لانە ئامانج
دیاردەی “ژنی هەڵپەسێردراو” یەکێکە لەو کێشە کۆمەڵایەتی و یاساییانەی کە زوڵمێکی گەورە لە ئافرەت دەکات و مافە بنەڕەتییەکانی پێشێل دەکات. ئەم دیاردەیە بریتییە لە ناردنەوەی ئافرەت لەلایەن مێردەکەیەوە بۆ ماڵی باوکی، بەبێ ئەوەی تەڵاقی بدات و چارەنووسی دیاری بکات. ئەم کارە لە ڕوانگەی شەرعەوە حەرامکراوە و لە ڕووی یاساییشەوە مێردەکە ڕووبەڕووی بەرپرسیارێتیی یاسایی دەکاتەوە.
ژنی هەڵپەسێردراو چییە؟
ژنی هەڵپەسێردراو (بە عەرەبی: الزوجة المعلقة) ئافرەتێکە کە مێردەکەی جێی دەهێڵێت؛ نە وەک هاوسەرێک مامەڵەی لەگەڵ دەکات و نە تەڵاقیشی دەدات تا ئازاد بێت و ژیانی خۆی بنیات بنێتەوە. بە واتایەکی تر، ئافرەتەکە نە لە پرۆسەی هاوسەرگیرییەکی ئاساییدایە و نە بێوەژنیشە. ئەم دۆخە تەنها بەهۆی سەفەرکردنی پیاوەکەوە نییە، بەڵکو دەکرێت هۆکارەکەی هێنانی ژنی دووەم بێت و ژن و منداڵەکانی بنێرێتەوە ماڵی باوکی و لێیان نەپرسێتەوە.
مافی ژنی هەڵپەسێردراو لە یاسادا
لە ڕووی یاساییەوە، ئافرەت لەم حاڵەتەدا چەندین مافی هەیە:
بەپێی ماددەی (٤٣)، بڕگەی (٢)ی یاسای باری کەسیی عێراقی، ئافرەت بۆی هەیە داوای جیابوونەوەی دادوەری (التفریق القضائي) بکات، ئەگەر هاوسەرەکەی بۆ ماوەی ساڵێک یان زیاتر جێی هێشتبوو، تەنانەت ئەگەر بژێوییشی دابین کردبێت.
ئەگەر پیاوەکە ژنی دووەمی هێنابوو و یەکسانی لە نێوان ژنەکانیدا نەکردبوو یان بژێوی ژنی یەکەمی دابین نەکردبوو، ئەوا بەپێی یاسا سزا دەدرێت. سزاکە دەکرێت بەندکردن بێت بۆ ماوەیەک کە لە شەش مانگ کەمتر نەبێت و لە ساڵێک زیاتر نەبێت، یان سزای دارایی بێت کە دەگاتە ١٠ ملیۆن دینار.
سەرەڕای بوونی ئەم یاسایانە، زۆرجار ئافرەتەکە ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبێتەوە. بۆ نموونە، لەوانەیە توانای دارایی ئەوەی نەبێت کە تێچووی داواکارییەکەی لە دادگا بدات، یان کاتێک سکاڵا تۆمار دەکات، چەندین ساڵ بەسەر جێهێشتنەکەیدا تێپەڕیوە و دەرفەتی شووکردنەوە و منداڵبوونی لەدەست داوە. بەداخەوە، یاسای باری کەسی هیچ قەرەبوویەکی بۆ ئەم زیانە مەعنەوییانە دیاری نەکردووە و لە زۆربەی حاڵەتەکاندا دادوەر تەنها بڕیاری جیابوونەوە دەدات. بەمەش، زیانمەندی یەکەم و کۆتایی خودی ئافرەتەکەیە.
ئەمە ستەمێکی ئاشکرایە، چونکە هەرچەندە خوای گەورە مافی تەڵاقی داوە بە پیاو، بەڵام مەرجی ئەوەی داناوە کە بە شێوەیەک بەکاری بهێنێت ستەم لە ژنەکە نەکات، وەک دەفەرموێت: (الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ).
دیاردەی هەڵپەساردن لە ڕوانگەی شەرعەوە
لە ڕوانگەی شەریعەتی ئیسلامەوە، هەڵپەساردنی ژن کارێکی حەرامکراوە و ڕێگەپێدراو نییە. خوای گەورە لە قورئانی پیرۆزدا بە ڕوونی ئاماژەی بەم بابەتە کردووە و فەرمانی کردووە کە پیاوان یان بە چاکی ژنەکانیان بهێڵنەوە یان بە چاکی تەڵاقیان بدەن. لەم بارەیەوە دەفەرموێت: (وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِّتَعْتَدُوا). واتە، بیانگرنەوە بە چاکە یان بە چاکە تەڵاقیان بدەن، و بۆ زیانگەیاندن دایانمەنێن تاکو ستەمیان لێ بکەن.
لەسەر ئەم بنەمایە، ئافرەت مافی خۆیەتی بچێتە لای دادوەر و داوای مافی خۆی بکات. لە ڕووی شەرعییەوە دادوەر دەسەڵاتی ئەوەی هەیە بڕیاری جیابوونەوەکەیان بدات. ئەم جۆرە مامەڵەیە نەک هەر بە توندوتیژی دادەنرێت، بەڵکو زوڵمێکی ڕوون و ئاشکرایە بەرامبەر بە ئافرەت.