پارتی، هێزێکی مێژوویی لە بەردەم مێژوودا

شێرکۆ حەبیب
کوردستانی عێراق بە قۆناغێکی چارەنووسسازدا تێدەپەڕێت، قۆناغێک کە تێیدا پرسیاری سەرەکی تەنها پێکهێنانی حکوومەتێکی نوێ نییە، بەڵکوو پرسیاری داهاتووی سیستەمی سیاسی، توانای دامەزراوەکان و متمانەی هاووڵاتیان بە پرۆسەی سیاسییە.
کارانەکردنی پەرلەمان، درێژبوونەوەی گفتوگۆکانی پێکهێنانی حکوومەت و بەردەوامبوونی ناکۆکییە سیاسییەکان، هەموویان نیشانەی قۆناغێکی هەستیارن کە پێویستی بە بڕیارێکی سیاسیی بەرپرسانە هەیە.
لە ناو ئەم بارودۆخەدا، ڕۆڵی هێزە سیاسییە سەرەکییەکان گرنگییەکی تایبەتی هەیە، بە تایبەتی پارتی دیموکراتی کوردستان، کە وەک یەکێک لە دێرینترین و کاریگەرترین هێزە سیاسییەکانی کوردستان، بەشێکی دانەبڕاو لە مێژووی سیاسیی نوێی هەرێم پێکدەهێنێت.
پارتی دیموکراتی کوردستان تەنها حزبێکی سیاسی نییە، بەڵکوو بەشێکە لە مێژووی خەبات و بزووتنەوەی سیاسیی کوردستان لە عێراق و ناوچەکە. ئەم حزبە لە قۆناغە جیاوازەکانی مێژوودا لە هەوڵەکانی پاراستنی ناسنامە، مافە نەتەوەییەکان و داواکارییە سیاسییەکانی کورد بەشداریی کردووە و بەردەوامە لە بەرگری.
لە دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ و دروستبوونی قەوارەی هەرێمی کوردستان، پارتی یەکێک بوو لەو هێزانەی کە ڕۆڵی لە دامەزراندنی بنەماکانی بەڕێوەبردنی ناوخۆیی و دروستکردنی دامەزراوە سیاسییەکانی هەرێم گێڕا.
بەهۆی ئەزموونی سیاسی، توانای ڕێکخراوی و پێگەی کۆمەڵایەتیی خۆی، پارتی بووەتە یەکێک لە هێزە سەرەکییەکانی دیاریکردنی ئاراستەی سیاسیی کوردستان.
لە مێژووی سیاسیی کوردستانی نوێدا، ناوی سەرۆک مەسعود بارزانی بە یەکێک لە کەسایەتییە کاریگەرەکان کە پەیوەستە لە قۆناغە هەستیارەکانی مێژووی کورد ڕۆڵی دیاریکراو دەگێرێ.
سەرۆک بارزانی لە ژینگەیەکی سیاسی گەورەدا گەورە بوو؛ ژینگەیەک کە تێیدا بزووتنەوەی کوردی بەردەوام لەگەڵ کێشە سیاسی و ئەمنییەکان بەرەنگار بووەتەوە. ئەزموونی سیاسی و پەیوەندییە مێژووییەکانی ئەو بە بزووتنەوەی کوردی، وای کردووە ببێتە ناسراوترین ڕێبەرانی سیاسیی هەرێمی کوردستان.
لە دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١ و دامەزراندنی ئەزموونی حکومڕانیی کوردستان، سەرۆک بارزانی ڕۆڵێکی دیاریکراوی لە قۆناغی جێگیرکردنی دامەزراوەکانی هەرێم گێڕا. هەروەها لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ و گۆڕانکارییە سیاسییەکانی عێراق، هەوڵیدا پێگەی کوردستان لە چوارچێوەی عێراقێکی فیدراڵدا بەهێز بکرێت و مافە دەستورییەکانی هەرێم بپارێزرێن.
لە قۆناغە سەختەکانی ناوچەکە، بە تایبەتی لە کاتی شەڕی داعش، هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی تاقیکردنەوەیەکی گەورە بوو. لەو بارودۆخەدا، دامەزراوەکانی هەرێم و هێزە سیاسییەکان هەوڵیان دا ئارامی و ئاسایشی ناوخۆ بپارێزن و ڕۆڵی هەرێم لە هاوسەنگیی ناوچەکەدا بەهێز بکەن.
ئەمڕۆ کە کوردستان لەگەڵ کێشەی سیاسی و دواکەوتنی پرۆسەی پێکهێنانی حکوومەتدا دەست و پەنجە نەرم دەکات، پێگەی سەرۆک بارزانی وەک کەسایەتییەکی مێژوویی و کاریگەر زیاتر دەردەکەوێت. چاوەڕوانییەک هەیە کە ئەزموونی سیاسی و کاریگەریی ئەو بتوانێت لە نزیککردنەوەی بۆچوونەکان و بەهێزکردنی دامەزراوەکاندا ڕۆڵ بگێڕێت.
پەرلەمان لە هەر سیستەمێکی دیموکراتیکدا دەبێت دەنگی خەڵک بێت، یاسا دابنێت و چاودێریی لەسەر ئەدای حکومەت بکات. بەڵام کاتێک پەرلەمان ناتوانێت بە شێوەیەکی ئاسایی کار بکات، زیانەکە تەنها بۆ حزبەکان نییە، بەڵکوو متمانەی خەڵک بە دامەزراوەکان لاواز دەکات.
دۆخی ئێستای پەرلەمان نیشان دەدات کە کێشەی سیاسی پێویستی بە چارەسەری بنەڕەتی هەیە، نەک تەنها ڕێککەوتنێکی کاتی بۆ دابەشکردنی دەسەڵات، پێکهێنانی حکوومەت لە هەرێمی کوردستان نابێت تەنها بە پرۆسەی دابەشکردنی پۆستەکان ببیندرێت؛ بەڵکوو دەبێت دەرفەتێک بێت بۆ دروستکردنی حکومەتێکی کارا کە بتوانێت وەڵامی داواکارییەکانی خەڵک بداتەوە.
لەو بارودۆخەدا، هێزە سیاسییە گەورەکان بەرپرسیارێتیی زیاتر لە ئەستۆ دەگرن. پارتی، بەهۆی پێگەی مێژوویی و کاریگەریی سیاسیی خۆی، دەتوانێت ڕۆڵێکی سەرەکی لە چارەسەرکردنی قەیران و دروستکردنی هاوسەنگییەکی نوێ بگێڕێت.
قۆناغی ئێستا تاقیکردنەوەیەکە بۆ هەموو هێزە سیاسییەکان، بەڵام بۆ ئەو هێزانەی کە مێژوو و پێگەی گەورەیان هەیە، بەرپرسیارێتییەکە زیاترە.
پارتی و سەرۆک بارزانی، بەهۆی ڕۆڵ و کاریگەریی خۆیان، دەتوانن لە دروستکردنی دۆخێکی ئارامتر و بەهێزکردنی دامەزراوەکانی هەرێمدا کاریگەرییەکی دیاریان هەبێت، کە هەڵبەتە کەم تەرخەمیان نەکردوە، نەگەیشتنی هەندێ لایان بەو قەناعەتە کەوا بەرژەوەندی میللەت لەسەروی بەرژەوەندی حزبییە، و رێز گرتن لە دەنگ و رای میللەت ئەرکێکی مێژوویە.
داهاتووی کوردستان تەنها بە هەڵوێستی یەک حزب یان یەک کەسایەتی دیاری ناکرێت؛ پێویستی بە هاوکاریی هەموو لایەنەکان، بەهێزکردنی یاسا و دانانی بەرژەوەندیی گشتی لە سەرەوەی ناکۆکییە سیاسییەکان هەیە.
کوردستان لە قۆناغێکی هەستیاردایە؛ قۆناغێک کە بڕیارە سیاسییەکانی ئەمڕۆ کاریگەرییان لەسەر داهاتووی نەوەکانی داهاتوو دەبێت.
پارتی دیموکراتی کوردستان و سەرۆک بارزانی، بە پشتبەستن بە مێژوو و پێگەی سیاسیی خۆیان، لە ناو ئەم قۆناغەدا ڕۆڵێکی دیاریان هەیە. مێژوو هەمیشە هێزە گەورەکان لە کاتی قەیراندا تاقی دەکاتەوە؛ ئەو هەنگاوانەی ئەمڕۆ دەنرێن، دەتوانن ئاراستەی کوردستانی سبەی دیاری بکەن.