ئەژین عەبدوڵڵا – هەولێر
پووکانەوەی ئێسقان یەکێکە لەو نەخۆشییە بێدەنگانەی کە زۆرجار مرۆڤ هەستی پێ ناکات تا ئەو کاتەی تووشی شکانێکی کوتوپڕ دەبێت. لە جیهانی هاوچەرخدا کە شێوازی ژیان بەرەو کەمجووڵەیی ڕۆیشتووە، پاراستنی چڕی و هێزی ئێسکەکان بووەتە پێویستییەکی حەتمی. بۆ تیشکخستنە سەر ئەم بابەتە و پێشکەشکردنی نەخشەڕێگەیەکی زانستی، د. ڕێبەر محەمەد نوری خەفاف، ڕاوێژکاری نەشتەرگەریی چۆک و گۆڕینی جومگەکان، گرنگترین و کاریگەرترین ڕێنماییەکان بۆ هێشتنەوەی ئێسکەکان بە بەهێزی دەخاتە ڕوو.
١. سێگۆشەی زێڕینی خۆراک و ڤیتامینەکان
تەندروستیی ئێسک لە نێو چێشتخانەکانەوە دەستپێدەکات. د. ڕێبەر خەفاف جەخت لەسەر پەیڕەوکردنی سیستمێکی خۆراکی هاوسەنگ و دەوڵەمەند بە ماددە سوودبەخشەکان دەکاتەوە. لە سەرووی هەمووشیانەوە، گرنگیدان بە دابینکردنی بڕی پێویست لە کانزای کالسیۆم و ڤیتامین دى؛ چونکە کالسیۆم بەردی بناغەی ڕەقبوونی ئێسکە و ڤیتامی ديیش وەک کلیلێک وایە کە یارمەتی جەستە دەدات بۆ مژینی ئەو کالسیۆمە.
٢. چالاکیی جەستەیی؛ ڕاهێنان دژی کات
پشتگوێخستنی وەرزش یەکسانە بە سستبوونی ئێسکەکان. پابەندبوون بە وەرزشکردن و ڕاهێنانی بەردەوام (بەتایبەت ڕاهێنانەکانی بەرگری و کێش هەڵگرتن) هۆکارێکی سەرەکییە بۆ هاندانی جەستە تا چڕی ئێسکەکانی بپارێزێت و بنیاتی جەستەیی بەهێزتر بکات.
٣. پاراستنی گشتی و ڕێگری لە کەوتن
خۆپاراستن تەنیا لە ناوەوەی جەستەدا نییە، بەڵکو وریابوون و گرتنەبەری ڕێکاری پێویست لە ژیانی ڕۆژانەدا بۆ دوورکەوتنەوە لە کەوتن و خلیسکان یەکجار گرنگە. چونکە بۆ کەسێک کە سەرەتای پووکانەوەی ئێسکی هەبێت، یەک کەوتنی سادە ڕەنگە ببێتە هۆی شکانێکی کوشندە.
٤. ماڵاوایی لە دژمنە شاراوەکان (جگەرە و کحول)
سیستەمی تهندروست تەنیا بە خواردنی باش نابێت، بەڵکو بە وازهێنان لە خووه خراپەکانیش دەبێت:
جگەرەکێشان: ژەهرەکانی ناو دووکەڵی جگەرە کاریگەریی ڕاستەوخۆ و وێرانکەریان لەسەر چڕی ئێسقان هەیە، بۆیە وازهێنان لێی هەنگاوێکی زێڕینە.
خواردنەوە کحوولییەکان: بۆ پاراستنی تەندروستیی گشتی جەستە و هێشتنەوەی جومگەکان بە سەلامەتی، پێویستە بە تەواوی لە کحوول دووربکەوینەوە، چونکە پرۆسەی دروستبوونەوەی خانەکانی ئێسک تێک دەدات.
ئێسکەکانی ئێمە کۆڵەکەی ڕاگرتنی جەستەمانن؛ خۆراکی تەندروست، وەرزش تاکە گرەنتییە بۆ ئەوەی لە تەمەنی پیریدا بە سەربەستی و بەبێ ئازار هەنگاو بنێین.