د. ئەیوب ساڵحی
ئەوین و ڕق دوو هەستی دژ بەیەک و لە هەمان کاتدا زۆر نزیکن، وەک دوو ڕووی یەک دراو وان ئەم دوو هەستە بە شێوەیەکی سەرەکی ژیانی مرۆڤ داگیر دەکەن و کاریگەرییەکی گەورەیان لەسەر پەیوەندییەکان و بڕیارەکانی مرۆڤ هەیە، سنووری نێوان ئەم دوو هەستە زۆر ناسک و ئاڵۆزە و، هەندێک جار ئەوین دەتوانێت بە خێرایی بگۆڕێت بۆ ڕق و، بە پێچەوانەشەوە.
ئەوین؛ ئەوین هەستێکی قووڵی خۆشەویستی، سۆز و دڵبەندبوونە بە کەسێک یان شتێک ئەم هەستە بەزۆری لەگەڵ خۆشگوزەرانی، دڵخۆشی، ئاسوودەیی و گرنگیدان دێت، لە پەیوەندییەکاندا، ئەوین دەبێتە هۆی دروستبوونی متمانە، هاوکاری و پشتیوانی هەروەها، ئەوین دەتوانێت وزەیەکی ئەرێنی بە مرۆڤ ببەخشێت و ژیان بە بەها واتا ببەخشێت.
ڕق؛ ڕق هەستێکی توندی ناڕەزایەتی، دوژمنایەتی و کینەیە بەرامبەر بە کەسێک یان شتێک ئەم هەستە زۆرجار لەگەڵ توڕەیی، خەمۆکی، ئازار و حەزی تۆڵەسەندنەوە دێت، ڕق دەتوانێت زیانێکی زۆر بە پەیوەندییەکان بگەیەنێت و ببێتە هۆی تێکچوونی شیرازەی کۆمەڵایەتی.
سنوورە ناسکەکەی نێوان ئەوین و ڕق؛ لە لێکۆڵینەوە دەروونناسییەکاندا، دەرکەوتووە کە هەندێک هۆکار دەتوانن ببنە هۆی گۆڕینی ئەوین بۆ ڕق یان بە پێچەوانەوە.
1. نائومێدی و خیانەت: کاتێک ئەو کەسەی خۆش ویستراوە، بەرانبەرەکەی نائومێد دەکات یان خیانەتی لێ دەکات، ئەوا ئەوین دەتوانێت بە خێرایی بگۆڕێت و، ببێتە ڕق؛ ئازار و بێزاری لە ئەنجامی ئەم کارانەدا دەتوانێت زۆر قووڵ بێت.
2. کۆنترۆڵنەکردنی هەستەکان: مرۆڤ کاتێک هەستەکانی خۆی پێ کۆنترۆڵ نەکرێت، ئەوا هەستەکانی وەک ئەوین و ڕق دەتوانن شێوەیەکی لەناکاو و توند دەرکەون ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی دروستبوونی کێشە لە پەیوەندییەکاندا.
3. چاوەڕوانیی زۆر: ەندێک جار مرۆڤ چاوەڕوانی زۆری لە کەسی بەرامبەر هەیە. کاتێک ئەو چاوەڕوانییانە نایەنە دی، ئەوا هەستی ناهومێدی و توڕەیی دروست دەبێت، کە دەتوانێت ڕێگا خۆش بکات بۆ ڕق.
4.کێشەی پەیوەندییەکان: کێشە چارەسەرنەکراوەکان و قسەنەکردن لەسەر کێشەکان لە پەیوەندییەکدا، دەتوانێت هێواشهێواش ئەوین کەم بکاتەوە و ڕق زیاد بکات.
ئەگەرەکانی گۆڕانکاری:
• لە ئەوینەوە بۆ ڕق؛ ئەم گۆڕانکارییە زۆرجار بەهۆی ئازارێکی قووڵ، بێزاری یان هەستی ناڕەوایی دروست دەبێت بۆ نموونە، خۆشەویستێک کە خیانەتی لێ دەکرێت، ئەوینەکەی دەگۆڕێت بۆ ڕق.
• لە ڕقەوە بۆ ئەوین؛ ئەمە کەمتر ڕوودەدات، بەڵام ناکرێت پشتگوێ بخرێت. هەندێک جار لە دوای چارەسەرکردنی کێشەکان و لێبووردن، ڕق دەتوانێت بگۆڕێت بۆ ئەوینێکی نوێ و بەهێزتر.
لێکدانەوەیەکی سایکۆلۆژی:
هەندێک لە زانایانی دەروونناس پێیان وایە کە ئەوین و ڕق لە بنەڕەتدا هەڵقوڵاوی یەک سەرچاوەن، کە ئەویش پەیوەستبوونە بە کەسێکەوە؛ کاتێک پەیوەستبوونەکە ئەرێنی بێت، ئەوین دروست دەبێت کاتێک پەیوەستبوونەکە نەرێنی بێت یان هەڕەشەی لەسەر بێت، ئەوا ڕق دروست دەبێت وەک میکانیزمێکی بەرگری.
دەرئەنجام:
سنووری نێوان ئەوین و ڕق زۆر ناسک و ئاڵۆزە؛ تێگەیشتن لەو سنوورە و هۆکارەکانی گۆڕانکاری لەم دوو هەستەدا، یارمەتیدەرە بۆ دروستکردنی پەیوەندییەکی تەندروست و بەهێز؛ گرنگە مرۆڤ فێر بێت هەستەکانی بە باشی کۆنترۆڵ بکات و بە شێوەیەکی ژیرانە مامەڵە لەگەڵ ئازار و نائومێدیدا بکات، بۆ ئەوەی ڕێگری لە گۆڕینی ئەوین بۆ ڕق بکات.