ڤەتوێژینگەی مێدیتریانە بۆ توێژینەوەی هەرێمایەتی (MIRS) كە دامەرزاوەیەكی كوردییە، توێژینەوەیەکی نوێی بڵاو کردووەتەوە بەم ناوە: “ئۆپێك و جیۆپۆلەتیكی پارچەپارچەبوون؛ داهاتووی حوكمڕانیی نەوت”. توێژینەوەکە باسی هەندێك كێشەی ئابووری و جیۆپۆلیتیكی ئەم ناوچەیە دەکات.
لە سەرەتادا نووسیویەتی كشانەوەی ئیماراتی یەكگرتووی عەرەبی لە ڕێكخراوی وڵاتانی هەناردەكەری نەوت (ئۆپێك) كە لە ١ی ئایاری ٢٠٢٦ـەوە كاری پێ دەكرێت، زیاتر لە گۆڕانكارییەكی تەكنیكی لە سیاسەتی بەرهەمهێنانی نەوتدا نیشان دەدات؛ لە كاتێكدا كە ڕووماڵكردنی میدیاكان تا ڕادەیەكی زۆر تەنها لەسەر توانای ئیمارات بووە بۆ زیادكردنی بەرهەمهێنان “بە شێوەیەكی سەربەخۆ” لە نزیكەی ٣.٤ملیۆن بۆ ٥ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێكدا لە ساڵی ٢٠٢٧دا، بەڵام بڕیارەكە ڕەنگدانەوەی گۆڕانكاریەکی قووڵ و فراوانترە لە ڕێكخستنی وزەی جیهانی و گۆڕانی دیمەنی جیۆپۆلەتیكی ناوچەی كەنداو.
بەهرۆز جەعفەر بەرپرسی ڤەتوێژینگەی مێدیتریانە، سەرپەرشتیی ئەم توێژینەوەیەی كردووە، پێی وایە ئەم پێشهاتە پرسیاری ستراتیژی و گەورەتر سەبارەت بە ڕۆڵە مێژووییەکەی ئۆپێك، داهاتووی حوكمڕانیی نەوت، پێگەی پەرەسەندووی بەرهەمهێنەرانی وزەی كەنداو دەورووژێنێت. هەموو ئەمانە لە سیستەمێكی نێودەوڵەتیدا كە تادێت پارچەپارچە دەبێت، بەدوای پێناسەیەكی نوێدا دەگەڕێن بۆ خۆیان. لە كاتێكدا هەوڵە جیهانیەکان بۆ داماڵینی كاربۆن-De-carbonization خێراتر دەبن، خواست لەسەر سووتەمەنیی بەردەڵاکین، بەتایبەتی نەوت و گازی سروشتی بەردەوامە لە گەشەكردن، بەتایبەت لە سەرانسەری بازاڕەكانی ئاسیا. لە ئەنجامدا كەنداوی عەرەبی سەرەڕای سیاسەتە بەردەوامەكانی گواستنەوەی وزە (گواستنەوە لە نەوت و گازەوە بۆ وزەی پاک (نوێوەبووگ) و هەمەچەشنكردنی ئابورییەكان) وەك پایەیەكی ناوەندی ئاسایشی وزەی جیهانی دەمێنێتەوە.
هەمیشە گرژییە جیۆپۆلیتیكییەكان فاكتەری هەرە سەرەكین لەسەر سەقامگیری بازاڕەكانی وزەی جیهانی. پەرەسەندنی ململانێكان كە ئێران و ئیسرائیل و ئەمریكای تێدایە ڕاستەوخۆ كاریگەری لەسەر جەرگە و ستراتیژی ئابووری كەنداو داناوە. داخستنی گەرووی هورمز لە كاتی شەڕەكەدا لاوازی زنجیرەكانی دابینكردنی وزەی جیهانی ئاشكرا كرد، چونكە نزیكەی چارەكێكی نەوتی خاو لە دەریاوە و نزیكەی سەدا ٢٠ی هەناردەكردنی گاز سروشتیە شلەکە (LNG)ـی جیهان لە ڕێگەی ئەم ڕێڕەوی ئاوییەوە دەگوازرێنەوە. لە كاتێكدا سعودیە و ئیمارات کەم تا زۆر خاوەنی ڕێڕەوی جێگرەوەن بۆ هەناردەكردن، وڵاتانی وەك قەتەر، كوەیت و بەحرەین، بە تەواوەتی وابەستەی گەرووی هورمزن.
لە دەرەوەی كەرتی وزە، ناسەقامگیری ناوچەیی كاریگەری لەسەر هەوڵەكانی هەمەچەشنكردنی ئابووری فراوانتر لە سەرانسەری كەنداودا هەیە. نیگەرانییە ئەمنییەكان لە جەنگی ئێران-ئیسڕائیل-ئەمریكاوە سەر هەڵدەدەن. ململانێكان پچڕانی گەورەی لە كەرتی فڕۆكەوانی و گەشتیاریدا دروست كردووە، دوو كەرت كە دەوڵەتانی كەنداو زیاتر پشتیان پێ دەبەستن وەك بەشێك لە ستراتیژییە ئابوورییەكانی دوای نەوت.
بە گوێرەی پێشبینی، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەم ساڵی ٢٠٢٦ـەدا، ٢٣ بۆ ٣٨ملیۆن سەردانیكەری بیانی كەمتر وەربگرێ؛ نزیكەی سەدا ١١ بۆ ٢٧ دابەزینی بەخۆوە دەبینێت. لە ئەنجامدا ناوچەكە لە ماوەی یەك ساڵدا لە نێوان ٣٤ بۆ ٥٦ملیار دۆلار تەنها لە دەخڵی پەیوەندیدار بە گەشتوگوزارەوە زیانی پێ دەگات. خەمڵاندنەكانی ئەم دواییە زیاتر ئاماژە بەوە دەكەن كە ئەم ململانێیە لە شوباتی ٢٠٢٦ـەوە تا ئایاری هەمان ساڵ ڕۆژانە نزیكەی ٥١٥ملیۆن یۆرۆ زیانی بە پیشەسازیی گەشتیاری و گەشتیاریی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گەیاندووە. ئەم پێشهاتانە ئەوە دەردەخەن كە چۆن ناسەقامگیری جیۆپۆلەتیكی نەك هەر ئاسایشی وزە بەڵكو هەڕەشە لە ئەجێنداكانی گۆڕانكاریی درێژخایەنی ئابووری لە ناوچەی كەنداودا دەكات. بۆ نموونە ئەم جەنگە هێرش و هەڕەشەی ڕاستەوخۆ بوە بۆ سەر تۆڕی كارەبای كەنداو (عێراقیش لە ساڵانی پێشوەوە هیوای لەسەر ئەوە هەڵچنیبوو لەم ٢٠٢٦ـەدا لە كوەیتەوە ٥٠٠ بۆ ٦٠٠مێگاوات کارەبا وەربگرێت.