شێرکۆ حەبیب
بەشی پێنجەم و کۆتایی
سەرچاوەکانی هەواڵی رۆژنامەگەری
سەرچاوەی هەواڵ ئاماژەیە بۆ ئەو ئامرازانەی کە دەزگایەک یان ڕۆژنامەیەک هەواڵەکەی لێ بەدەست دەهێنێت. ئەم سەرچاوەیە دەتوانێت تاکێک بێت، وەک بەرپرسێکی دیار، گشتی، یان کەسایەتییەکی کۆمەڵایەتی، یان کەسایەتییەکی بیانی سەردانیکەر، یان سەرچاوەیەکی دیکەی لەو جۆرە. یانیش، سەرچاوەکە دەتوانێت قەوارەیەک بێت، وەک دەزگاکانی هەواڵ، ڕادیۆی ناوخۆیی و بیانی، ڕۆژنامەی ناوخۆیی و بیانی، ڕاگەیاندن و بڵاوکراوەی فەرمی و گشتی، وەزارەتەکان، دامەزراوە گشتی و تایبەتەکان و سەرچاوەی دیکە. بۆیە دەتوانرێت سەرچاوەکانی هەواڵی ڕۆژنامەکان بەم شێوەیە کورت بکرێتەوە:
یەکەم: پەیامنێری رۆژنامەوانی
پەیامنێری ڕۆژنامەوانی بە یەکێک لە گرنگترین سەرچاوە هەواڵییەکان دادەنرێت کە ئاژانسێک یان ڕۆژنامەیەک بە گەیشتن بە سەرچاوەی، لەم بوارەدا بەدەست دەهێنێ، بەستراوە بە هەوڵ و توانای کارکردنی ئەو رۆژنامە نووسە
کاتێک دەزگایەک لە دەزگایەکی دیکە جیا دەگرتەوە، ئەوە بەندە بە هەوڵ و کولتوور و زیرەکی و توانای پەیامنێر و سەرنوسەرەکانی. بەهەمان شێوە کاتێک ڕۆژنامەیەک خۆی لە ڕۆژنامەیەکی تر جیا دەکاتەوە کە هەمان مادەی ڕۆژنامەوانی و هەمان زانیاری هەیە، ئەوا بە شێوازی کارکردنی پەیامنێر و سەرنوسەرەکانی و فۆرمولەکردنیان بۆ هەواڵ و ئەو هەواڵە ناوازانەی کە توانیویەتی بەدەستی بهێنێت و هەیبێت تایبەتە بە ڕۆژنامەکەی.
دەسەڵات و کاریگەری ڕۆژنامەنووس لە چالاکیی و لێهاتوویی ئەوانەوە سەرچاوە دەگرێت لە هەوڵی پەیوەندییەکان. لێرەدایە کە پەیوەندییەکان دێنە گۆڕەپانەکەوە و گرنگییان لە داڕشتنی تۆڕی ڕۆژنامەنووس، جگە لە زیرەکی و توانای بەرگەگرتنی سەختییەکانی کاری ڕۆژنامەوانی، دەستڕاگەیشتنیان بە هەواڵ و توانای خاوەندارێتی هەستێکی ڕۆژنامەوانیی ورد و ڕوانگەیەکی ورد بۆ ڕووداوە گرنگەکان دیاری دەکات. بەم شێوەیە سەرکەوتنی ڕۆژنامەیەک بەسەر ڕۆژنامەیەکی دیکەدا بەندە بە کاریگەری ڕۆژنامەنووسەکانی لە بوارەکانی کارکردنی خۆیاندا.
بۆیە دەبینین دەزگاکانی هەواڵ و ڕۆژنامە و گۆڤارەکان لە کاتی تاقیکردنەوەی پەیامنێری ڕۆژنامەوانی خۆیان زۆر مەرج دادەنێن.
١- بینین و بیستنی باش
٢- تێبینی کردن
٣- دەست کەوتنی زانیاری
٤- وروژاندنی پرسیار
٥- پشتڕاستکردنەوە وراستی زانیاری
٦- شیکردنەوە و لێکدانەوەی زانیاری
٧- خێرا لە جوڵەدا و گەیشتن گۆڕەپانی ڕووداوەکان.
٨- پێویستە چاودێر و خێرا زیرەک بێت، بتوانێت بە گوێ و چاوی ئەو شتانە هەڵبگرێتەوە کە مرۆڤی ئاسایی هەستی پێناکات.
٩- بۆ ئەوەی بەهرەی ستایل هەبێت
دووەم: دەزگاکانی هەواڵ
ئاژانسەکانی هەواڵ لە ڕێگەی تۆڕێکی فراوانی پەیامنێرانەوە کاردەکەن کە لە سەرانسەری جیهاندا بڵاوبوونەتەوە و بەم کارەش بڕێکی زۆر هەواڵی جیهانی بۆ ڕۆژنامەکان دابین دەکەن کە هیچ ڕۆژنامەیەک نەیتوانیوە لەسەر خۆی بەدەستی بهێنێت، چونکە هیچ ڕۆژنامەیەک لە جیهاندا هەرچەندە تواناکانی بەهێز بێت، ناتوانێت هەموو ناوچەکانی جیهان بە پەیامنێرەوە بگرێتەوە.
لە ناوبانگترین ئاژانسە هەواڵییە نێودەوڵەتییەکان بریتین لە یونایتد پرێس و ئەسۆشێتد پرێسی ئەمریکا، ئاژانس فرانس پرێس و ڕۆیتەرز. دوای جەنگی جیهانی دووەم، زۆرێک لە دەزگاکانی هەواڵ سەریان هەڵدا، بەجۆرێک نزیکەی هەموو وڵاتێک دەزگایەکی هەواڵی نیشتمانی بونیادنا.
سێیەم: ڕادیۆی ناوخۆیی و بیانی
ڕادیۆ ناوخۆیی و بیانییەکان سەرچاوەی گرنگی هەواڵن، بەتایبەتی لەو وڵاتانەی کە پەخش لەژێر چاودێری و کۆنترۆڵی حکومەتدایە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی هێڵی فەرمی دەوڵەتە.
بەهۆی گرنگی ڕادیۆ بیانییەکان وەک سەرچاوەی هەواڵ، ئاژانسە گەورەکانی هەواڵ و ڕۆژنامەکان بەشی گوێگرتنیان دامەزراندووە کە بە وەرگری ڕادیۆ و ئامێری تۆمارکردنی زۆر ئاڵۆز تەیارکراون. ئەم بەشانە پەخشی ڕادیۆکان لە سەرانسەری جیهان وەردەگرن و تۆماری دەکەن.
چوارەم: ڕۆژنامەی ناوخۆیی و بیانی
زۆرجار، هەندێک ڕۆژنامە یان گۆڤارەکانی ناوخۆیی یان بیانی تاکە ئامرازە کە هەواڵێکی گرنگ یان بەڵگەنامەیەکی مەترسیدار بڵاودەکەنەوە، کە ڕەنگە ڕۆژنامەکانی دیکە ڕاپۆرتیان بۆ بکەن و فراوانتریان بکەن و لە سەرچاوەی خۆیانەوە زیادیان بکەن، یان ڕەنگە ئەوان تاکە کەس بن کە کۆمەڵێک چاوپێکەوتنی ڕۆژنامەوانی لەگەڵ سەرکردە ناوخۆییەکان یان بیانییەکان ئەنجام بدەن و ڕەنگە چاوپێکەوتنەکە لێدوانی گرنگ لەخۆ بگرێت کە هەندێک ڕۆژنامەی دیکە بە گونجاویان دەزانن بۆ ڕاپۆرتکردن.
پێنجەم: بولیتین
زۆرێک لە وەزارەتەکان، فەرمانگە حکومی و گشتیەکان، دەزگا نێودەوڵەتییەکان، باڵیۆزخانەکان، فەرمانگە ڕۆشنبیرییەکان، دەزگا ڕۆژنامەوانییە ناوخۆیی و دەرەکییەکان بە شێوەیەکی وەرزی یان بە شێوەیەکی ناڕێک بولیتینی تایبەت بڵاودەکەنەوە کە هەواڵی قەوارەی دەرهێنەریان تێدایە. ئەم بولیتینانە ڕەنگە لە هەندێک حاڵەتدا سەرچاوەی زۆرێک لە ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییە گرنگەکان بن.
شەشەم: کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی
کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی سەرچاوەی هەواڵێکە کە کەسایەتییەکی دیاری بە ئامادەبوونی چەند ڕۆژنامەنووسێک لێداوان دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی سیاسەتێک یان یاسایەکی نوێ، یان بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پرسێکی بەرژەوەندی گشتی.
کۆنفرانسی ڕۆژنامەوانی لەلایەن بەرپرسانی باڵا، وەزیرەکان، سەرۆکەکان، یان سەرکردەکانەوە ئەنجامدەدرێت کاتێک پێویستییەکی بەپەلە هەبێت بۆ ڕوونکردنەوەی سیاسەتێکی دیاریکراو بۆ زۆرترین ژمارەی ڕۆژنامەنووسان، بۆ ئەوەی ڕاستییەکانی بابەتەکە بگاتە بەشێکی بەرچاوی ئەو خەڵکەی کە ئەو ڕۆژنامانەی نوێنەرایەتیان دەکەن ئاڕاستەی دەکەن. پێویستی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیش کاتێک ساز سازدەکرێت کە ئەستەمە بەرپرسێک بە تاک لەگەڵ هەر ڕۆژنامەنووسێک کۆببێتەوە. زۆرجار ئەمە لەکاتی سەردانەکانی پاشا، سەرۆک، یان کەسایەتییە سیاسییە باڵاکان بۆ وڵاتانی دەرەوە ڕوودەدات، کە ماوەی کورتی سەردانەکە ڕێگەیان پێنادات لەگەڵ هەموو ئەو ڕۆژنامەنووسانە کۆببنەوە کە داوای چاوپێکەوتن بۆ ڕۆژنامەکانیان دەکەن. لەم جۆرە حاڵەتانەدا کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی دەبێتە چارەسەری بەدیل.
حەوتەم: وەزارەت و ئۆرگانە فەرمی و جەماوەریەکان
هەواڵێکی زۆر هەیە کە ڕۆژنامەکان لە وەزارەت و ئۆرگانە فەرمی و جەماوەرییەکان، لە کۆمپانیا و دامەزراوە حکومی و تایبەتییەکان، لە بنکەکانی پۆلیس، دادگا، سەندیکای کرێکاری و پیشەیی، نەخۆشخانەکان، ستۆدیۆکانی ڕادیۆ و تەلەفزیۆن، سینەما، شانۆ، هۆتێل، پارکی کات بەسەربردن، فڕۆکەخانە و ئامرازەکانی گواستنەوە.
هەشتەم: سەرچاوەی تر
ئەو سەرچاوانەی لە سەرەوە باسمان کرد تەنها سەرچاوەی هەواڵ نین. سەرچاوەی هەواڵی تریش هەن کە بەپێی سروشتی هەر ڕۆژنامەیەک و تایبەتمەندبوونی و مەیلی سیاسی و سیاسەتی سەرنوسەریی دەگۆڕدرێن و هەمەچەشن دەبن. ئەم سەرچاوانە بریتین لە:
– دۆستان و هاوکاران و هاوکارانی کەسایەتییە دیارەکانی کۆمەڵگا.
– ئاهەنگ و فێستیڤاڵ و لیژنە فەرمی و جەماوەرییەکان.
– گۆڤاری تایبەتمەند.
– ڕێکلامەکان.
-ئەلیکترۆنی
– نامەکانی خوێنەران.
– دەنگۆ و هەواڵی پشتڕاستنەکراوە.
– چانس؛ ڕەنگە ڕۆژنامەنووسێک لە ژیانی ڕۆژانەیدا تووشی زۆر هەواڵی گرنگ بکەوێت بەبێ ئەوەی پلانی بەدەستهێنانی هەبێت.