ڕائیب جادر – هەولێر
هەڵوێستێکی ڕادیکاڵی دۆناڵد ترەمپ بەرامبەر بە عێراق و ڕەتکردنەوەی نووری مالیکی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران و هەڵوێستی توند و پێچەوانەی شیعە لە دژی ئەمریکا تەنگژەیەکی نوێی سیاسی لە عێراق هێناوەتە کایەوە و بەربەستێکی گەورەی خستووەتە بەردەم پڕۆسەی سیاسی و دامەزراندنی حکوومەت و دیار نییە سازش ڕوو دەدات یان کۆتایی بە هاوپەیمانێتیی دوو دەیەی نێوان عێراق و ئەمریکا دێت.
لە دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقەوە لە ١١ی تشرینی دووەمی ساڵی ڕابردوو قەیرانی فرە کاندیدی و ساغنەبوونەوەی لایەنەکانی شیعە بۆ دەستنیشانکردنی کاندیدێک بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی داهاتووی عێراق بەرۆکی ماڵی شیعەی گرتبوو، بەڵام دواجار لایەنەکانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی کە مافی ئەوەیان هەیە کاندیدی پۆستی سەرۆک وەزیرانی داهاتوو بناسێنن، بڕیاریان دا بە خۆیاندا بچنەوە و هەر چی زووە لەسەر کاندیدێکی دیاریکراو بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران ڕێکبکەون.
ئەوان نووری مالیکی سەرۆکی حزبی دەعوە و کەسایەتی و سیاسەتمەداری بە هەژموون کە پێشتر بۆ دوو خول سەرۆک وەزیران بووە بۆ ئەو پۆستە کاندید کرد، ئومێدێک لای شیعە دروست بوو بتوانێت بە خێرایی بەرەو دامەزراندنی حکوومەت هەنگاو بنێت، بەڵام هەڵوێستێکی زۆر ڕوون و توندی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا گۆمەکەی شڵەقاند و جارێکی دیکە کەشێکی نوێ بەڵام لێڵی سیاسی لە عێراق هێنایە کایەوە.
هەفتەی ڕابردوو ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە پەیامێکی توند هۆشداری دا و خەت و نیشانی خۆی بەرامبەر عێراق دیاری کرد و گوتی ئەگەر نووری مالیکی ببێتەوە بە سەرۆک وەزیرانی عێراق، ئەوا ئەمریکا کۆتایی بە هاوکارییەکانی لەگەڵ عێراق دەهێنێت و چیتر ئامادە نییە یارمەتیی عێراق بدات.
ترەمپ لە تۆڕی تروس ئەوەی بیر هێنایەوە کە دواجار کە مالیکی لە دەسەڵاتدا بوو، وڵات بەرەو هەژاری و پشێوییەکی گەورە ڕۆیشت، نابێت ڕێگە بدرێت جارێکی دیکە ئەوە ڕووبداتەوە. ڕەنگە مەبەستی ترەمپ شەڕی تایفی و دواجار سەرهەڵدانی داعش و ئەو دۆخە نالەبارە ئەمنی و سەربازی و سیاسییە بێت کە لە کۆتاییەکانی دەسەڵاتی نووری مایکی هاتە کایەوە.
وا پێدەچێت ئەمریکا لە ڕابردووی نووری مالیکی بە تایبەتی هەڵوێستەکانی لە دژی ئەمریکا نیگەران بێت و پێی وابێت ویست و داخوازی و سیاسەتەکانی ئەمریکا لە عێراق جێبەجێ ناکات و درێژە بە هەمان سیاسەتی ڕابردووی خۆی دەدات و مێژووی دەیەی یەکەمی دەسەڵاتداری عێراقی فیدراڵی دووبارە دەکاتەوە.
کێشەی سەرەکیی ئەمریکا لە پێوەندی لەگەڵ عێراق پرسی ئێرانە و واشنتن چەندین ساڵە کار لەسەر ئەوە دەکات عێراق وەک دەوڵەت سەربەخۆ بێت و ڕێگە بە هیچ لایەن و گرووپ و وڵاتێک نەدات دەست لە کاروباری ناوخۆی وڵاتەکەی وەربدات. ئەمریکا ئەگەر لە دوو دەیەی ڕابردوودا بە شێوەیەک لە شێوەکان چاوپۆشی کردبێت لە پێوەندیی قووڵی نێوان تاران و بەغدا و چالاکیی ژمارەیەک گرووپی سەربازی نزیک لە ئێران لە ناوخۆی عێراق و زاڵبوونی جۆرێک هەژموونی سیاسی، سەربازی و ئابووریی ئێران بەسەر عێراق، ئەم جارە ئامادە نییە هیچ چاوپۆشییەک بکات.
ئەمریکا هەر زوو پێش هەڵبژاردن ئەو پەیامانەی خۆی بە گوێچکەی عێراقییەکاندا چرپاند و عێراقییەکانیش تا ڕادەیەک سازشیان بۆ ویستی ئەمریکا کرد و بۆ جڵەوکردنی گرووپەمیلیشیاکان هەندێک هەنگاویان نا، بەڵام لە دواین داواکاریی ترەمپ سەبارەت بە کاندیدبوونی نووری مالیکی هەڵوێستی پێچەوانە لە لایەن چوارچێوەی هاوئاهەنگییەوە ئاراستەی ئەمریکا کراوە و ئەمەش قۆناغێکی نوێی سیاسی هێناوەتە کایەوە.
ئێوارەی ڕۆژی شەممە سەرکردەکان و ڕێبەرانی چوارچێوەی هاوئاهەنگیی شیعە لە کۆبوونەوەیەکدا هەڵوێستی خۆیان بەرامبەر داواکارییەکەی دۆناڵد ترەمپ ڕاگەیاند و گوتیان بە هیچ شێوەیەک مل بۆ ویستی دۆناڵد ترەمپ کەج ناکەن و لەسەر کاندیدکردنی نووری مالیکی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی داهاتووی عێراق سوورن.
ئەوان بە ڕاشکاوی گوتیان پرسی دیاریکردنی سەرۆکوەزیران پرسێکی دەستووریییە و ئەوەی کردوویانە لە چوارچێوەی دەسەڵاتێکە کە دەستوور پێی بەخشیون و ناکرێ بە دەستوەردانی دەرەکی لەو بڕیارەیان پاشگەز ببنەوە. خوازیاری بنیاتنانی پەیوەندیی هاوسەنگن لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بە مەرجێک لەسەر بنەمای ڕێزگرتن لە یەکتر و دوور لە دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی یەکتر داڕێژرابێت.
ئەگەر چارەسەرێکی ناوەند بۆ ئەو دۆخە نەدۆزرێتەوە لەوانەیە عێراق تووشی زیان و سزا و قەیرانی جیاوازی سیاسی، ئەمنی و تەنانەت ئابووری ببێتەوە. چاوەکان لەسەر هەرێمی کوردستان بە تایبەت سەرۆک بارزانین بە لەبەرچاوگرتنی پێوەندیی قووڵ و دۆستایەتی ئەو لەگەڵ هەر دوو لایەنی ناکۆک، ئاوێک بەو ئاگرەدا بکات.