سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
لە جیهانی ئەدەب و هونەردا شانۆنامەنووسین وەک یەکێک لە ئاڵۆزترین و لە هەمان کاتدا پڕبایەخترین شێوازەکانی دەربڕین سەیر دەکرێت کە تێیدا وشەکان تەنها بۆ خوێندنەوە نین بەڵکو بۆ ژیان و جووڵە لەسەر تەختەی شانۆ ئامادە دەکرێن و کتێبی ڕێبەری شانۆنامەنووسە لاوەکان کە لە ناوەندە ئەکادیمییەکاندا بە یەکێک لە سەرچاوە هەرە گرنگەکان دادەنرێت نەک تەنها وەک دەقێکی فێرکاری بەڵکو وەک فەلسەفەیەکی نوێ بۆ تێگەیشتن لە دراما و بنیادی چیرۆک دەردەکەوێت. ئەم کتێبە کە بەرهەمی ئەزموونی چەندین ساڵەی پسپۆڕانی وەک فرانک پایک و تۆماس دان و هەروەها جۆناسان دۆرفە لە چوارچێوەی پڕۆژە گەورەکانی وەک دامەزراوەی شانۆنامەنووسە لاوەکان کە ستیفن سۆندهایم بەردی بناغەی بۆ داناوە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە نووسین بۆ شانۆ پرۆسەیەکی گەڕانە بەدوای ڕاستی و دەنگە تایبەتەکانی مرۆڤدا و لێرەوەیە کە بایەخی ئەکادیمی ئەم کارە دەردەکەوێت چونکە وەک پردێک کار دەکات لە نێوان خەیاڵی پەتی و واقیعی ئەزموونی سەر شانۆدا. مێژووی سەرهەڵدانی ئەم جۆرە ڕێبەرانە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو بزووتنەوەیە گەورەیەی کە لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە ئەمریکا و بەریتانیا دەستی پێکرد بۆ هاندانی گەنجان تا دەنگی خۆیان لە ڕێگەی دراماوە بگەیەنن.
دامەزراوەی شانۆنامەنووسە لاوەکان کە ساڵی ١٩٨١ دامەزراوە، بووە ناوەندێکی گرنگ بۆ کۆکردنەوەی ئەو تەکنیک و ڕێسایانەی کە پێویستن بۆ نووسەرێکی سەرکەوتوو. ئەم ڕێبەرە ئەکادیمییە تەنها باس لە چۆنیەتیی نووسین ناکات بەڵکو قووڵ دەبێتەوە لە مێژووی دراما و پەیوەندی نێوان دەق و کۆمەڵگە و جەخت لەوە دەکاتەوە کە شانۆنامەنووس پێویستە چاودێرێکی وردی دەوروبەری بێت و بتوانێت ئەو کێشە و ئازارانەی کە لە ناخی مرۆڤدا هەن بگۆڕێت بۆ دیمەنی کاریگەر و پڕ لە واتا. لێکۆڵینەوە لە ناوەڕۆکی ئەم ڕێبەرە ئەکادیمییە نیشانمان دەدات کە هەنگاوی یەکەم لە نووسینی شانۆنامەدا لە دۆزینەوەی ئەو ساتەوەختە درامییەوە دەست پێ دەکات کە تێیدا مرۆڤ ڕووبەڕووی کێشەیەکی جەوهەری دەبێتەوە و نووسەر پێویستە لەوە تێبگات کە هەر دیمەنێک دەنووسرێت دەبێت پاڵنەرێکی بەهێزی لەپشتەوە بێت کە کارەکتەرەکان بەرەو پێشەوە ببات. ئەم سەرچاوەیە بە وردی باس لەوە دەکات کە چۆن کێشمەکێش یان ململانێ دەبێتە بزوێنەری سەرەکی چیرۆک و بەبێ بوونی ململانێیەکی ڕاستەقینە شانۆنامە دەبێتە تەنها کۆمەڵێک دیالۆگی بێگیان کە ناتوانێت بینەر لەگەڵ خۆی کێش بکات و بۆیە جەخت لەسەر ئەوە دەکرێتەوە کە نووسەر دەبێت لە ناخی کارەکتەرەکانیدا بژیێ و تێبگات کە هەرکامێکیان چییان دەوێت و بۆچی لەو ساتەدا ئەو قسەیە دەکەن و لێرەدا جیاوازییەکی گرنگ دەکرێت لە نێوان کرداری درامی و جووڵەی سادەدا چونکە هەر جووڵەیەک لەسەر شانۆ دەبێت گوزارشت لە بارودۆخێکی دەروونی یان ململانێیەکی دەرەکی بکات.
ئەکادیمیاکانی شانۆ لەم ڕێبەرەدا جەخت لەسەر بنیادی سێ پەردەیی یان بنیادی کلاسیکی دەکەنەوە کە تێیدا چیرۆک لە سەرەتا و ناوەڕاست و کۆتایی پێکدێت بەڵام لە هەمان کاتدا هانی نووسەرە لاوەکان دەدەن کە تاقیکردنەوە لەگەڵ فۆرمە نوێیەکانیشدا بکەن و ئەوەی لێرەدا گرنگە پاراستنی ڕیتمی کارەکەیە تاوەکو بینەر هەست بە بێزاری نەکات. ئەم ڕێبەرە زانستییە ئاماژە بەوە دەدات کە نووسینی شانۆنامە پێویستی بە جۆرێک لە ئەندازیاری هەیە چونکە نووسەر دەبێت پێشوەختە پلان بۆ هەر دیمەنێک دابنێت و بزانێت کە چۆن زانیارییەکان بەسەر بینەردا دابەش دەکات و کەی و چۆن نهێنییەکان ئاشکرا دەکات تاوەکو هەمیشە جۆرێک لە گومان و پەرۆشی لە لای بینەر بمێنێتەوە و ئەمەش ئەو لایەنە تەکنیکییەیە کە کتێبەکە بە وردی باسی لێوە دەکات. یەکێکی تر لە خاڵە جەوهەرییەکانی ئەم ڕێبەرە ئەکادیمییە بریتییە لە پرۆسەی بنیادنانی کارەکتەر کە تێیدا ئاماژە بەوە دەدرێت کە کارەکتەری سەرکەوتوو ئەو کارەکتەرەیە کە خاوەن ئیرادە و تایبەتمەندی جیاواز بێت و نووسەر نابێت تەنها وەک ئامرازێک بۆ گواستنەوەی پەیامەکانی خۆی بەکاریان بهێنێت بەڵکو دەبێت ڕێگەیان پێ بدات بە شێوەیەکی سروشتی گەشە بکەن. لە ڕوانگەی ئەم کتێبەوە دیالۆگ تەنها قسەکردن نییە بەڵکو جۆرێکە لە کردار و هەر وشەیەک کە لەسەر زمان دێت دەبێت ئامانجێکی هەبێت و یارمەتی گۆڕینی بارودۆخەکە بدات و ئەمەش پێویستی بە وردبینییەکی زۆر هەیە لە هەڵبژاردنی وشەکان و دروستکردنی ئەو کەشوهەوایەی کە بینەر هەست بە ڕاستگۆیی دەقەکە بکات. ئەم ڕێبەرە بە شێوەیەکی بەرفراوان باس لە قۆناغەکانی دوای نووسینیش دەکات کە بریتین لە پێداچوونەوە و گۆڕینی دەقەکە بۆ نمایشێکی زیندوو و لێرەدا گرنگی پەیوەندی نێوان نووسەر و دەرهێنەر و ئەکتەرەکان دەردەکەوێت چونکە شانۆنامە تەنها کاتێک بە تەواوی لەدایک دەبێت کە لەسەر شانۆ دەبینرێت. کتێبەکە ئامۆژگاری نووسەرە لاوەکان دەکات کە لە شکستی سەرەتا نەترسن و هەموو ڕەخنەیەک وەک دەرفەتێک بۆ باشترکردنی کارەکانیان بەکاربهێنن و ئەمەش نیشانەی ئەو دیدگا ئەکادیمییە بەرزەیە کە دەیەوێت نەوەیەکی نوێ لە شانۆنامەنووس پێبگەیەنێت کە خاوەن تێڕوانینێکی قووڵ بن بۆ کۆمەڵگە و مرۆڤایەتی. لە کۆتاییدا دەتوانین بڵێین کە ڕێبەری شانۆنامەنووسە لاوەکان تەنها کتێبێک نییە بۆ فێربوونی تەکنیکەکانی نووسین بەڵکو قوتابخانەیەکە بۆ پەروەردەکردنی خەیاڵ و پەرەپێدانی توانای گێڕانەوەی چیرۆکەکان بە شێوازێکی کاریگەر و زانستی. ئەم سەرچاوەیە کە پشتی بە تیۆرییە کلاسیکییەکانی ئەرستۆ و ئەزموونە مۆدێرنەکانی شانۆی جیهانی بەستووە وەک چراخانێک وایە بۆ هەموو ئەو گەنجانەی دەیانەوێت لە ڕێگەی وشەوە جیهانێکی نوێ بخولقێنن و کاریگەرییەکی بەردەوام لەسەر مێژووی ئەدەب و هونەر بەجێ بهێڵن. گرنگی ئەم جۆرە کتێبانە لەوەدایە کە ڕێگەی زانستی نیشانی بەهرەمەندان دەدەن و وایان لێ دەکەن کە بە بڕوابەخۆبوونەوە هەنگاو بەرەو داهاتوویەکی گەشتر بنێن لە جیهانی پڕ لە جوانی و داهێنانی شانۆدا.