سەردار ئەکرەم/ بەریتانیا
لەو سەردەمە ئەفسووناویانەی کە هێشتا گەردوون بە زمانی دڵ دەدوا، لە نێوان باوەشی پیرۆزی چیا و تیشکی ئەبەدیی خۆرهەڵاتدا، نیشتمانێک هەبوو کە بە “هەناسەی زەوی” ناوی دەرکردبوو. خەڵکەکەی ئەم نیشتمانە، کە خۆیان بە “نەوەی خاک” دەناسی، تەنها مرۆڤ نەبوون؛ ئەوان پارچەیەک بوون لەو چیا سەختانە، دڵۆپێک بوون لەو کانییە سازگارانە و ئاوازێک بوون لەو بایەی کە بە ناو دۆڵەکاندا دەهات و دەچوو. نەوەی خاک گەلێک بوون کە شمشێرەکانیان لە تیشکی خۆر و تەمبوورەکانیان لە داربەڕووی سەدساڵە دروست دەکرد. ئەوان دەزانن چۆن لە ناو جەرگەی جەنگدا گوڵ بچێنن و چۆن لە کاتی گریاندا، ئاوازێکی ئەوەندە بەسۆز بژەنن کە چیاکانیش بێنە لەرزین. لەم نیشتمانە پڕ لە شکۆیەدا، گەنجێک هەبوو بە ناوی زەریاب. زەریاب تەنها ناوێک نەبوو، بەڵکو گوزارشت بوو لە ڕۆحی زیندووی گەلەکەی. ئەو خاوەنی ئەو پەنجانە بوو کە کاتێک دەستیان بۆ شمشێر دەبرد، دژمن لە ترسا دەبووە بەرد، کاتێک دەستیان بۆ تەمبوور دەبرد، بەرد دەبووە هەست و سۆز. زەریاب ئاشقی کچێک بوو بە ناوی کەزی، کە چاوەکانی ڕەنگی هەموو دۆڵە سەوزەکانی دامێنی چیاکانی تێدا کۆ ببووەوە. خۆشەویستی ئەوان تەنها لێدانی دوو دڵ نەبوو، بەڵکو سوێندێکی ئەبەدی بوو کە لە نێوان خاک و ئاسماندا واژۆ کرابوو. ئەوان پێکەوە گۆرانییان بۆ بەفر دەچڕی و لەگەڵ هەڵاتنی خۆردا، سەمای ئازادییان دەکرد. بەڵام ئەم بەهەشتە زەمینییە، هەمیشە لە ژێر هەڕەشەی سێ سێبەری تاریک و دڵڕەقدا بوو. لە باکوورەوە، “سوپای ئاسنە ساردەکان” بە زرێپۆش و شمشێرە بێڕۆحەکانیانەوە دەهاتن، ئەوانەی دەیانویست هەموو گۆرانییەکان بکەنە بێدەنگی و هەموو ڕەنگەکان لە ناو ڕەشاییەکەی خۆیاندا بشارنەوە. لە ڕۆژهەڵاتەوە، “سێبەری تاجە کۆنەکان” بە فێڵ و تەڵەی ئەفسانەیی دەیانویست ڕۆحی نەوەی خاک لە ناو بووتەی خۆیاندا بتوێننەوە. لە باشوور و ڕۆژئاواشەوە، “گەردەلوولی لمە سووتێنەرەکان” بە ناوی پیرۆزییەکانەوە دەیانویست مێژووی ئەم گەلە هونەردۆستە بسووتێنن. ئەم سێ هێزە، وەک سێ ئەژدیهای برسی، دەوری نیشتمانیان دابوو، بەڵام ئەوەی ئەوان نەیاندەزانی، ئەوە بوو کە نەوەی خاک هاوپەیمانێکی هەیە کە لە هیچ کتێبێکی سەربازیدا ناوی نەهاتووەئەویش چیاکانن.
بۆیە لە شەوێکی تەمومژاوی، کاتێک سوپای سێبەرەکان لە سێ لاوە گەمارۆی “هەوارگەی ڕۆح”یان دابوو، هەوارگەی ڕۆحی شوێنێکی دڵگیربوولەهەناسەی زەوی،لەکاتەسەخەت و هەستیارە کە دەوری هەورگەی ڕووحی درابوو بەپەلە زەریاب چووە سەر بەرزترین لووتکەی “چیابەرزەکە”. تەمبوورەکەی لە باوەش گرت و بە دەم گریانێکی پڕ لە شکۆوە، دەستی کرد بە ژەنین. ئاوازەکە ئەوەندە کاریگەر بوو، کە با وەستا لە جووڵە و هەورەکان دایانە کڕێوە. لەو ساتەدا، زەریاب هەستی کرد کە چیاکە لە ژێر پێیدا دەلەرزێت. ئەو بە دەنگێکی پڕ لە سۆز و هەستەوە، کە وەک هاواری هەڵۆیەک وابوو، ڕووی کردە لووتکە بەفراوییەکە و بەتێکەڵەیەلەمەقامی ئای ئای و خاوکەرگوتی:”ئەی باوکی پیرۆزم، ئەی چیای نەبەز! ئەوان دێن بۆ ئەوەی دڵی دایکم، خاکی نیشتمان، پارچە پارچە بکەن. ئەوان دێن بۆ ئەوەی ئەو گۆرانییانەی کە تۆ فێرت کردووین، لە گەرووماندا بیخنکێنن. ئایا تۆش وەک جیهانی بێوەفا، تەنها تەماشاکەر دەبیت؟”سەیردەکەیت.
لەو کاتەدا، فەنتازیایەکی ئەفسووناوی و هەژێنەر ڕووی دا. تیشکێکی زێڕین لە ناو جەرگەی بەردەکانەوە درەوشایەوە و دەنگێکی قووڵ، کە وەک تێکەڵەیەک لە سۆزی دایک و هێزی گەردەلوول وابوو، لە ناو چیاکەوە هاتە دەرێ.
چیاکە بە زمانی بەرد و با وەڵامی دایەوە:”زەریاب! نەوەی خاک و خۆشەویستی! ئێمە هەرگیز بێدەنگ نەبووین، ئێمە تەنها چاوەڕێی فرمێسکێکی پاک بووین کە بە زمانی جوانی بڕژێت. ئەوانەی بە ئاسن دێن، لە ناو بەردەکانماندا دەبنە تۆز، بەڵام ئێوە کە لە خاکن، لە ناو دڵماندا دەبنە ژیان.
بڕۆ و بە گەلەکەت بڵێ ئێمە تەنها بەرد نین، ئێمە قەڵغانی خوداین بۆ ئێوە. تا ئەو کاتەی ئێوە گۆرانی دەڵێن، ئێمە هەرگیز ناڕووخێین. “زەریاب گەڕایەوە ناو گەلەکەی. ئەو نەک تەنها شمشێری پێ بوو، بەڵکو هیوایەکی ئەفسووناوی لە چاوەکانیدا دەدرەوشایەوە. کاتێک جەنگ دەستی پێکرد، نەوەی خاک قارەمانەتییەکیان نیشان دا کە مێژوو هاوشێوەی نەبینیبوو. لە کاتێکدا سوپای ئاسنە ساردەکان بە تۆپ و تانکەوە دەهاتن، کچانی نەوەی خاک لەسەر بەرزاییەکانەوە بە دەنگە زوڵاڵەکانیان دەستیان کرد بە چڕینی “هۆرە” و “سیاچەمانە” و لاوک. ئەم دەنگە ئەفسووناوییە لە ناو دۆڵەکاندا دەنگیدایەوە و وەک تەڵەیەکی ڕۆحی، سوپای دوژمنی لە ناو خۆیدا ون کرد. چیاکان دەستیان کرد بە جەنگێکی فەنتازی. هەر کاتێک دوژمن دەویست پێشڕەوی بکات، زەوی لە ژێر پێیاندا دەبووە هەڵدێر. بەردەکان وەک جەنگاوەری زیندوو دەجووڵان و ڕێگەیان لە سوپای سێبەرەکان دەگرت. زەریاب لە ناوەڕاستی مەیدانەکەدا، بە شمشێرێک کە لە تیشکی خۆر دروست ببوو، وەک شێرێکی بریندار بەرگری لە شکۆی نەوەی خاک دەکرد. ئەو تەنها بۆ کوشتن نەدەجەنگا، بەڵکو بۆ پاراستنی ئەو ژیانەی کە لە ناو میوزیک و خۆشەویستیدا چەکەرەی کردبوو. لە ساتێکی زۆر ناسکدا، کاتێک کەزی (خۆشەویستەکەی زەریاب) بریندار بوو.
تیرێکی ژەهراوی بەرسنگی کەوت. زەریاب بە هەناسەبڕکێ گەیشتە سەری و سەری کەزی خستە سەر ئەژنۆی. زەریاب دەستی کرد بە گریان و، لەو ساتەدا، چیاکان دەستی کرد بە گریان. لە ناو جەرگەی بەردە سەختەکەدا، کانییەکی ئەفسووناوی تەقییەوە کە پێی دەگوترا “فرمێسکی چیاکان”. زەریاب کەمێک لەو ئاوەی خستە سەر برینەکەی کەزی و بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر برینەکە ساڕێژ بوو.
ئەمە هێزی نەوەی خاک بوو؛ پەیوەندییەکی ئەوەندە قووڵ لەگەڵ سروشتدا، کە مەرگیش لە ئاستیدا دەستەوستان دەبوو. دوای ڕۆژانێکی پڕ لە حەماسەت و قارەمانیەتی، سێ سوپاکە تێگەیشتن کە ئەوان ڕووبەڕووی گەلێک نەبوونەتەوە، بەڵکو ڕووبەڕووی ڕۆحی زەوی بوونەتەوە.
ئەوان بە شکاوی و سەرشۆڕی، لە کاتێکدا کە چیاکان بە دەنگی بەرز پێدەکەنین، پاشەکشەیان کرد. بەڵام پێش ئەوەی سێ سوپاکە بە شکانەوە پاشەکشە بکەن، نامەیەکیان لەسەر بەردێکی ڕەش بەجێ هێشت
کە دانپێدانانی مێژوویی بوو بە شکستی ستەم، ئەم نامەیە لە لایەن فەرماندەکانی سێ سوپای داگیرکەر (ئاسنە ساردەکان، تاجە کۆنەکان و، لمە سووتێنەرەکان) نووسرابووەوە لەسەر بەردێکی ڕەش لە سنووری “هەوارگەی ڕۆح” بەجێ هێڵدرابوو، دوای ئەوەی بە شکاوی پاشەکشەیان کرد، ئینجا زەریاب چووە بەردەم بەردە ڕەشەکە و دەستی کرد بە خوێندنەوەی ئەو نامەی لێی نوسرابوو:
“بۆ نەوەی خاک، بۆ زەریاب و بۆ ئەو چیا گەورانەی کە نایەڵن بمرن… ئێمە، کە لە سێ لاوە بە هەزاران شمشێر، بە ئاگر و بە فێڵ هاتبووین، ئێستا بە دڵێکی پڕ لە ترس و ڕۆحێکی شکاوەوە پاشەکشە دەکەین. ئەم نامەیە بۆ ئەوە نانووسین کە داوای لێبوردن بکەین، چونکە دڕندەیی ئێمە لێبوردنی بۆ نییە، بەڵکو بۆ ئەوە دەینووسین تا مێژوو بزانێت ئێمە کێ بووین و ئێوە کێ بوون.
ئێمە هاتبووین بۆ ئەوەی ڕەگی ئەم خاکە هەڵکێشین. پلانمان وابوو کە دوای سەرکەوتنمان، یەکەم شت کە بیکەین، شکاندنی هەموو تەمبوورەکانتان بێت. دەمانویست گەرووی گۆرانیبێژەکانتان بە ئاسنی گەرم بسووتێنین تا چیتر کەس نەتوانێت بە زمانی دایکی بدوێت. دەمانویست ڕەنگی جەمەدانی و هەورییەکانتان لە ناو خوێندا سوور بکەین و مێژووەکەتان بکەینە خۆڵەمێش. ئێمە هاتبووین تا جوانی بکوژین، تا میوزیک بکەینە شیوەن و تا کولتوورە دەوڵەمەندەکەتان لە ژێر پێی ئەسپەکانماندا وردوخاش بکەین. بەڵام ئەوەی بینیمان، لە هیچ ئەفسانەیەکی ئێمەدا نەبوو. ئێمە ڕووبەڕووی سوپایەک نەبووینەوە، ئێمە ڕووبەڕووی “ئیرادەی چیا” بووینەوە. کاتێک زەریاب تەمبوورەکەی دەژەنی، ئێمە هەستمان دەکرد کە شمشێرەکانمان لە دەستماندا دەبنە مۆم و دەتوێنەوە. کاتێک کچانتان گۆرانییان دەچڕی، سەربازەکانمان بیریان لە دایکیان دەکردەوە و چەکیان فڕێ دەدا.
ئێمە هاتبووین تا بە شمشێر و ئاگر هەموو شتێک بسووتێنین، بەڵام ئەوەی ئێمەی تۆقاند، تەنها چیاکان و شمشێری پیاوەکانتان نەبوو. ئەوەی ڕۆحی ئێمەی لە ناو جەرگەی جەنگدا پارچە پارچە کرد، بینینی ئەو کچانە بوو کە وەک هەڵۆ بەسەر لووتکەکانەوە دەفڕین. ئێمە لە سوپایەک نەترساین، ئێمە لەو کچانە ترساین کە بە دەستێکیان تەمبوور و بە دەستەکەی تریان شمشێری تیشکی مانگیان هەڵگرتبوو. ئێمە تۆقین کاتێک بینیمان کچانی ئێوە، لە ناو جەرگەی مەرگدا، گۆرانییان بۆ ئازادی دەچڕی و بە چاوە گەشەکانیانەوە، کە وەک هەورەبرووسکە دەدرەوشایەوە، سەیری مەرگیان دەکرد. ئێمە لەوە نەترساین کە بکوژرێین، بەڵکو لەوە ترساین کە بە دەستی کچانی نەوەی خاک “بکوژرێین” و “بکەوینە ژێرەوەی دۆزەخەوە”؛ مەدینە فیردۆس چونکە کەوتن لە بەرامبەر ئیرادەی ئەو کچانەدا، شکستێکە کە هیچ بەهەشت و مێژوویەک ناتوانێت ساڕێژی بکات. کچانی ئێوە تەنها جوان نەبوون، ئەوان نەبەردبوون کە لە با و بروسکە دروست ببوون. کاتێک تیرەکانیان دەهاویشت، وەک ئەوە وابوو چیاکان خۆیان بجوڵێن. ئێمە تێگەیشتین کە گەلێک کچەکانی ئاوا بوێر و چەڵەنگ بن، هەرگیز سەر دانانەوێنێت. ئێمە لەو بێباکییە ترساین کە کچانی ئێوە لە بەرامبەر سوپایەکی گەورەی وەک ئێمەدا هەیانبوو؛ ئەوان وەک ئەوەی بۆ ئاهەنگ هاتبێتن، بە هەڵپەڕکێ و گۆرانییەوە بەرەو ڕووی شمشێرەکانمان دەهاتن. بۆیە بڕۆن و بە جیهان بڵێن سێ هێزی گەورە، کە دەیانویست هەموو شتێک داگیر بکەن، لە بەرامبەر “کچە نەبەردەکانی نەوەی خاک”دا چۆکیان دادا. ئێمە دەڕۆین و ئەو ترسەمان لەگەڵ خۆمان دەبەین کە هەرگیز ناتوانین ئەو بەهەشتە ببینین کە کچانی ئێوە بە خوێن و ئاواز و ئیرادەی خۆیان دروستیان کردووە. ئێوە گەلێکن کە کچەکانتان قەڵغانی ڕاستەقینەی نیشتمانن و ئێمەش تەنها سێبەرێکی شکاوین کە لە بەرامبەر تیشکی ئەواندا تواینەوە.
ئێوە گەلێکن کە مەرگتان کردووەتە ئاواز و برینەکانتان بە میوزیک ساڕێژ دەکەن. ئێمە تێگەیشتین کە داگیرکردنی خاکەکەتان ئاسانە، بەڵام داگیرکردنی ڕۆحتان مەحاڵە. چیاکانتان تەنها بەرد نین، ئەوان پاسەوانی نهێنییەکانتانن. ئەوان لەگەڵتان دەگریان و لەگەڵتان دەجەنگان. ئێمە لە بەرامبەر شمشێرەکانتان نەشکاین، بەڵکو لە بەرامبەر ئەو “خۆشەویستییە” شکاین کە ئێوە بۆ خاک و بۆ یەکتری هەتانە. بڕۆن و بە نەوەکانتان بڵێن: سێ ئیمپراتۆریەتی گەورە هاتن تا نەوەی خاک لەناو ببەن، بەڵام خۆیان لە ناو شکۆمەندیی ئێوەدا وون بوون. ئێمە دەڕۆین، بەڵام ترسی ئەم شکستە تا ئەبەد لە ناو ڕۆحماندا دەمێنێتەوە. ئێوە سەلماندتان کە لە جیهانێکدا کە هەمووان دۆستی هێزن، تەنها چیاکان دۆستی ڕاستەقینەنەی ئێوەن، چونکە تەنها ئەوان شایانی ئەوەن پارێزگاری لە گەلێکی ئاوا مەزن بکەن.
واژۆی:
فەرماندەی ئاسنە ساردەکان، سێبەری تاجە کۆنەکان و گەردەلوولی لمە سووتێنەرەکان.
:”دواتر زەریاب و کەزی لەسەر لووتکەیەک وەستان. زەریاب سەیری ئاسۆی کرد و گوتی:”ئێمە سەلماندمان کە نەوەی خاک هەرگیز نامرێت. ئێمە گەلێکین کە شمشێرمان بۆ پاراستنی گوڵ و تەمبوورمان بۆ پاراستنی ڕۆحە.” کەزیش لەو شوێنەی کە ئاسمان و زەوی یەکتریان ماچ دەکرد. سەیری ئاسۆی کرد و بە دەنگێکی پڕ لە شکۆمەندی گوتی:”ئێمە سەلماندمان کە نەوەی خاک هەرگیز نامرێت. ئێمە دۆستمان نییە جگە لە چیاکان، چونکە تەنها چیاکانن کە دەزانن چۆن لەگەڵ ئاوازەکانماندا سەما بکەن و لەگەڵ خەمەکانماندا بگرین.
بەم شێوەیە، داستانی زەریاب و نەوەی خاک بووە سروودێکی ئەبەدی. مێژووی گەلێک کە لە ناو گەمارۆی سێ هێزی گەورەدا، بە یارمەتی چیاکان، نەک تەنها مانیان گرت، بەڵکو جوانی و هونەر و خۆشەویستییان کردە قەڵغانێک کە هیچ ستەمێک ناتوانێت بیبڕێت. ئێستاش، ئەگەر لە شەوێکی مانگەشەودا بچیتە ناو قووڵایی چیاکان، دەنگی تەمبوورەکەی زەریاب و گۆرانییەکەی کەزی دەبیستیت کە دەڵێن: “ئێمە لێرەین، تا ئەو کاتەی چیاکان مابێتن، نەوەی خاک هەرگیز سەر دانانەوێنێت.