زریان فاتح
ئازادیی ئافرەت یەکێکە لە بابەتە گرنگ و هەستیارەکانی کۆمەڵگای نوێ، چونکە ئافرەت تەنها ئەندامێکی خێزان نییە، بەڵکو بەشێکی گرنگی کۆمەڵگایە و ڕۆڵی لە دروستکردن و پەرەپێدانی خێزان، پەروەردەی نەوەی داهاتوو، ئابووری و ژیانی کۆمەڵایەتی هەیە. بۆیە کاتێک باس لە ئازادیی ئافرەت دەکرێت، نابێت تەنها بە مانای ئەوە بگیرێت کە ئافرەت هەرچییەک بیەوێت بتوانێت بیکات، بەڵکو دەبێت لە چوارچێوەی ماف، بەرپرسیارێتی، یاسا و ڕێزگرتن لە کەرامەتی مرۆڤ تێبگەین.
ئازادیی ڕاستەقینە ئەوەیە کە ئافرەت بتوانێت لە ژیانی خۆیدا بڕیار بدات و بڕیارەکانی بەبێ زۆرلێکردن و ترس و فشار بگرێت. بۆ نموونە، ئافرەت دەبێت مافی خوێندن، فێربوون، هەڵبژاردنی پیشە، کارکردن، بەشداریی کۆمەڵایەتی و سیاسی و هەڵبژاردنی هاوسەر هەبێت. هەروەها دەبێت بتوانێت دەربارەی ژیانی خۆی گفتوگۆ بکات و بۆ داهاتووی خۆی پلانی هەبێت. ئەمەش بە مانای دژایەتی کردن لەگەڵ خێزان یان کۆمەڵگا نییە، بەڵکو بە مانای ئەوەیە کە ئافرەت وەک مرۆڤێکی خاوەن ماف و بەرپرسیار ناسراو بێت.
لە کۆمەڵگای کوردیدا، ئازادیی ئافرەت پەیوەندییەکی نزیکی بە خێزان و دابونەریتەوە هەیە. خێزان بەشێکی گرنگی کۆمەڵگای کوردییە و لە زۆر بڕیارەکانی ژیانی تاکدا ڕۆڵی هەیە. بۆیە لە هەندێک کاتدا ئافرەت لەنێوان دوو داواکاریی جیاوازدا دەبینێتەوە؛ لایەک ئازادی و سەربەخۆیی خۆی دەوێت و لایەکی دیکە فشار و چاوەڕوانییەکانی خێزان و کۆمەڵگا هەیە. ئەگەر ئەم دوو لایەنە بە گفتوگۆ و تێگەیشتن هاوسەنگ نەکرێن، دەتوانێت کێشەی خێزانی و کۆمەڵایەتی دروست بکات.
یەکێک لە گرنگترین بوارەکانی ئازادیی ئافرەت، خوێندنە. خوێندن تەنها مافێکی تاکەکەسی نییە، بەڵکو هۆکارێکە بۆ بەرزکردنەوەی توانای ئافرەت و زیادکردنی بەشدارییەکەی لە کۆمەڵگا. ئافرەتێکی خوێندەوار دەتوانێت زانیاری و تواناکانی خۆی بەکاربهێنێت بۆ پەرەپێدانی خۆی و خێزانەکەی. هەروەها خوێندن دەتوانێت توانای بڕیاردانی ئافرەت زیاد بکات و یارمەتیدەر بێت بۆ ئەوەی بە ئاگایی زیاتر ڕووبەڕووی کێشەکانی ژیان ببێتەوە.
کارکردن و سەربەخۆییی ئابوورییش بەشێکی دیکەی ئازادیی ئافرەتە. کاتێک ئافرەت بتوانێت کار بکات و بەشێک لە داهاتی خۆی دابین بکات، هەستی بە توانایی و سەربەخۆیی زیاتر دەکات. بەڵام لە هەمان کاتدا، کارکردنی ئافرەت نابێت ببێتە هۆی ئەوەی هەموو بەرپرسیارێتیی ماڵ و منداڵ بە تەنها لەسەر شانی ئەو بێت. بۆیە پێویستە لە نێوان بواری کار و ژیانی خێزانی هاوسەنگییەک دروست بکرێت و بەرپرسیارێتییەکان بە هاوبەشی دابەش بکرێن.
لە بوارى هاوسەرگیریشدا، ئازادیی ئافرەت واتە مافی ئەوەی هەبێت بەبێ زۆرلێکردن و فشار بڕیار لەسەر هاوسەرگیری بدات. هاوسەرگیری پەیوەندییەکی دوو لایەنەیە و هەردوو کەس پێویستیان بە ڕەزامەندی و تێگەیشتن هەیە. دوای هاوسەرگیریش، ئافرەت نابێت مافی بڕیاردان و دەربڕینی ڕای خۆی لە ژیانی خێزانی لەدەست بدات. لە هەمان کاتدا، ئازادیی ئافرەت نابێت بە مانای پشتگوێخستنی هاوسەر یان بەرپرسیارێتیی خێزانی بێت؛ بەڵکو پێویستە هەردوو هاوسەر بە هاوبەشی بەرپرسیارێتییەکان هەڵبگرن.
پرسیاری گرنگ ئەوەیە کە «ئازادیی ئافرەت تا کوێ دەبێت؟». وەڵامی ئەم پرسیارە لەوەدایە کە ئازادیی تاک لەو شوێنەدا نابێت ببێتە هۆی زیانگەیاندن بە ماف و کەرامەتی کەسانی دیکە. واتە ئافرەت مافی هەڵبژاردن و بڕیاردانی هەیە، بەڵام هەمان کات بەرپرسیارە لە ئەنجامی کردارەکانی خۆی و دەبێت یاسا و مافی کەسانی دیکە ڕێز بگرێت. ئەمە تەنها بۆ ئافرەت نییە؛ هەمان بنەما بۆ پیاو و هەموو تاکەکانی کۆمەڵگا جێبەجێ دەبێت.
لە لایەکی دیکەوە، نابێت دابونەریت و کەلتوور بە شێوەیەک بەکاربهێنرێت کە ببێتە بەربەستێک بۆ هەموو مافەکانی ئافرەت. دابونەریت بەشێکی گرنگی ناسنامەی کۆمەڵگایە، بەڵام کۆمەڵگا بەردەوام لە گۆڕاندایە. ئەو نەریتەی کە پەیوەندی بە ڕێز، هاوکاری و پاراستنی خێزانەوە هەیە دەتوانێت بپارێزرێت، بەڵام ئەو نەریتەی کە دەبێتە هۆی زۆرلێکردن، بێبەشکردن یان کەمکردنەوەی کەرامەتی ئافرەت پێویستی بە پێداچوونەوە هەیە.
لە کۆتاییدا، ئازادیی ئافرەت نابێت بە «بێسنووری» تێبگەین و نابێتیش بە «کۆنترۆڵکردنی تەواو» تێبگەین. ئازادیی دروست ئەوەیە کە ئافرەت بتوانێت ژیانی خۆی بە ئاگایی و بەرپرسیارێتی بەڕێوەببات، مافەکانی بزانێت، بڕیار بدات و بەشدارییەکی کاریگەر لە خێزان و کۆمەڵگا هەبێت، لە هەمان کاتدا ڕێزی بۆ یاسا، کەلتوور، کەرامەتی خۆی و مافی کەسانی دیکە هەبێت. لە ڕاستیدا کۆمەڵگایەکی پێشکەوتوو ئەوە نییە کە ئافرەت تەنها ئازاد بێت، بەڵکو ئەوەیە کە ئافرەت و پیاو هەردووکیان بتوانن بە ماف و بەرپرسیارێتییەوە بەشداری لە دروستکردنی خێزان و کۆمەڵگایەکی سەقامگیر و پێشکەوتوو بکەن.