خوێندنەوە: ستار ئەحمەد ـ کەرکووک
ئەم چامەیە لێکدانەوەیەکی قووڵی پێویستە، بەتایبەتی کە هەڵگری چەند وێنە و ئاماژەیەکی پڕ مانا و سەرنجڕاکێشە.
لێرەدا هەڵسەنگاندنێکی پوخت بۆ چامەکەی کاکە حەمە ئەحمەد جاف دەخەمە ڕوو.
ئەم چامەیە دەقێکی سۆزداری، فیکری و نیشتمانییە، کە بە زمانێکی شیعری ئاڵۆز و دەوڵەمەند بە وێنەی هونەری نووسراوە. شاعیر بە لێهاتووییەوە چەند بابەتی سەرەکی تێکەڵ دەکات:
١. تەوەری سەرەکی: ئازار و ژیان (دژ بە یەک)
سەرەتای شیعرەکە بە دوو دژی یەکتر دەست پێدەکات: “لە ناختا ئازار و… لە نیگاتا ژیان”. ئەمە گرێبەستی سەرەکی شیعرەکەیە کە ئازارێکی نیشتمانی و تاکەکەسی لە ناوەڕاستی خواستی ژیان و بەردەوامبووندا دەخوێنێتەوە. شاعیر تیشک دەخاتە سەر ژیانێک کە لێی تێ نەگەیشتووین و ئازارێک کە لە جەستەی کایە (سەما و دیسکۆ) و گۆڕانکاری (شەرابییەکان) و لە هەمانکاتدا لە “بێشکەی شکاوی نیشتمانێکی سەفەری” دەژێت.
٢. وێنە و هێما
شیعرەکە پڕە لە وێنەی شیعری قووڵ:
دژبەیەکیی شێوەکان: (سەما/ ئازار، دڵ/ کەنار، شاخ/ شار).
سیمبولی نیشتمان و کۆچ: “نیشتمانێکی سەفەری” و “بێشکەی شکاوی” ئاماژەیەکی ڕاستەوخۆن بۆ هەڵوێستی نیشتمان و کۆچکردن و نەبوونی ئارامی.
عاشق و مەعشوقە بێنازەکان: ڕەنگە نوێنەرایەتی تاکەکانی نیشتمان یان ئەو هیوا و خەونانە بن کە بە بێنازی ماونەتەوە.
“دڵی سپی دەریا” و “حەزی نەوسنی کەنار”: دژبەیەکی نێوان پاکی و فراوانی (دەریا) لەگەڵ حەزێکی کورتخایەن و چاوچنۆک (کەنار).
“پایزی نیشتمان”: زەمەنێکی نائومێدی و وشکبوون و هەڵوەرینە.
٣. ئاماژە کەسی و مێژووییەکان
ئاماژەدان بە “سەیدۆک و شێخ ئەنوەر” (کە ڕەنگە کەسایەتی یان سیمبولی دیار بن لە ناوچە/ مێژووی شاعیر) و “جووتێ پێڵاوی جێماو”؛ دەقەکە دەبەستنەوە بە میرات و قوربانی و کاریگەری ڕابردوو بەسەر ئێستاوە. ئەو پێڵاوانە دەخرێنە سەر شانی “شەپۆلە تووڕەکانی شەعب و مەچکۆ”، کە واتای گواستنەوەی بار و بەرپرسیارێتییە لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر یان لە ڕابردووەوە بۆ ئێستا.
٤. کۆتایی و پەیام
شیعرەکە بە لێکجیاوازی نێوان شار و شاخ کۆتایی دێت:
شاخ: “زەردەخەنەیەک بۆ مەرگ” (سیمبولی خۆڕاگری و قبووڵکردنی قوربانی).
شار: “فرمێسکێک بۆ ژیان” (سیمبولی ناڕەحەتی و شڵەژانی ژیانی شار).
کۆتایی چامەکە بە گۆرانییەک بۆ “کوردستانی بریندار” تەواو دەبێت، کە ئەوە نیشان دەدات سەرەڕای ئازار و خەم و مەرگ، هێشتا سرود و ژیان و هیوا دەخوێنرێتەوە.
پوختە و شێوازی شیعری
قووڵی مانا: شیعرەکە پێویستی بە وردبوونەوەیە بۆ تێگەیشتن لە ئاماژە و مەبەستەکانی.
ڕیتم و ئاواز: هەستێکی غەمگین و سەربزێوانەی هەیە، بەهۆی دژبەیەکییەکان و وێنە سەفەری و شکاوییەکان.
زمانی شیعر: زمانێکی بەهێز و تایبەتی بەکارهێنراوە کە تایبەتمەندی شیعری مۆدێرنی تێدایە و دوورە لە شیعرە کلاسیکەکان.
لە کۆتاییدا، ئەمە چامەیەکە ڕەخنەی توندی هەیە لە بارودۆخی ژیان و نیشتمان و خەونە لەدەستچووەکان، بەڵام لە ناوەڕاستی هەموو ئەو ئازارانەشدا هێشتا چاوێکی هیوای لەسەر ژیان و مانەوەی نیشتمان دەمێنێتەوە.
***