نورەدین جاف
پێشەنگەی کتێبی کوردی تەنها نمایشگەیەک نییە بۆ فرۆشتنی بەرگ و کاغەز، بەڵکو **مەیدانێکی ڕۆشنبیری و مەعریفییە** کە تێیدا بزاوتی هزری نەتەوەیەک بەرجەستە دەبێت. کاتێک ناونیشانی “بەکوردینووسین، بەکوردیهزرین” هەڵدەبژێردرێت، ئاماژەیە بۆ ئەوەی زمان تەنها ئامرازی گەیاندن نییە، بەڵکو کۆڵەکەی بوون و ناسنامەی ئێمەیە.
گرنگیی کتێبی کوردی
کتێب بە زمانێکی زگماک، هۆکاری سەرەکییە بۆ گواستنەوەی ئەزموونی مێژوویی و کەلتووری بۆ نەوەکانی داهاتوو.
*پاراستنی ناسنامە:
کتێبی کوردی ئەو قەڵایەیە کە فەرهەنگ، ئەدەب و مێژووی کوردی لە فەوتان و توانەوە دەپارێزێت.
* گەشەی زمانەوانی:
خوێندنەوە بە کوردی، بازنەی وشەسازی تاک فراوان دەکات و زمانی کوردی لە ئاستی ئەدەبی و زانستیدا زیندوو ڕادەگرێت.
*دروستکردنی دەنگێکی سەربەخۆ: بە کتێب، ئێمە دەتوانین بە زمانێکی کوردیانە بیر بکەینەوە، شیکاری ڕووداوەکان بکەین و بۆچوونی تایبەت بە خۆمان لەسەر پرسە جیهانییەکان بخەینە ڕوو.
کتێبخانە؛ دڵی لێدەری شارستانیەت
کتێبخانە تەنها شوێنی پاراستنی کتێب نییە، بەڵکو سەنتەری بیرکردنەوەی کۆمەڵگەیە
دیموکراسی زانیاری:
کتێبخانەکان دەرگایەکی کراوەن بۆ هەموو تاکێکی کۆمەڵگە بەبێ جیاوازی، بۆ ئەوەی بگەنە سەرچاوەکانی زانین.
* شوێنی دیالۆگ:
کتێبخانەکان دەبنە ئەو شوێنەی کە تێیدا خوێنەران کۆ دەبنەوە، دەربارەی بابەتەکان دەدوێن و ئاڵوگۆڕی بیروڕا دەکەن.
کولتووری خوێندنەوە؛ بەردی بناغەی پێشکەوتن
خوێندنەوە تەنها فێربوونی ئەلفوبێ نییە، بەڵکو ڕەوتێکی بەردەوامی “هزری”یە بۆ تێگەیشتن لە خۆمان و جیهانی دەوروبەرمان.
“خوێندنەوە ئەو پردەیە کە مرۆڤ لە جیهانی تەنگ و بەرتەنگی ڕۆژانە دەگوێزێتەوە بۆ ئاسۆیەکی فراوانی مەعریفە و فەلسەفە.”
*خوێندنەوە وەک ڕێگەیەک بۆ هزرین:
کاتێک مرۆڤ بە زمانی دایکی دەخوێنێتەوە، واتا بەو زمانە بیر دەکاتەوە کە هەست و نەستی لەگەڵدا تێکەڵ بووە، ئەمەش دەبێتە هۆی داهێنانی ڕاستەقینە و بەرهەمهێنانی هزری نوێ.
بەرهەنگاربوونی سستی:
لە سەردەمی دیجیتاڵدا، خوێندنەوەی کتێبی کوردی ڕێگەیەکی گرنگە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ڕەشەبای زانیارییە بێ سەرچاوەیەی لە سۆشیالمیدیادا هەیە.
پێشەنگەی کتێب و ئەو چالاکیانەی پەیوەستن بە خوێندنەوە، دەبێت ببنە وەرزێکی بەردەوامی بەخێوهێنانی ئەقڵ پێویستە ئێمە وەک نووسەر، ڕۆشنبیر و خوێنەر، کتێبخانەکانمان پڕ بکەین لەو بەرهەمانەی کە نەک تەنها وەرگێڕانن، بەڵکو بەرهەمی هزری ڕەسەنی کوردین.
پرسیار: بە بۆچوونی ئێوە وەک نووسەر و ئەدیب، چۆن دەتوانین ئەو هزرە کوردییە لە ڕێگەی کتێبەوە بگەیەنینە ئاستێکی جیهانی کە بەها بۆ ناسنامەکەمان دابنێت؟
بەدواداچوون بۆ ئەم پرسە، لە چوارچێوەی ئەوەی کە چۆن دەتوانین بەکوردینووسین، بەکوردیهزرین” بکەینە پرۆژەیەکی گشتگیر و کاریگەر، دەتوانین ئەم هەنگاوانەی خوارەوە کردەیی بۆ پەرەپێدانی ئەم کەلتوورە بخەینە ڕوو:
گۆڕینی خوێندنەوە لە “چالاکییەکی کاتی” بۆ “کەلتوورێکی ڕۆژانە”
پێشەنگەی کتێب دەبێت دەسپێکێک بێت نەک کۆتایی. دەبێت بەردەوامی هەبێت لە ڕێگەی:
بایەخدان بە “ناوەڕۆکی ڕەسەن” نەک تەنها وەرگێڕان
هەرچەندە وەرگێڕان گرنگە بۆ ئاشنابوون بە جیهان، بەڵام پێویستە هاندانی زیاتر بۆ نووسینی داهێنەرانە هەبێت:
* **پڕۆژەی لێکۆڵینەوە: ** دەزگا ڕۆشنبیرییەکان پاڵپشتی ماددی و مەعنەوی ئەو نووسەرانە بکەن کە لە بوارەکانی فەلسەفە، زانست، و ئەدەبی بە زمانی کوردی دەنووسن.
بە ئەلیکترۆنیکردنی کتێبی کوردی: زۆرێک لە کتێبخانەکانمان داخراون، بۆیە پێویستە دەقە کوردییەکان بە شێوەی دیجیتاڵی (PDF یان ئەپڵیکەیشن) بەردەست بن بۆ ئەوەی گەنجان لە هەر شوێنێک بن بیانخوێننەوە.
پەیوەندی نێوان خوێندنگە و کتێب
ئەگەر خوێندنگەکان تەنها وەک مەکۆیەک بۆ لەبەرکردنی وانەکان بمێننەوە، ئەوا کتێبی کوردی هەمیشە وەک “کەرەستەیەکی لاوەکی” دەمێنێتەوە.
پەرەپێدانی کتێبخانەی قوتابخانە: دەبێت کتێبخانەی قوتابخانەکان لە کۆگایەکی داخراوەوە بگۆڕدرێن بۆ ژوورێکی زیندووی خوێندنەوە و چالاکی ئەدەبی.
ئاستی نێودەوڵەتی (گەیاندنی هزر بۆ دەرەوە)
بۆ ئەوەی بە کوردی بیر بکەینەوە و لە جیهانیشدا کاریگەر بین:
وەرگێڕانی بەرهەمی نایاب:
وەرگێڕانی باشترین بەرهەمە هزرییەکانی کوردی بۆ زمانە زیندووەکانی جیهان.
بەشداریکردن لە پێشەنگە نێودەوڵەتییەکان:
نواندنی پێگە و هزر و فەرهەنگی کوردی لە پێشەنگە جیهانییەکانی کتێبدا، نەک تەنها وەک بەشداربوویەک.
ڕەخنەی ئەدەبی: بەرهەمەکان بخوێننەوە و ڕەخنەی بنیادنەرانەیان لێ بگرن تا کوالێتی کتێبی کوردی بەرز ببێتەوە.
بەرهەمهێنانی دەقی فەلسەفی
کتێب سامانێکی بەنرخی مرۆڤایەتییە.
ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە، کتێب تەنها کۆمەڵێک کاغەزی نووسراو نییە، بەڵکو کۆگایەکی بێسنووری ئەزموونی مرۆییە کە بە درێژایی مێژوو نەوەکان بۆ یەکدی بەجێیان هێشتووە.
دەکرێت لە چەند ڕەهەندێکەوە سەیری ئەم سامانە بکەین:
١. کتێب؛ مێژووی ژیریی مرۆڤ
کتێب ئەو ئامرازەیە کە ڕێگەی داوە مرۆڤەکان لە کات و شوێن دەرباز بن. کاتێک کتێبێک دەخوێینەوە، ئێمە گفتوگۆ لەگەڵ بیرمەندێک دەکەین کە ڕەنگە سەدان ساڵ لەمەوبەر ژیابێت. ئەمە واتە:
زنجیرەی بەردەوامی هەر کتێبێک، خشتێکی نوێیە لەسەر ئەو بینایەی کە پێی دەڵێین “شارستانیەت”.
فێرکاری بەبێ بەرامبەر: مرۆڤ بە تەمەنێکی کورت ناتوانێت هەموو ئەزموونەکان تاقی بکاتەوە، بەڵام کتێب ڕێگەی پێ دەدات بە خوێندنەوەی ئەزموونی کەسانی دیکە، تەمەنی خۆی درێژ بکاتەوە.
٢. گەشەی دەروونی و هزری
کتێب سامانێکە کە بە بەکارهێنانی کەم نابێتەوە، بەڵکو گەشە دەکات:
فراوانبوونی ئاسۆ: خوێندنەوە مرۆڤ لە “من”ی بچووک دەردەهێنێت و بەرەو “ئێمە”ی گەورە و مرۆیی دەیبات.
* **ڕەخنەگرتن و هزرین: ** کتێب ئاوێنەیەکە بۆ ئەوەی مرۆڤ ڕوانگەی خۆی بۆ ژیان، فەلسەفە و هونەر ڕێک بخات. ئەو کەسەی دەخوێنێتەوە، ئاسانتر دەتوانێت لەوەهم و چەقبەستوویی ڕزگاری ببێت.
٣. پارێزەری ناسنامە و زمان
بۆ ئێمەی کورد، کتێب گرنگییەکی دوو هێندەی هەیە:
* پاراستنی زمان: کتێبی کوردی ئەو ڕێگەیەیە کە زمانی ئێمە لە توانەوە دەپارێزێت و بە زیندویی دەیهێڵێتەوە.
*ناساندنی کەلتوور: کاتێک ئێمە کتێب بە کوردی دەنووسین یان دەخوێنینەوە، لە ڕاستیدا ناسنامەی خۆمان لە جیهاندا تۆمار دەکەین.
٤. کتێب، سامانێک بۆ هەمووان
بە پێچەوانەی سەرمایە مادییەکان کە تەنها مڵکی کەسێک یان چینێکە، کتێب سەرمایەیەکی گشتگیرە دەرگای کتێبخانەکان بەڕووی هەموو کەسێکدا کراوەیە. ئەوەی دەیەوێت ببێتە خاوەنی ئەم سامانە، تەنها پێویستی بە “ئیرادە” و “کات”ـە.