هــــــــــاژە هــــــــــوشیار*
بەرزکردنەوەی متمانەبەخۆبوون لە منداڵدا وەک دروستکردنی باڵەخانەیەک وایە؛ پێویستی بە بنچینەیەکی بەهێز و کات و ئارامی هەیە. منداڵێک کە متمانەی بەخۆیی هەبێت، باشتر ڕووبەڕووی تەحەدییاتەکانی ژیان دەبێتەوە.
لێرەدا چەند هەنگاوێکی کردەیی و کاریگەر دەخەینە ڕوو:
1. ستایشی “هەوڵ” بکە، نەک “ئەنجام”.
لە جیاتی ئەوەی تەنها کاتێک دەستخۆشی لێ بکەیت کە نمرەیەکی بەرز دەهێنێت، ستایشی ئەو ماندووبوونە بکە کە کێشاویەتی.
هەڵە: “تۆ زۆر زیرەکی کە نمرەی تەواوت هێنا.”
ڕاست: “زۆر شانازیت پێوە دەکەم کە ئەوەندە بە وردی سەعیت کرد؛ ماندووبوونت دیار بوو.”
ئەمە وای لێ دەکات لە شکستان نەترسێت و بزانێت کە هەوڵدان گرنگترینە.
2. ڕێگەی بدە بڕیار بدات (بژاردەی سنووردار).
پێدانی مافی بڕیاردان بە منداڵ، هەستی “بەرپرسیارێتی” و “توانای” لا دروست دەکات.
بۆ نموونە: “حەز دەکەی ئەمڕۆ کراسە شینەکە بپۆشیت یان سوورەکە؟”
ئەمە وای لێ دەکات هەست بکات دەنگی بیستراوە و خاوەن بڕیارە.
3. ڕێگەی بدە هەڵە بکات.
پاراستنی لە ڕادەبەدەری منداڵ (Overprotection) زیانی هەیە. ئەگەر منداڵ ڕێگەی پێ نەدرێت هەڵە بکات، هەرگیز فێری ئەوە نابێت چۆن کێشەکان چارەسەر بکات.
کە هەڵەیەکی کرد، لە جیاتی لۆمە، لێی بپرسە: “چی فێر بووی بۆ جارێکی تر؟”
4. ئەرکی ماڵەوەی پێ بسپێرە.
پێدانی ئەرکێکی بچووک (وەک ڕێکخستنی مێزی نانخواردن یان ئاودانی گوڵەکان) هەستی “گرنگبوون”ـی پێ دەبەخشێت. منداڵ کاتێک دەبینێت دەتوانێت هاوکاریی خێزانەکەی بکات، متمانەی بە تواناکانی زیاد دەکات.
5. گوێگرتنی ڕاستەقینە (Empathy)
کاتێک منداڵەکەت قسەت بۆ دەکات، مۆبایلەکەت دابنێ و سەیری ناو چاوی بکە. کاتێک هەست دەکات قسەکانی و هەستەکانی گرنگن لای تۆ، لای ئەویش خۆی بە گرنگ و بەنرخ دەبینێت.
6. هەرگیز بەراوردی مەکە.
بەراوردکردنی منداڵ بە براکەی، ئامۆزاکەی، یان هاوڕێیەکی، گەورەترین دژمنی متمانە بەخۆبوونە.
هەر منداڵە و خێرایی و بەهرەی تایبەت بە خۆی هەیە. بەراوردی ئەمڕۆی منداڵەکەت تەنها بە دوێنێی خۆی بکە.
کورتەیەک بۆ دایک و باوکان:
منداڵ وەک ئاوێنە وایە؛ ئەگەر توانا و بەهێز بیبینیت، ئەویش بەو شێوەیە خۆی دەبینێت. متمانە بەخۆبوون بەوە دروست نابێت کە پێی بڵێیت “تۆ باشترینی”، بەڵکو بەوە دروست دەبێت کە فێری بکەیت “تۆ دەتوانیت، ئەگەر هەوڵ بدەیت”.
* شارەزای بواری پەروەردە و خێزان