ڕەهبەر سەید برایم
لۆژیك لە ئەلفەوە دەتبا بۆ با، بەڵام خەیاڵ بۆ هەموو شوێنێكت دەبا، ڕاستی و مانگ و هەتاو تاسەر ناشاردرێنەوە، لە شەوەزەنگی ستەمیشدا مۆمە داگیرساوەكان دەدرەوشێنەوە، لە فەرهەنگ و سروشتی هەتاو كە دەركەوت و هەڵات، بۆ گوڵ و دڕك و دار و جڕوجانەوەر و بوونەوەر و مار و مێروو وەك یەك تیشك دەدات، هەموو مانگ و وەرزێك گوڵی خۆی هەیە، خۆشەویستی و جوانی و تام و بۆی هەیە، زانای مەزن بۆریس پاسترناك، وتەیەكی جوانی هەیە لە دەرونێكی پاك: هەرگیز مرۆڤی خراپ و بەدكار، نابێتە شاعیری باش و ئازیز و ڕێزدار.
شەكرەپیاوێك لە شارەكەی كۆیە، (فازیل وەستا حەمەدی عەوڵا جەیدی) كە نازناوی شەوڕۆیە، ئاخر چ دەبوو قەیدی، گەر نازناوی بكردبا (جەیدی)، چونكە عەوڵا جەیدی باپیری خێرخوازێكی لەخۆبورد و جدی، تەگبیركەر و ڕاهێنەر و داهێنەر و جێبەجێكاری گەمە و یاری میللی، چەخماخ سازێكی كارامە و كەلكی بۆ خەڵكی هەبوو بە كردەوە هاوكاری دەكردن لە ناخی دڵی، خۆشەویست و خۆش ڕۆ وشاخەوان، گۆڕهەڵكەن و سوعبەتچی و كۆمەڵایەتی و چالاكوان، (بیرەوەری و گێڕانەوەی عەوڵا جەیدی و نەنە ئامینە)، بۆت دەردەكەوێ چ كەسایەتی و یادگارییەكانی چەند بە چێژ و شیرینە، بە بنەچە ئێزیدین، لە خوێن نەبووین بەس بووین لە دین، مامۆستا شەوڕۆ قاڵكراوی ناو ئاسن و تەنەكە و مەورەت و سومبە و تۆغماغ و بۆری و بورغو و بەلوعە و كێلون و چەقۆ و كلیل و قوفڵ، كەچی بە سروشت پەپولە و پەرەسێلكە و چۆلەكە و هەنگ و كۆترە، ناسكتر لە گوڵ، وەستا حەمەدی باوكی ڕاوچی و كەوباز بوو، پیشەوەر و كلیلساز و چەخماخ ساز بوو، لەسەر (كەوە دۆمە)ی باوكی چەندانجار داركاری و حەسیرمەیدان كراوە، كە فجوقی لێداوە و بەرەڵا بووە، بانەوبان گەڕاوە، (كەو لە كوردەواریدا و باڵندەناسی)، (بولبولی ناوقەزیش دەخوێنێ) هەر ئەو بە وردی بكا باسی، (زایەڵەی شمشاڵەكەی سەرداری باب سەرداری)، شتاقە ئاوازی مەل نایگاتێ ڕادەمێنن لە دیاری، شەیدای مۆزیك و گۆرانییە، عەشقی شیعر و ئەفراندن و جوانییە، بێدەنگە بەڵام پڕە لە دەنگ، مات و قووڵ وەك گۆمێكی مەنگ، سۆزدار و خاكەڕاو و ناسك، ناخولێتەوە لە بازنە و مەرزێكی تەسك، تا ڕۆ دەچێتە تەمەن قەڵەمی بە بڕشتر و بەجۆشترە، خۆشەویستی و ئاشتی لەشەڕ پێ خۆشترە، شەوڕۆ، ئاخر چۆن و بۆ، بەداخ و ڕۆڕۆ، كارەساتێكی منداڵی لەبیرە، بە تابلۆی خوێن نەخشاوە و لەناو مێشك و دڵی تۆمار و جێگیرە:
((قورگم دەگیرا…
چلوورەی ئەسرین بە چاوانمەوە
دەبریسكایەوە
هەرگیز وەڵامم نەدەدایەوە.
پێنج شەش ساڵان بووم:
كە باسیان دەكرد
“چۆن لە-تۆبزاوا-
باوكێك بە تاپڕ…لە پرخەی خەودا
كچەكەیی خۆی كوشت
هەر بەو تاوانەی
لەگەڵ كوڕێكا یەكیان خۆش
دەویست”)).
ماچەكانی ئێوارە كازیوە، پڕیشكی عەشقی ئاگر و زیوە، لێكچواندنی كاریگەری ڕەنگدانەوەی كاری چەخماخ سازی، لە پیشەی باب و بابپری شەوڕۆ:
ماچ
((جووتێك لێو
وەك هەسان و چەقۆ
شێتانە لێكدەخشێن
چەغماغ و ئاگریان پێ نییە
لە فڕۆكەخانە و پەنایان، ماچ زیاتر دەكرێت نەك لە ئارایشگا، لە نەخۆشخانەكان دیدار زیاترە نەك لە پەرستگا، دەیەوێ، بەرەو لوتكە هەنگاو بنێ و سەركەوێ:
((قامتێك وەفا و
چەپكە ماچێكم لەم دوو لێوانە دەوێ
تا گوڵستانی عەشقی تۆ
بكەم بە بەهەشتم لەوێ،))
ئەڤینی پاكی دەردەخات:
((كە یارم هات
مەرگ هەڵات
كە مەرگ هات
یارم نەهات))
((سەحەرە و ئەستێرەیەكم لێ هەڵنەهات))
سەرسامە بە شیعرەكانی قوبادی جەلیزادەی شاعیری بەناوبانگ:
((لەسەر دەفتەری شیعرانی
سەریم هەڵگرت و بە نەرمی
دەستم بە پرچی داهێنا:
شەو شاد
ئەوە خۆمم خۆم
(قوباد)
مانگم…مانگ!))
مامۆستا و وانەبێژ، بەشێوازی پڕ لە چێژ، ژووان لە پۆلدا ئاگر بەردەداتە دڵ:
((ژووان،
بە پەنجەی گوڵ،
لە دەرگای دا،
دەرگا بوو بە پیانۆ و بولبول،
زەنگوڵ
زەنگوڵ
نەغمەی پیانۆ و
نۆتەی بولبول
دادەبارین لە پەنجەی گوڵ))
ژووان كە دێتە پۆڵ و دەپرژێ بۆنی خۆش و گوڵاو و بخوورێ:
((كە سوخمەی دەرگام كردەوە:
سپێدەی دا
بەیانی باغی سێوان و
گووژمەی نوورێ
لەودیو كێوەكەی تووڕەوە
هاتە ژوورێ))
ژووانی جوان و فریشتە، عاشق و جوان پەرستانی دەكوشت:
((ژووان،
جانتای دانا و
لەسەر تەختەكەی خۆی هەڵنیشت:
تەختەڕەش بوو بە نازەنین،
پەنجەرە بوونە هیران و
دار و دیوار بوون بە سەفین))
جوانی ژووان مامۆستا و قوتابییەكانی بۆ خەون و خەیاڵی خۆش دەبردەوە:
((ژووان،
زنجیری جانتای كردەوە:
پەڕەسێلكە بەناو پۆلادا بەڕەلابوون،
هەر پەپولەی بەهەشتی بوو
لەسەر گوڵی تۆقەی قژی
كچۆڵەكان
دەنیشتنەوە و
دوو دەسماڵی
باڵەكانیان ڕادەوەشاند)).
لە 1/6/2002 جەرگی سووتا شەوڕۆ، بە ژیلەمۆی مەرگ و بەداخ و نسكۆ، سەر بەهەشە، بۆ ئەو ڕۆژە ڕەشە، بۆ مەرگی جوانە مەرگی رەندی یاد و برینەكەی هەر كولاوە و گەشە:
((یەكی شەشە!
ئاخ! ڕۆژی ڕەش!
لە یادی یەكەم ساڵڕۆژی
كۆچی سوورت
كونج كونج
كۆگا جوانەكانی
ئەم (دبلن)نە خنجیلانەم
پشكنیەوە
بۆ وێنەكەت
چوارچێوەیەكی لە بارم
نەدۆزیەوە)).
شەوڕۆ، بە هەیڕۆ و وەی ڕۆ، لە كوورەی ئاگراویی دەروونی پڕ پشكۆ:
((وای بابۆ…وای بابۆ
كێ ماوە نەگەڕێتەوە؟
كێ كێ كێ؟
جگە لە (حاجی) و كۆچی تۆ؟
بۆتە قاف ڕێگەی سەفەرت؟
بۆتە ئاو خوێنی بەدەنت؟
وای لە خۆم ڕۆڕۆ
چ سڕێكە
چ ئیعجازێكە كۆچی تۆ
***
(ڕەندی)ئێستێكە
كە تۆم لێم دەهری و
ناگەڕێیتەوە
گەر پاسەوانی
بەردەرگای دۆزەخ
ڕێگەم پێنەگرن
زەحمەت مەكێشە
وامن بۆ خۆم دێم))
لە پێكهاتەی گوڵ و گوشراوی مشتاغ و میوە، بەهزر و قەڵەمی خۆی بەرچنەیەك نووسراوی هەڵچنیووە، (دارە پیرەكەی كەندە كۆخ) و تووی شێخەلاری، تا بەتەمەنتر دەبێ پتر بەرهەمی لێدەباری، هەڵقومی كوردی و دنكە هەنار و بەرەكە نادا بە(نان)، باخچەوانێكە لە شیوی ڕەزان، دەگەڕێ كۆڵان بە كۆڵان، بەو بایە دەژی كە دێ لە هەیبەسوڵتانی كۆیە، لەهەر كوێ بێت لە لیبیا و ئیرلەندا و ئێران و توركیا و … خۆی پێنامۆیە، دڵ و یادگاریی هەر دەیباتەوە بە مەفتوونی مەفتەن، قەت دڵی لە كۆیە هەڵناكەنێ:
((بمبەنەوە بن كەپرەكەی
پێش باخی (عەلی سەمەنێ)،
من بێزارم لەم بەهەشتە.
بمكەنەوە بڕنەوەكەی
شان و قەدی
كوڕانی (خاڵە تەمەری)
هەزار نەفرەت
لە ختووكەی ڕاموسانی
ئەم فریشتە))
لە دووری كۆیە بەیادی جاران ژییاوە، یادگارییەكانی هەمیشە لەبەرچاوە، پڕسۆز و وەفایە بە لێواولێوی:
((من مەجبوری كەپرەمێوی
ڕەز و باخەكەی (سارحاغا)م،
من مەفتوونی
قسەی خۆش و چای شیرینی
دیوەخانی (عوسمان عەونی)م،
ئەمن خولیای قاسپە و
غورەی دارەكەوی ڕۆژی هەینیم،
بۆنی پەنیری (مام هەمزە)و
كولێرە بە ڕونی(وەستا تەها)
ناگۆڕمەوە
بە بابۆڵە ماكدۆناڵدی گشت ئەوروپا،))
پێیوایە كۆیە لە چەندان دەروازەوە ڕۆ چۆتە قوڵایی مێژووی كوردەواری، هەر لە ئەدەب و هونەر و ئایین و كەلتوور و كەلەپوور و بازرگانی و كوردایەتی و كۆمەڵایەتی و ژیار و زانست و ڕامیاری، دەستی زێڕە، چاوی لە جوانی و خێرە، گەرەكیەتی پشكی هەبێ، لە هەموو ڕووناكییەك تیشكی هەبێ، بە ستایل و شێوازی تازە، بە وەستایەتی و بە پێوەر و ئەندازە، شارەزا لە هونەری میناتۆر، جگە لە شیعر و نووسین و لێكۆڵینەوەی جۆراوجۆر، مامۆستا و وەستا و فرە بەهرە و هونەر، لە زۆر بوار، سەر دەهێنێتەدەر، هەر لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و ڕەخنە تا دەگاتە میناتۆر و پەیكەر، پێشانگای كاری میناتۆری كردۆتەوە، چەندجاران لە شاران، سەلیقە و وردەكاری شێوەكاری دەردەكەوێ لە هونەری ناو نەخشی نیگاران، لەبەردەم (قشڵە) تۆپەكەی وەستا ڕەجەب و حەمە عەبۆ، چەرخی ئاشی داناوە لەپێش دەروازەی زانكۆ، لە دیدێكی گۆڕانكاریی خوازانەوە یاخی دەبێ، بۆ واقعێكی چاوەڕوانكراو، شوێن پێی داهێنەران هەڵدەگرێ بۆ ڕاستییەكی فرە گۆڕاو، خەیاڵ فراوان بۆ ڕووداوەكان و ئەدەب و بواری هونەری لە بیرۆكە و پڕۆژە و بەرنامە بە فرە جەمسەری، جومگەی هونەری هەڵگرتووە، وەستایانە پەی پێبردووە، دەرچووە لە ئەزموونی زمانی باو، ناخولێتەوە لە خولگەی ڕستە و وشەی سواو، دەزانێت ڕەگەزە بەهێزەكەی نووسین زمانە، وێنەی هونەری و چێژ و بە وردبوونەوە و متمانە، بەڕێكاریی شیكاری نوێكاری توێكاری، بە دروستكاری لێكۆڵینەوە دەكاتن بە وردەكاری، لێكۆڵینەوەكانی، بەهێزترە لە شیعرەكانی، (خوێندنەوەی دوو پەرتووك لە یەك پەرتووكدا)، ڕاستی زانستییە لە شێوە و ناوەڕۆكدا، (دەنگ لە شیعری كەریم دەشتیدا)، (ڕەهەندەكانی خەون لە شیعری كوردیدا)، لێكۆڵینەوە لە ڕەخنەیی ئەدەبی، پێ سەرسام دەبی، زانستی و نایاب و بێ هاوتان، (ڕەسەن و تایەن و تەرازووی دووتان)،(شوێن پێیەكانی لە جەماهیرییەی لمدا، كە تێیدا ژیا، 11 ساڵان لە تەپ و تۆز و خۆڵی گەورەترین سارای جیهان لە لیبیا)، لە دیدی ئەو، نووسینەوەی بیرەوەری، تۆماركردنی مێژووە بە ڕاستگۆیی و پاكی بە شێوەیەكی هونەری، بۆتە داڕێژەری قەڵەمی تێكۆشەران و پێشمەرگە، وەك حەسەن كاكە و فاروقی عەلی مەولوود بە بەڵگە.
(بەرگی كەلەپووری)، هەر ئەو بیدووری، (پۆشاكی كۆییان) و شێوە و كەلتووری، (لە مابەینی كەكۆن و هەیبەسوڵتان)، چەپكە گوڵی گەشی بۆندارن لەناو گوڵدان،
لە قەدەم خێر قارەمانتر، لە لەیلا قاسم جوانتر، لە كاروانی شەهیدانی ژنانا پێش كۆچ و بووكە، كۆمەنیست و خۆشەویست ئایشە گروكە، بە تارای خوێناوی و كراسی سوور و گوڵداری:
((كراسی بوكێكی هەناری
سوورتر لە كراسی گوڵناری
بەژن و باڵای (عەیشە گروكە)
گەشتر لە خوێنی زەردەپەڕ،
ئاڵتر لە خەمی دەربەدەر،
بوكێ ئاگر دەكاتە بەر،
بوكانە بوكانە بوكێ
بوكمان چەند جوانە بوكێ))
بە هاوبەشی لەگەڵ د.هاوژین سڵێوە، لێكۆڵینەوەی زانستییان دەرچواندووە و بەجوانترین شێوە، لە گوڵزاری هونەر گوڵ بە گوڵ دەگەڕێ، جەوهەر و گوڵاوی لێ دەهێنێتە دەرێ، بەردەوام بەنوێباوی دەست پێدەكاتەوە، بە دەست ڕەنگینی و بە جوانی و ئەكادیمی خەڵات دەباتەوە، خاوەن دەیان خەڵاتە، لەناوەوە و دەرەوەی وڵاتە، پڕۆژە دادەڕێژێ و ئافراندن دەخوڵقێنێ، دەیەوێ لە هەموو بوارێك گوڵ و نەمام بچێنێ، هونەرمەند و توێژەر و ڕەخنەگر و فۆلكلۆریست و شاعیر و زمانەوان و زمانزان و ڕۆژنامەوان و پەروەردەكار و وەرگێڕ، شانازی و شایستەیە گەر هەڵبكێشرێ لە زێڕ.