نیگایەکی ئیرۆتیکی لە شانۆی شکسپیر

سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا

لە قووڵایی شانۆی ئەلیزابێسیدا، لەو شوێنەی وشەکان دەبنە شمشێر و ئەشق دەبێتە تراژیدیا، ویلیام شکسپیر وەک ئەستێرەیەکی گەش دەدرەوشێتەوە. بەڵام لە پشت پەردەی شیعری بەرز و چیرۆکی تراژیدیا و کۆمیدیاوە، جیهانێکی تر هەیە؛ جیهانێکی پڕ لە ئارەزووی خامۆش، گاڵتەی ژێربەژێری سێکسی و لێکدانەوەی ئیرۆتیکی کە تا ئەمڕۆش بینەران و خوێنەران سەرسام دەکات. شکسپیر، ئەو ئەدیبە مەزنەی کە بە نووسەری ئەشق و مرۆڤایەتی ناسراوە، لە هەمان کاتدا مامۆستایەکی بێهاوتایە لە وێناکردنی ئیرۆتیک بە شێوازێک کە هەم لەگەڵ ستانداردە کۆمەڵایەتییەکانی سەردەمی خۆیدا بگونجێت و هەمیش سنوورەکانی تێپەڕێنێت. زمانی شکسپیر کلیلێکە بۆ کردنەوەی دەرگای ئەم جیهانە شاراوەیە. ئەو بە شێوەیەکی بلیمەتانە یاری بە وشەکان دەکات و مانای دوولایەنە و ئاماژەی سێکسی لەناو دیالۆگەکانیدا دەچێنێت. بۆ نموونە، لە شانۆنامەی “زۆربەی کێشەکان لەسەر هیچ” (Much Ado About Nothing) خودی ناونیشانەکە گاڵتەیەکی ژیرانەیە؛ وشەی (Nothing) لە زمانی ئینگلیزیی سەردەمی شکسپیردا، زۆرجار وەک ئاماژەیەکی بازاڕی بۆ ئەندامی زاوزێی مێینە بەکار دەهات. بەم شێوەیە، ناونیشانەکە لە خوێندنەوەی یەکەمدا بێ زیان دێتە بەرچاو، بەڵام بۆ بینەرێکی وریا، مانایەکی قووڵتری ئیرۆتیکی هەڵگرتووە.
ئەم یارییە زمانییە لە “هاملێت”دا دەگاتە لووتکە، کاتێک هاملێت بە زمانی پڕ لە کینایە و ئاماژەی سێکسییەوە لەگەڵ ئۆفیلیادا دەدوێت و پێی دەڵێت: (Lady، shall I lie in your lap?)؛ خانم، ڕێگەم پێ دەدەیت لەسەر ڕانەکانت پاڵ بکەوم؟)، پاشان خێرا وشەکە دەگۆڕێت، کە ئەمەش یارییەکی ڕوونە؛ ئەشق و ئارەزوو، وەک دوو ڕووی یەک دراو، لە تەواوی کارەکانیدا ئامادەن.
لە “ڕۆمیۆ و جولیەت”دا، ئەشقی گەنجانە وەک هێزێکی بەگوڕ و وێرانکەری سروشتی وێنا دەکرێت کە هیچ بەربەستێک ناناسێت. یەکەم دیداری نێوان دوو دڵدارەکە لە ئاهەنگێکدا، کە بە سۆنێتێکی هاوبەشەوە دەست پێ دەکات، پڕە لە وەسفی ناسکی ئیرۆتیکی. ڕۆمیۆ لێوی جولیەت بە “حەجی پیرۆز” دەشوبهێنێت و ماچکردنی وەک “نوێژکردن” وەسف دەکات. ئەم تێکەڵکردنەی ئایین و ئارەزوو، هەم پیرۆزی بە ئەشقەکەیان دەبەخشی و هەمیش چڕیی ئارەزووەکانیانی دەردەخست.
لە لایەکی ترەوە، لە “ئۆتێلۆ”دا، ئیرۆتیک لەگەڵ ئیرەیی و توندوتیژیدا تێکەڵ دەبێت و دەبێتە هۆی کارەسات. ئارەزووی سێکسیی ئۆتێلۆ بۆ دێزدەمونا هێندە بەهێزە کە لە کۆتاییدا دەبێتە چەکێک لە دەستی یاگۆدا بۆ لەناوبردنی. یەکێک لە بوێرترین لایەنەکانی شانۆی شکسپیر، مامەڵەکردنیەتی لەگەڵ جێندەر و ناسنامەی سێکسیدا. لە کۆمیدیاکانی وەک “شەوی دوازدەهەم” (Twelfth Night) و “هەرچۆنێکت پێ خۆشە” (As You Like It)، کارەکتەرە ژنەکان بۆ ڕزگاری لە مەترسی یان بەدەستهێنانی ئازادی، جلوبەرگی پیاوانە دەپۆشن. ئەم گۆڕینی ڕەگەزە، دۆخێکی ئاڵۆز و پڕ لە تێکەڵاوی و ئیرۆتیکی لێ دەکەوێتەوە. لە “شەوی دوازدەهەم”، ئۆلیڤیای خانەدان ئاشقی ڤیۆلا دەبێت کە خۆی وەک گەنجێک بە ناوی سیزاریۆ نیشان داوە. لە هەمان کاتدا، خودی ڤیۆلا ئاشقی دوک ئۆرسینۆیە کە ئەویش سیزاریۆی وەک پیاوێک خۆش دەوێت. ئەم سێگۆشە ئاڵۆزە، پرسیار لەسەر سروشتی ئەشق و ئارەزوو دروست دەکات: ئایا مرۆڤ ئاشقی جەستە دەبێت یان ڕۆح؟ ئایا ئارەزوو سنووری جێندەر دەناسێت؟ شکسپیر بە زیرەکییەوە وەڵامەکان بە کراوەیی بۆ لێکدانەوەی بینەر بەجێ دەهێڵێت.
تەنانەت لە دەرەوەی شانۆنامەکانیش، لە سۆنێتەکانیدا، شکسپیر بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆتر ڕووبەڕووی بابەتی ئیرۆتیک دەبێتەوە. ئەو ١٥٤ سۆنێتەی کە بڵاو کراونەتەوە، گەشتێکی قووڵن بەناو دڵ و دەروونی شاعیردا. بەشی زۆری سۆنێتەکان (١ بۆ ١٢٦) ئاراستەی “گەنجێکی جوان” (Fair Youth) کراون و بە زمانێکی پڕ لە پەرۆش و ئەشقی قووڵ نووسراون، کە ئەمەش بۆتە هۆی دروستبوونی مشتومڕێکی درێژخایەن لەسەر مەیلی سێکسیی خودی شکسپیر. ئایا ئەمە تەنها وەسفی هاوڕێیەتییەکی پلاتۆنییە یان دانپێدانانێکی بوێرانەی ئەشقی هاوڕەگەزخوازانەیە؟ لە لایەکی ترەوە، سۆنێتەکانی دواتر (١٢٧ بۆ ١٥٢) ئاراستەی “خانمی ڕەش” (Dark Lady) کراون، کە وەسفێکی زۆر هەستەکی و زەق و ڕوونی ئارەزووی سێکسی و خیانەت و پەشیمانی لەخۆ دەگرێت.
لە کۆتاییدا، دەتوانین بڵێین ئیرۆتیک لە جیهانی شکسپیردا تەنها بریتی نییە لە ئاماژەی ڕووت یان دیمەنی ورووژێنەر. بەڵکو هێزێکی بزوێنەری شاراوەیە کە لەناو زمان، کارەکتەر و پێکهاتەی چیرۆکەکانیدا شاردراوەتەوە. شکسپیر بە بەکارهێنانی زمانی دوولایەنە، گۆڕینی جێندەر، وێناکردنی ئەشقی بەپەرۆش و ئارەزووی وێرانکەر، توانیویەتی تابلۆیەکی فرەڕەهەند و ئاڵۆز لە مرۆڤ و غەریزەکانی بکێشێت. ئەو نیشانی داین کە ئارەزوو، وەک ئەشق و مردن، بەشێکی دانەبڕاوە لە ئەزموونی مرۆڤبوون؛ هێزێکە کە دەتوانێت ببێتە سەرچاوەی جوانترین شیعر و لە هەمان کاتدا خوێناویترین تراژیدیا. خوێندنەوەی شکسپیر بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەم ڕەهەندە ئیرۆتیکییە، خوێندنەوەیەکی ناکامڵە.