەرەسەندندا دەگێڕێت:
پەرەپێدانی باری سۆزداری و دەروونی:ئەو منداڵانەی لە ژێر سایە، چاودێری و پشتگیری سۆزداری باوکدا گەورە دەبن، خاوەن متمانەیەکی دڵنیا و بەهێزن بەخۆبوون. ئەم منداڵانە لە قۆناغەکانی گەشەکردندا کەمتر تووشی دڵەڕاوکێ، گۆشەگیری و کێشەی جۆراوجۆری دەروونی دەبنەوە، چونکە باوک وەک قەڵایەکی بەهێز ئاسایشی دەروونییان بۆ فەراهەم دەکات.
پێشکەوتنی ئەکادیمی و زانستی:ئامادەیی چالاکانە و هۆشیارانەی باوک لە پرۆسەی خوێندنی منداڵەکەیدا، هاندەرێکی بنەڕەتی و ڕاستەوخۆیە بۆ بەدەستهێنانی نمرەی بەرز و سەرکەوتنی ئەکادیمی. هەروەها ئەم جۆرە پاڵپشتییە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی گرفتەکانی ڕەفتار و سەرپێچی لە ژینگەی قوتابخانەدا.
هاوسەنگی و گەشەی کۆمەڵایەتی:باوک لە ناو خێزاندا وەک مۆدێلێکی ڕەفتاری باڵا (Role Model) کار دەکات. ئەو چۆنیەتی مامەڵەکردنی دروست لەگەڵ دەوروبەر، دانانی سنوورەکانی ڕەفتار و دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو بۆ کێشە کۆمەڵایەتییەکان بە منداڵەکەی فێر دەکات. ئەم پێگە گرنگە زەمینە خۆش دەکات بۆ دروستکردنی پەیوەندی کۆمەڵایەتی تەندروست و سەرکەوتوو لە داهاتووی تاکدا.
تەندروستی جەستەیی و ڕەفتاری:هاندانی منداڵان لەلایەن باوکەوە بۆ ئەنجامدانی کار و چالاکی دەرەوە، وەرزشکردن و گەشتکردن لە سروشتدا، کاریگەری ئەرێنی ڕاستەوخۆیی لەسەر خۆشگوزەرانی، گەشەی جەستەیی و دوورکەوتنەوە لە ڕەفتارە نەرێنییەکان دەبێت.
شێوازی بەرزڕاگرتنی یادی ٢١ـی حوزەیران
ئاهەنگگێڕان لە ڕۆژی ٢١ـی حوزەیراندا، پەیامێکی قووڵ و ڕوونە بۆ کۆمەڵگە کە پێویستە هەمیشە پێزانین و ڕێزی بێپایانمان بۆ کات و وزەی باوکان هەبێت. ئەم ڕۆژە لە سەرانسەری جیهاندا لە ڕێگەی پێشکەشکردنی دیاری هێمایی، ناردنی کارتی پیرۆزبایی پڕ لە هەستی خۆشەویستی، یان بەسەربردنی کاتێکی تایبەت و پڕ لە ئارامی لە نێوان ئەندامانی خێزاندا دەڕازێتەوە. کۆبوونەوەی خێزانی و نانخواردنی پێکەوەیی لەم ڕۆژە نێودەوڵەتییەدا دەبێتە هۆی ئەوەی ماندوێتی ساڵانێکی قوربانیدان و کۆشش لەکۆڵ باوکانی دڵسۆز ببێتەوە و بنەماکانی خۆشەویستی ناوماڵ قووڵتر ببنەوە.
ڕۆژی ٢١ـی حوزەیران یادخستنەوەیهکی مرۆیی گرنگە بۆ تێگەیشتن لە پێگەی هەمیشەیی و بنەڕەتی باوک لە ژیانی تاک و کۆمەڵگادا. باوک تەنها دابینکاری بژێوی نییە، بەڵکو ڕێپیشاندەر، پارێزەر، مامۆستا و چرای ڕووناكکەرەوەی ڕێگای داهاتووی منداڵەکانە. پێویستە ئەم ڕۆژە بکەینە دەرفەتێکی ڕاستەقینە بۆ نیشاندانی قەدرزانین و وتنی وشەی “سوپاس” بە هەموو ئەو باوکانەی بە دڵسۆزی، ئەشق و کۆڵنەدانەوە تەمەنی خۆیان پێشکەشی ئاسوودەیی و سەرکەوتنی خێزانەکەیان دەکەن.
سەرچاوە:
1.www.history.com/topics/holidays/fathers-day
2.www.psychologytoday.com/us/blog/the-importance-of-fathers